E martë, 27 Tetor, 2020
10 C
Tirana

Si përfundojnë pandemitë? Historia sugjeron se sëmundjet dobësohen, por nuk zhduken për fare

Më të lexuarat

Covid në vend: Në 24 orë 288 raste, numër i ulët i të shëruarve

Në 24 orët e fundit, është regjistruar një rënie e lehtë  e rasteve të reja me Covid-19 në vend. Ministria e Shëndetësisë, informon se 288...

Video/ Çmendet futbollisti, godet me lëvizje kung-fu lojtarin kundërshtar

Ndeshja e Ligës së Parë mes Montpelje dhe Reims përfundoi me rezultatin e thellë 0-4 për miqtë. Rezultati mbeti në hije për shkak të asaj...

Këto janë 4 simptomat e Covid-19, që mund t’ju çojnë në spital

Ndërsa mund të mos ketë nga ato që quhen “simptoma të një Covid-i të mirë”, disa janë padyshim më të këqija se të tjerat....

Manastirliu i përgjigjet akuzave të PD, ja kur do të hapet spitali Covid 3

Ditën e sotme ministrja e Shëndetësisë Ogerta Manastirliu ka zhvilluar një takim me stafin mjekësor në Spitalin Infektiv. Ministrja është shprehur se situata në të...

Përplasja me Macron, Erdogan thirrje turqve: Mos blini mallra franceze

Presidenti turk, Rexhep Taip Erdogan u ka bërë thirrje turqve që të mos blejnë mallrat franceze. Gjatë një fjalimi në televizion, ai u bëri thirrje...

Fotoja bëhet virale/ Melania Trump përdor sozi

Shpesh është folur që Zonja e Parë e SHBA ka një sozi, e cila e shoqëron presidentin hera-herës. Përkundrejt këtyre zërave, Trump e ka...

E përjashtojnë nga emisioni/ Nuk ndalet Shqipja, bën deklaratën e radhës

Emisioni ‘Përputhen’ përjashtoi nga emisioni konkurrenten Shqipe Hysenaj. Ajo bullizoi një prej çunave, dhe dy vajzat, Tean për peshën e saj dhe Anën për...

Kudo me truprojë, si ndryshoi jeta e Luanës pas përndjekjes (FOTO)

Pas denoncimit që bëri ndaj një të riu për përndjekje, moderatorja Luana Vjollca shfaqet kudo me truprojë. “Në çdo hap me mua. Faleminderit për sigurinë...

E trishtë, ndërron jetë ish-futbollisti i Manchester City

Manchester City ka dhënë një lajm të trishtë për botën e futbollit. Klubi njofton se ka ndërruar jetë në moshën 17-vjeçare ish-lojtari i të rinjve,...

Hajdari zbulon emrin e partisë me të cilën do garojë në zgjedhje

Deputetja Rudina Hajdari, do të garojë me një parti të re në zgjedhjet parlamentare të 25 prillit. Në ‘News 24’, Hajdari tha se partia e...

Nga: Nükhet Varlik “The Conversation”

Kur do të përfundojë pandemia aktuale? Gjatë gjithë këtyre muajve, me mbi 37 milionë raste zyrtare me Covid-19, dhe me më shumë se 1 milion të vdekur në mbarë globin, të gjithë mund të pyesin veten, me një lloj acarimi në rritje, se edhe për sa do të vazhdojë kjo gjendje.

Që nga fillimi i pandemisë, epidemiologët dhe specialistët e shëndetit publik, kanë përdorur modele të ndryshme matematikore për të parashikuar të ardhmen, në një përpjekje për të frenuar përhapjen e koronavirusit. Por modelimi i sëmundjeve infektive është një punë e ndërlikuar.

Epidemiologët paralajmërojnë se “modelet nuk janë si sferat prej kristali”. Madje edhe versionet më të sofistikuara, si ato që kombinojnë parashikimet me apo makineritë, nuk mund të zbulojnë domosdoshmërish se kur do të mbarojë pandemia apo se sa njerëz do të vdesin. Si historiane që studion sëmundjet dhe shëndetin publik, unë sugjeroj që në vend se të shihni parashikimet, të ktheheni pas në kohë për të parë se si u sollën epidemitë dhe pandemitë e të kaluarës.

Ku jemi tani me trajektoren e pandemisë

Në ditët e para të pandemisë, shumë njerëz shpresuan që koronavirusi do të ikte shpejt. Disa argumentuan se ai do të zhdukej vetvetiu me fillimin e vapës në verë. Të tjerë pretenduan se kjo do të ndodhte pasi të krijohej imuniteti i tufës nga infektimi i shumë njerëzve. Por asgjë nga ato nuk ka ndodhur.

Një kombinim i përpjekjeve të shëndetit publik për të mbajtur nën kontroll dhe zbutur pandeminë – nga testimet rigoroze dhe gjurmimi i kontakteve, deri tek distancimi social dhe mbajtja e maskave – janë provuar se ndihmojnë në këtë drejtim.

Por meqë virusi është përhapur pothuajse kudo në botë, vetëm masa të tilla nuk mund t’i japin fund pandemisë. Ndaj të gjithë sytë janë tani të drejtuara nga zhvillimi i vaksinave, proces që po ecën me një shpejtësi të paparë. Por ekspertët na thonë se edhe me një vaksinë të suksesshme dhe një trajtim efektiv, Covid-19 nuk mund të zhduket për fare.

Edhe nëse pandemia është frenuar në një pjesë të botës, ajo ka të ngjarë të vazhdojë të bëjë kërdinë në vende të tjera, duke shkaktuar infeksione diku tjetër. Dhe ndonëse në të ardhmen mund të jetë një kërcënim emergjent në nivelin e një pandemie, koronavirusi i ri ka të ngjarë të bëhet endemik, domethënë të vazhdojë të transmetohet ngadaltë dhe në mënyrë të qëndrueshme. Pra Covid-19 do të vazhdojë të shkaktojë shpërthime më të vogla epidemike, ashtu si gripi sezonal.

Kur shfaqet një sëmundje, rrallë largohet për fare

Pavarësisht nëse është bakter, virus apo parazit, praktikisht çdo patogjen që ka prekur njerëzit gjatë mijëra viteve të fundit është ende me ne, pasi është gati e pamundur t’i zhdukësh ato plotësisht. E vetmja sëmundje që është çrrënjosur përmes vaksinimit është lija. Fushatat e mëdha të vaksinimit të drejtuara nga Organizata Botërore e Shëndetësisë në vitet 1960- 1970 ishin të suksesshme, dhe në vitin 1980 lija u shpall si sëmundja e parë – dhe ende e vetmja – që është zhdukur plotësisht tek njeriu.

Por histori të tilla suksesi janë një përjashtim. Si rregull sëmundjet që shfaqen për herë të parë rrinë me ne. Për shembull, merrni një patogjen si malaria. I transmetuar përmes parazitit, kjo sëmundje është thuajse po aq e vjetër sa njerëzimi, dhe shkakton ende shumë dëm.

Lexo edhe :   “COVID 3”, eksperti i Shëndetit ngre shqetësimin e madh
Lexo edhe :   Pandemia 'ripushton' Italinë, mbi 21 mijë raste në 24 orë

Në vitin 2018, kishte rreth 228 milionë raste me malarie, dhe 405.000 të vdekur. Që nga viti 1955, programet globale për të çrrënjosur këtë sëmundje, të ndihmuara nga përdorimi i DDT dhe klorokinës, sollën një farë suksesi, por sëmundja është ende endemike në shumë vende të Hemisferës Jugore.

Ngjashëm, sëmundje si tuberkulozi, lebra dhe fruthi kanë qenë me ne për disa mijëvjeçarë. Dhe përkundër të gjitha përpjekjeve, çrrënjosja e plotë e tyre është ende një mirazh. Nëse i shtojmë këtu një përzierje patogjenesh relativisht të rinj, si virusi HIV dhe Ebola, bashkë me gripin dhe koronavirusët, përfshirë SARS-in, MERS-in dhe SARS-CoV-2 që shkakton Covid-19, tabloja e përgjithshme epidemiologjike bëhet e qartë.

Kërkimet mbi dëmet globale të sëmundjeve, zbulojnë se vdekshmëria vjetore e shkaktuar nga sëmundjet infektive – shumica e të cilave në botën në zhvillim – është gati një e treta e të gjitha vdekjeve në mbarë botën. Sot, në një epokë të udhëtimeve të shuma me avion, ndryshimeve klimatike dhe problemeve ekologjike, ne jemi vazhdimisht të ekspozuar ndaj kërcënimit të shfaqjes së sëmundjeve infektive ndërsa vazhdojmë që të vuajmë nga sëmundje shumë më të vjetra që janë ende me ne.

Murtaja shkaktoi shumë pandemi në të kaluarën, dhe rishfaqet herë pas here

Edhe infeksionet për të cilat tani ka vaksina dhe trajtime efektive, vazhdojnë të marrin jetë njerëzish. Ndoshta asnjë sëmundje nuk e ilustron më mirë këtë se sa Murtaja, sëmundja infektive më vdekjeprurëse në historinë e njerëzimit. Emri i saj vazhdon të jetë edhe sot sinonim i tmerrit.

Murtaja bubonike shkaktohet nga bakteri Yersinia Pestis. Ka pasur shpërthime epidemike të panumërta lokale dhe të paktën 3 pandemi të dokumentuara të saj gjatë 5.000 viteve të fundit, duke vrarë qindra miliona njerëz. Më famëkeqja nga të gjitha pandemitë ishte ajo e Vdekjes së Zezë e mesit të shekullit XIV-të.

E megjithatë ajo ishte larg nga të qenit një shpërthim i izoluar. Murtaja kthehej çdo dekadë ose edhe më shpesh, duke goditur çdo herë shoqëritë e dobësuara tashmë. Edhe para revolucionit në fushën e higjenës në shekullin XIX-të, çdo shpërthim epidemik shuhej gradualisht pas disa muajve dhe nganjëherë edhe viteve si rezultat i ndryshimeve në temperaturë, lagështirë dhe një numri individësh mjaftueshëm të prekshëm.

Shpresojmë që Covid-19 të mos vazhdojë për mijëvjeçarë. Por derisa të ketë një vaksinë të suksesshme, ka të ngjarë që edhe pas këtij momenti, askush nuk është i sigurt. Në këtë rast thelbësore janë politikat:Kur dobësohen programet e vaksinimit, infeksionet mund të rikthehen përsëri.

Mjafton të shihni rastin e fruthit dhe poliomielitit, sëmundje që ringjallen sapo ka një neglizhencë të vaksinimit kundër tyre. Duke pasur parasysh precedentë të tillë historikë dhe bashkëkohorë, njerëzimi mund të shpresojë vetëm që koronavirusi që shkakton Covid-19, të jetë një patogjen i trajtueshëm dhe i ç’rrënjosshëm. Por historia e pandemive na mëson se duhet të presim të kundërtën.

Shënim: Nükhet Varlik, është profesore e asociuar e historisë në Universitetin e Karolinës së Jugut, SHBA.

Burimi i lajmit: https://theconversation.com/how-do-pandemics-end-history-suggests-diseases-fade-but-are-almost-never-truly-gone-146066

Përshtatur nga TIRANA TODAY

- Reklama -

Më shumë nga kategoria




Të fundit

Kryemadhi: Rama i ka kthyer shqiptarët si qen me maska

Kryetarja e LSI,  Monika Kryemadhi ka folur në lidhje me vendimin e mbajtjes së maskës me detyrim në ambientet jashtë. Kryemadhi është shprehur se përdorimi...

Thaçi i ashpër me Perëndimin: Po i bën padrejtësi Kosovës me vizat

Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, thotë se është padrejtësi që Bashkimi Evropian nuk liberalizon vizat me Kosovën. Sipas tij, Perëndimi ka rënë në lajthitje. Teksa foli...

Ndeshje dramatike në “San Siro”, Kumbulla i shënon dhe ndal Milanin

Përfundon supersfida e javës së 6 të Serisë A, mes Milanit dhe Romës. Ndeshja ka prodhuar jo vetëm lojë të bukur, por edhe gola, pasi...

Hajdari ashpërson tonet: PD dhe PS, banda që luftojnë me njëra-tjetrën

Për deputeten Rudina Hajdari, dy partitë më të mëdha në vend PD dhe PS janë kthyer në banda të cilat luftojnë me njëra-tjetrën. Hajdari shprehet...

Krijimi i partive të reja, Patozi: ‘Thërrmimi’ i PD mund të dali për mirë

Kreu i Bindjes Demokratike, Astrit Patozi, thotë se fragmentarizimi i PD mund t’i sjelli dobi Shqipërisë. Sipas tij, edhe nëse PD “thërrmohet fare, ndoshta nuk...