E mërkurë, 23 Shtator, 2020
24 C
Tirana

1956/ Hungarezët u rebeluan ndaj komunizmit dhe Moskës, shqiptarët qëndruan me Stalinin

Më të lexuarat

I riu rrahu dhe goditi disa herë me thikë të moshuarin/ Gazetari: Kreu i Policisë në Kavajë të japë dorëheqjen

Gazetari i njohur, Mentor Kikia, ka reaguar ashpër pas publikimit të rastit në Kavajë, ku një i ri rreh një të moshuar në lokal...

“Ben Çami” i arrestuar për lëndë narkotike/ OFL godet mikun e Emiljano Shullazit

OFL i ka dërguar letër për deklarimin e pasurisë një tjetër personi të skeduar. Bëhet fjalë për shtetasin Lutfi Enver Shabani me banim në...

Aleksandër Solonik, kush ishte killeri më famëkeq i mafies ruse

Aleksandër Solonik lindi në Rusi, por ishte me origjinë nga Greqia e Veriut. Për këtë arsye njihej edhe si ‘Sasha Maqedonasi’. Që fëmijë tregoi...

Konflikt në Durrës/ Humb jetën 33-vjeçari, sherri nisi për një parakalim

Një 34-vjeçar ka humbur jetën ditën e sotme në Durrës. Idajet Dulla, 33 vjeç, ka mbërritur në Urgjencën e Spitalit Durrës me plagë thike. Dyshohet...

Bilanci/ Ulet ndjeshëm numri i rasteve të reja në vend

Ministria e Shëndetësisë bën me dije se në 24 orët e fundit janë shënuar viktima nga koronavirusi në vend. Betejën me virusin e kanë humbur...

Izolimi nuk dha rezultat, Izraeli po përballet me një situatë të papritur

Pavarësisht masave shtrënguese dhe rikthimit të izolimit, Izraeli vijon të shënojë një numër shumë të madh rastesh të reja me koronavirus. Rezultatet kanë qenë të...

“Ju tregoj kapterin e kampit të Tepelenës, që ndiqte vajzat e nuset e reja dhe i fuste tek magazina”/Dëshmia e të arratisurit në ’66-ën

Nga: Dashnor Kaloçi Memorie. al publikon disa nga historitë e panjohura të ndodhura në Kampin e Tepelenës, ku pas vitit 1947, regjimi komunist i Enver...

Rriten tensionet, Turqia bën lëvizjen e papritur 24 orë para samitit të BE

Turqia ka bërë një lëvizje të papritur vetëm 24 orë para Samitit të Bashkimit Evropian, për të shqyrtuar çështjen e përplasjes me Greqinë në...

Arrestoi Nehat Kullën dhe Tan Kateshin, policia shoqëron kolonel Edmond Kosenin

Policia e Peqinit ka ndaluar ish-drejtorin e Policisë së Elbasanit, kolonel Edmond Kosenin. Pasi është shoqëruar në ambientet e komisariatit ai është lënë i lirë. Kush...

Kush ishte gjyshi i Ava Max, aktori shqiptar që u nda nga jeta sot

Këngëtarja e njohur me origjinë shqiptare, Ava Max, ndau sot me ndjekësit e saj lajmin e trishtë për ndarjen nga jeta të gjyshit të...

Disa e quajtën revolucion, të tjerët kryengritje. Në çdo rast ngjarjet midis 23 tetorit dhe 4 nëntorit 1956, janë një faqe e ndritur në historinë e Hungarisë. Qindra mijëra njerëz, u rebeluan nga Budapesti në mbarë vendin ndaj udhëheqjes komuniste të vendit, dhe diktatit që ushtronte Bashkimi Sovjetik.

Ishte një kryengritje, që u pasua nga disa ngjarje të ngjashme në Poloni në qershorin e atij viti, dhe Gjermaninë Lindore në vitin 1953, pak javë pas vdekjes së diktatorit sovjetik Josif Stalin. Ishte një kryengritje, që mjerisht nuk u kopjua nga shqiptarët që ngjashëm vuanin nën zgjedhën komuniste.

Ndryshe nga tentativa e dështuar, por gjithsesi heroike e hungarezëve, në Shqipëri denoncimi i Nikita Hrushovit ndaj kultit të individit të Stalinit, u shoqërua me zhvillime vetëm në gjirin e PPSH-së. Ironikisht, ajo i shërbeu Enver Hoxhës për të forcuar më tej pozitat e tij, përmes spastrimit të radhës.

Në fillim ai nxiti “kritikat e shëndosha” që u bënë në Konferencën e Tiranës. Por pak ditë më vonë, ata që guxuan të kritikonin udhëheqjen, e pësuan keq. Morën vërejtje të rënda, u përjashtuan nga partia, apo akoma më keq, u burgosën dhe internuan.

Po si u krijuan kushtet për atë kryengritje? Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Hungaria ishte aleate e Gjermanisë naziste dhe Italisë Fashiste. Në fund të luftës, ajo u pushtua nga Ushtria e Kuqe sovjetike, dhe u la nën ndikimin e Moskës. Gjithsesi në vitet e para, ajo ruajti pamjen e një demokraci shumëpartiake.

Zgjedhjet e vitit 1945, prodhuan një qeveri koalicioni, nën drejtimin e kryeministrit Zoltan Tildit. Por Partia Komuniste Hungareze, edhe pse mori vetëm 17 për qind të votave, bëri çmos që të sabotonte punën e qeverisë. Në qeveri ajo mori drejtimin e Ministrisë së Brendshme, e cila kishte nën varësi Policinë Hungareze të Sigurimit të Shtetit (AVH).

Ajo përdori shantazhin, akuzat e fabrikuara, burgosjet dhe torturat për të shtypur çdo lloj disidence politike. Pluralizmi mori fund në vitin 1949, kur Partia Komuniste u bashkua me Partinë Socialdemokrate, për të krijuar Partinë Popullore Hungareze të Punës. Ajo shpalli themelimin e Republikës Popullore të Hungarisë.

Sapo morën të vetëm pushtetin, komunistët nisën një shtetëzim kombëtar dhe radikal të ekonomisë, bazuar në modelin sovjetik. Shkrimtarët dhe gazetarët, ishin të parët që kritikuan hapur qeverinë dhe politikat e saj. Shumë aktivë ishin edhe studentët. Ndërkohë në vitet 1950-1952, policia sekrete zhvendosi me forcë mijëra njerëz, për t’u marrë prona dhe banesat, të cilat iu dhanë anëtarëve të Partisë së Punës.

Mijëra kundërshtarë u arrestuan, torturuan, u gjykuan dhe u burgosën në kampe përqendrimi, u internuan në lindje të vendit, ose u ekzekutuan. Në vetëm 1 vit, më shumë se 26.000 njerëz u dëbuan me dhunë vetëm nga Budapesti. Shumë njerëz, vdiqën si pasojë e kushteve të këqija të jetesës dhe kequshqyerjes.

Lexo edhe :   Lleshaj vizitë në Liban, kërkon ndihmë për shpëtimin e fëmijëve shqiptarë në Siri

Ndërkohë, standardi i jetesës ra, të ardhurat familjare u ulën ndjeshëm, në krahasim me periudhën e para luftës. Keq menaxhimi krijoi mungesa kronike të produkteve ushqimore bazë. Kjo solli shpejt racionimin e bukës, sheqerit, miellit dhe mishit. Pakënaqësia e qytetarëve, po rritej nga dita në ditë.

Lexo edhe :   Gazetari që ishte brenda ‘Al Holit’: Ditën që shkuam kishte çantë bombë të lyer me gjak

Pas vdekjes së Stalinit në vitin 1953, shumica e partive komuniste evropiane ndërmorën një lloj reformimi. Në Hungari, reformatori Imre Nagi zëvendësoi në krye të qeverisë stalinistin Matjash Rakosh. Gjithsesi ky mbeti sekretar i përgjithshëm i partisë, dhe ia doli të sabotonte pjesën më të madhe të reformave të Nagit.

Pas fjalimit sekret të Hrushovit në shkurtin e vitit 1956, ku denoncoi kultin e Stalinit dhe krimet e tij, Rakosh u shkarkua nga detyra në korrik, për t’u zëvendësuar nga Erno Gero. Në qershor 1956, një kryengritje e dhunshme e punëtorëve të Poznanit në Poloni, u shtyp me gjak nga qeveria, ku gjetën vdekjen dhjetëra protestues.

Gjithsesi në tetor komunistët polakë vendosën në krye reformistin e rehabilituar Vładisllav Gomułka, që në fillim të tetorit ia doli të marrë disa lëshime nga Bashkimi Sovjetik, përshirë reduktimin e trupave sovjetike në vend. Ky lajm i entuziazmoi hungarezët.

Pasditen e 23 tetorit 1956, mijëra protestues të prirë nga studentët, u mblodhën  në qendër të Budapestit. Ata kërkuan që Hungaria të jetë e pavarur nga të gjitha fuqitë e huaja, dhe të kishte një sistem politik demokratik. Një përfaqësi e tyre, u nis t’i transmetonte këto kërkesa përmes radios shtetërore.

Por aty pati përplasje me forcat e policisë, që hapën zjarr mbi turmën, duke shkaktuar të vrarët e parë. Kaq mjaftoi që situata të ndizej. Më pak orë në gjithë Budapestin nisën protesta. Kudo po digjeshin simbolet komuniste, u rrëzuan përmendoret e Stalinit. Në qytetet e tjera u ngritën këshillat revolucionarë, teksa qytetarët po armatoseshin si të mundnin. Gero kërkoi ndihmë nga Moska, e cila urdhëroi hyrjen në Budapest të divizionit të saj të tankeve.

Më 4 nëntor, rebelimi u shtyp. 2500 hungarezë dhe 700 ushtarë sovjetikë gjetën vdekjen. Mijëra të tjerë u plgosën. Në javët dhe muajt në vazhdim, 26.000 njerëz dolën para gjykatave. 229 prej tyre u dënuan me vdekje, të tjerët u dënuan me burg ose u internuan.

Ndërkohë mbi 200 mijë të tjerë u larguan nga vendi si refugjatë. SHBA dhe vendet perëndimore, e përkrahën hapur kryengritjen, por vetëm kaq. Një rezolutë që kritikonte ndërhyrjen e ushtrisë sovjetike, u rrëzua në OKB pas vetos së Moskës. Në kulmin e dëshpërimit, kryengritësit kërkuan ndihmën ushtarake të SHBA-së.

Por ajo nuk erdhi kurrë. Një studim i Departamentit të Mbrojtjes, i de-klasifikuar kohët e fundit nga Arkivi i Sigurisë Kombëtare, sugjeron se një nga arsyet pse SHBA-ja nuk ndërhyri, ishte rreziku i fillimit të një një lufte bërthamore me Bashkimin Sovjetik./ TIRANA TODAY

 

- Reklama -

Më shumë nga kategoria




Të fundit

Ministrja Denaj zbulon sa do jetë paga e mjekëve

Ministrja e Ekonomisë dhe e Financave, Anila Denaj, është shprehur se me rishikimin e buxhetit do të rriten pagat për mjekët dhe infermierët. Në një...

Procesi “Hajdari” ka nevojë të rigjykohet bazuar mbi motivin e vrasjes

Nga Mero Baze Ka një ngazëllim pa kuptim, lidhur me lajmin se Prokuroria ka vendosur të thërrasë si dëshmitar në gjyqin ndaj Izet Haxhisë, Sali...

Rritja e pagave të mjekëve e infermierëve, Denaj tregon se kur do të kalojë vendimi

Ministrja e Ekonomisë dhe Financave, Anila Denaj, ka deklaruar se rritja e pagës së mjekëve dhe infermierëve do të bëhet në masën 40%. E ftuar...

Iu sekuestrua makina e blinduar, reagon ish-drejtori i Policisë së Elbasanit

Ish-drejtori i Policisë së Elbasanit, Edmond Koseni, ka reaguar pas shoqërimit të djeshëm në Polici dhe sekuestrimit të makinës së blinduar. Në një prononcim për...

​Britania planifikon të infektojë qëllimisht kandidatët për vaksinën anti-Covid

Gazeta britanike “Financial Times” bën me dije se në ditët në vijim do të zhvillohet një provë klinike në Britaninë e Madhe. Sipas gazetës, gjatë...