Nga Jamila Mammadova & Paul Stott, “CapX”
Përplasja e Turqisë me Australinë dhe Zelandën e Re, pas sulmeve terroriste në Kristçërç, na kujton edhe njëherë hendekun që është hapur midis Ankarasë dhe kryeqyteteve perëndimore. Dhe ky hendek vetëm sa po rritet. Ndërsa Turqia mbetet anëtare e NATO-s, dhe po negocion anëtarësimin e saj në Bashkimin Evropian, prirjet joliberale dhe botëkuptimi i liderit të saj Erdogan, e bëjnë atë të duket gjithnjë e më keq për të dyja.
Në një kohë që politikanët perëndimorë, po i nxisin kompanitë e mediave sociale të zhdukin imazhet video të masakrës në xhaminë Al-Noor, presidenti i Turqisë do të gjendej duke mbajtur fjalime në ekranet gjigante nëpër mitingjet e tij elektorale.
Mesazhi i tij ishte i papritur – myslimanët gjenden nën sulm, dhe Perëndimi ka qenë edhe është gjithmonë përgjegjës për këtë. Duke e lidhur ngjarjen e Kristçërç me betejën e Galipolit, një ngjarje e rëndësishme për australianët dhe neo-zelandezët, Erdogan i bashkoi politikanët e kundërt në një reagim të ashpër.
Kryeministrja e Zelandës së Re, Xhakinda Ardern, paralajmëroi disa ditë më parë se Ministri i Jashtëm, do të udhëtojë drejt Turqisë për t’u ballafaquar me komentet e Erdoganit. Disa konservatorë evropianë, kanë kundërshtuar gjithmonë që Turqia t’i bashkohet BE-së. Megjithatë, tani janë teoritë liberale të integrimit, ato që po dëmtohen nga kultivimi prej Erdoganit i komuniteteve të ndryshme turke në Evropë.
Kjo ngre një pikëpyetje, nëse Erdogan e sheh vërtet në të ardhmen Turqinë brenda një BE-je multietnike dhe multi-fetare. Gjermania, Austria dhe Holanda, kanë tentuar të minimizojnë shkallën në të cilën ndarjet politike në Turqi, rishpërndahen tek komunitetet e emigrantëve turq.
I ndaluar të zhvillonte fushatë në Gjermani në 2018, Erdogan e përdori vizitën e tij shtetërore në Britaninë e Madhe për të takuar Mesut Ozil dhe Ilkai Gyndogan, futbollistë profesionistë gjermanë me origjinë turke.
Autoritetet gjermane, të cilët kishin punuar shumë për ta portretizuar Ozilin në veçanti si një shembull të suksesshëm të integrimit, u zemëruan. Etiketimi i Erdoganit nga Gyndogan si “Presidenti im”, u vu në qendër të kritikave. Derisa regjimi turk, mbikëqyr emigrantët kurdë dhe ata të majtë në Evropë, Erdogan e ka përdorur Drejtorinë e Përgjithshme të Çështjeve Fetare (Diyanet) për të ruajtur ortodoksinë fetare në mesin e komuniteteve të emigrantëve, dhe për të mbledhur informacione mbi islamistët rivalë.
Vitin e kaluar, Austria mbylli 7 xhami, dhe shpalli non grata 60 imamë të financuar nga Turqia.
Shembuj të tillë janë të shumtë. Pas grushti të dështuar të shtetit të korrikut 2016, për të cilin Erdogan fajësoi Perëndimin , Ankaraja nisi një valë represioni.
Gazetarët dhe akademikët u burgosën, ose u ndaluan të ushtrojnë profesionet e tyre, ndërsa Erdogan ka hedhur edhe idenë e rivendosjes së dënimin me vdekje. Vetëm vitin e kaluar, 25 gazetarë u burgosën për lidhje të dyshuara me klerikun turk që jeton në SHBA, Fetullah Gylen, dhe mijëra akademikë janë larguar nga puna.
Anëtarësimi i vendit në NATO-s, i mbijetoi grushteve ushtarake në vitet 1960 dhe 1980 dhe diktatit të qartë ushtarak në vitet 1971 dhe 1997. Gjithsesi, ai po sfidohet gjithnjë e më shumë nga vendimet e Erdoganit. Pavarësisht mosmarrëveshjeve në të shkuarën, Turqia po zhvillon lidhje më të ngushta me Rusinë.
Në vitin 2017, Erdogan nënshkroi një marrëveshje për blerjen e sistemit rus të mbrojtjes ajrore S-400, me vlerë 2.5 miliardë dollarë, duke shkaktuar në SHBA shqetësime mbi sigurinë kombëtare. Për pasojë, Uashingtoni po sheh mundësinë e ndalimit të dërgimit të avionëve F-35 në bazën Eskishekhir.
Sipas gjeneralit në pension, Xhejms Marks, Turqia “po ngre flamuj të kuq të rëndësisë së NATO-s në rajon” dhe “ka gjasa që ajo të largohet nga NATO deri në fund të këtij viti”.
Nga ana e tij, Pekini është duke pritur me durim që Erdogani të përmbushë premtimin e tij të mëhershëm, për të “nisur kërkimin e miqve dhe aleatëve të rinj”.
Nisma kineze e Brezit dhe Rrugës, përfshin shumë vende tranziti në Euroazi, mes tyre edhe Turqinë dhe Rusinë. Ambasadori i Kinës në Turqi, Deng Li, tha kohët e fundit se Turqia dhe Kina, janë kundër politikave proteksioniste, dhe se “të dyja vendet, kanë nevojë për një ekonomi botërore të hapur”.
Kina shpreson që një ndërvarësi më e madhe, do të zvogëlojë mundësinë e konfliktit dhe rivaliteteve, duke lehtësuar çdo rrezik për planet e saj ambicioze globale. Duke iu afruar më shumë Rusisë dhe Kinës, Erdogan duket se po shkon në drejtimin e kundërt me Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Evropian dhe NATO-s.
Presidenti Erdogan, e ka vendosur Turqinë në një kurs drejt nacionalizmit fetar, oportunizmit politik, dhe një politike të jashtme gjithnjë e më të paparashikueshme, e cila minon prioritetet strategjike të NATO-s. Komentet e presidentit turk mbi Kristçërç, dhe krizat diplomatike që i kanë shkaktuar ato, nuk ishin diçka e jashtëzakonshme, por pjesë e një modeli më të gjerë të sjelljes, që po e thellon hendekun midis Turqisë dhe Perëndimit./ Përktheu për Tirana Today, Alket Goce
