Nga David M.Herszenhonr, “Politico.eu”/Çdo veprim i presidentit amerikan Donald Trump, për t’u tërhequr nga marrëveshja bërthamore e Iranit, do të rrezikonte izolimin e Uashingtonit, pasi BE dhe 5 fuqitë e tjera që ndërmjetësuan marrëveshjen, këmbëngulin se do të mbeten të përkushtuara ndaj saj.
Të pesë fuqitë – Kina, Franca, Gjermania, Rusia dhe Mbretëria e Bashkuar – të gjitha kanë përsëritur në ditët e fundit se do t’i përmbahen paktit, të quajtur saktësisht Plani i Përbashkët i Përbashkët i Veprimit (JCPOA).
Trump pritet të shpallë zyrtarisht se SHBA-ja do të tërhiqet, dhe se ai do të vendosë sanksione kundër Iranit, të cilat mund të rrezikojnë shkatërrimin e marrëveshjes.
“Ne jemi të vendosur ta shpëtojmë këtë marrëveshje, sepse ajo garanton mospërhapjen e armëve bërthamore, dhe është rruga më e drejtë për të ndaluar Iranin nga pajisja me armë bërthamore”- tha ministri i Jashtëm francez Jean-Yves Le Drian për mediat gjatë një vizite në Berlin.
Ndërkohë një zëdhënëse e Komisionit Evropian, tha të martën se Brukseli është i palëkundur në mbështetjen e tij për marrëveshjen.
“Është shumë e qartë, që ne besojmë se marrëveshja po funksionon, dhe vazhdojmë të jemi të përkushtuar për zbatimin e saj”- tha zëdhënësja Maja Koçijançiç duke shtuar: “Ne besojmë se marrëveshja duhet të ruhet!”.
Qëndrimit të saj i bëri jehonë edhe zëdhënësi zyrtar i kryeministres britanike Theresa May, i cili tha: “Ne kemi qenë të qartë prej disa muajsh, se vazhdojmë të besojmë se është e drejtë të ruajmë marrëveshjen bërthamore të Iranit, si mënyra më e mirë për neutralizimin e kërcënimit nga një Iran i armatosur me armë bërthamore”.
Megjithatë, ai pranoi se “ka gjëra që marrëveshja nuk i mbulon, dhe të cilat duhet t’i adresojmë, duke përfshirë raketat balistike, atë se çfarë ndodh kur të skadojë marrëveshja, dhe aktivitetin destabilizues rajonal nga ana e Iranit. Ne do të vazhdojmë të punojmë ngushtësisht me SHBA-në dhe partnerët tanë të BE-së, mbi mënyrën se si adresojnë gamën e sfidave që Irani paraqet në Lindjen e Mesme, përfshirë ato çështje që mund të mbulojë një marrëveshje e re”.
Rusia dhe Kina, kanë lëshuar një deklaratë të përbashkët fundjavën e shkuar, duke deklaruar “mbështetjen e tyre të palëkundur për zbatimin e plotë dhe efektiv” të marrëveshjes, duke cituar “domosdoshmërinë urgjente që të gjitha palët në JCPOA t’i përmbahen më përpikmëri, dhe të zbatojnë plotësisht zotimet e tyre”. Ndërkohë Irani është shprehur se nuk është i gatshëm të ri-negociojë marrëveshjen.
Pavarësisht ankesave të përsëritura nga Donald Trump rreth marrëveshjes së vitit 2015, e cila u nënshkrua nga paraardhësi i tij Barack Obama, vëzhguesit ndërkombëtarë kanë thënë se Teherani po i përmbahet paktit. JCPOA, i dha fund sanksioneve ndërkombëtare kundër Iranit, në këmbim të kufizimeve të rrepta në programin e tij bërthamor për qëllime paqësore civile.
Pakti imponoi ndërkohë një regjim inspektimi dhe monitorimi, nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike. Në mesin e një aktiviteti diplomatik përpara njoftimit të Trump, zyrtarë nga BE, Franca, Gjermania dhe Britania e Madhe u takuan të martën në Bruksel me një delegacion të zyrtarëve iranianë të kryesuar nga zëvendësministri i jashtëm për çështjet politike, Abbas Araghchi.
Vetë JCPOA nuk ka asnjë nen që i kërkon Trump të vërtetojë, sesa Irani është duke zbatuar marrëveshjen, dhe ai në fakt nuk pranoi ta bënte këtë në tetor të vitit të kaluar. Një lloj certifikimi i tillë u krijua pas marrëveshjes, me ligjin e miratuar nga Kongresi i SHBA-së, për t’iu dhënë ligjvënësve disa autorizime mbi marrëveshjen. Ndërkohë s’ka asnjë dispozitë në marrëveshje që ndonjë palë që “tërhiqet” prej saj.
Ndërsa administratat e Obamës dhe Trump, kanë pohuar se kjo është një marrëveshje politike vullnetare, fuqitë evropiane kanë insistuar se një rezolutë e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara që e miratoi marrëveshjen, e bën atë të detyrueshme për të gjitha palët.
Krerët evropianë, duke përfshirë edhe presidentin francez Emmanuel Macron dhe kancelaren gjermane Angela Merkel, i kanë kërkuar presidentit amerikan Trump t’i qëndrojë kësaj marrëveshjeje. Por gjatë një vizite në Uashington, Macron tha se pret që Trump ta braktisë atë.
Pikëpamjet kundërthënëse mbi marrëveshjen e Iranit, janë pjesë e një serie mosmarrëveshjesh të mëdha midis Trump dhe aleatëve tradicionalë evropianë. Ndërkohë Vladimir Yermakov, drejtori i mospërhapjes dhe kontrollit të armëve në ministrinë e Jashtme ruse, tha se nëse Trump shkel JCPOA, atëherë Uashingtoni duhet të përballet me sanksione.
Yermakov, tha se nuk do të kishte asnjë bazë për rivendosjen e sanksioneve të OKB-së kundër Iranit. Izraeli i ka kërkuar Trumpit të shfuqizojë JCPOA, ndërsa demokratët në senatin amerikan i kanë bërë thirrje atij të respektojë marrëveshjen.
Irani ka akuzuar Trump, se po kërkon të braktisë marrëveshjen, dhe refuzon të zbatojë pjesën e saj në këtë pakt. “Kur blini një shtëpi”- tha ministri i Jashtëm iranian, Mohammad Javad Zarif, në një deklaratë të fundit televizive, “s’mund të ktheheni dy vjet më vonë, dhe të përpiqeni të ri-negocioni çmimin”.
PËRSHTATI TIRANA TODAY
