Nga David Gardner, “Financial Times”
Pasi Turqia mbajti zgjedhjet e kontestuara lokale të 31 marsit, në mesin e shumë politikanëve, investitorëve dhe analistëve, pati një psherëtimë lehtësimi. Më në fund, thanë ata, do të kishte një pauzë të ciklit elektoral turk në dukje të pafundmë, me zgjedhjet e radhës që do të mbaheshin jo më parë se viti 2023.
Suksesi i presidentit Rexhep Taip Erdogan gjatë 16 viteve të tij në pushtet, ishte mbështetur më shumë në rritjen e ekonomisë dhe shpërndarjen e përfitimeve të saj, sesa tek ideologjia neo-islamiste e partisë së tij, AKP. Tashmë ai mund të rifokusohej tek reformimi i ekonomisë.
Kjo tingëlloi si të ishte një mendim i dëshiruar – si keqkuptimi i një politikan të talentuar, por që di të veprojë vetëm në rrethana të vështira.
Dhe në fakt brenda disa javësh, presidenti iu kthye qasjes së tij të ashpër. Pas humbjes së Ankarasë dhe Stambollit përballë Partisë Popullore Republikane të opozitës laike, CHP, ai e përdori ndikimin e tij për të imponuar përsëritjen e zgjedhjeve në Stamboll, që do të mbahen në qershor .
Si ish-kryebashkiaku i dikurshëm i Stambollit, Erdogan beson se vendi nuk mund të qeveriset pa kontrollin e ish-kryeqytetit osman, ku dhe nisi karriera e tij në ngjitje në vitin 1994. “Nëse ne humbasim i Stambollin, do të humbim edhe mbështetjen tonë në Turqi”- u shpreh ai në vitin 2017.
Një kërcënim më i menjëhershëm ndaj Erdoganit, po lind nga përplasja mes Turqisë dhe SHBA-së, lidhur me blerjen e sistemin mbrojtës anti-raketor nga ana e Ankarasë. Kjo mosmarrëveshje, mund të çojë në sanksione amerikane kundër Turqisë, dhe madje të vërë në pikëpyetje anëtarësimin e Turqisë në NATO.
Në origjinë të kësaj zënke, është vendimi i Erdoganit për blerjen e sistemit të mbrojtjes raketore S-400 nga Rusia, që do të merret në dorëzim muajt e ardhshëm. Njëkohësisht Turqia priste të merrte në dorëzim F-35, avionin më të ri luftarak që prodhohet nga SHBA-ja dhe aleatët e saj.
Turqia, është pjesë e konsorciumit që bashkë-prodhon F-35 me kompaninë “Lockheed Martin”.
Por, ndërsa pilotët turq janë duke u trajnuar tashmë për avionin e ri, SHBA e ka pezulluar dorëzimin e 4 nga 100 avionëve që pret të blejë Ankaraja, pikërisht për shkak të S-400. Uashingtoni argumenton se prania e tyre në territorin e NATO-s, do të komprometonte sigurinë e aleatëve. Nëse bateritë e raketave do të vendosen brenda Turqisë, vijon argumentimi, Rusia mund të mbledhë informacione rreth F-35, që do të bëhet avioni kryesor i NATO-s.
Nënshkrimi i marrëveshjes për S-400, do të ishte një triumf diplomatik për presidentin rus Vladimir Putin. Kjo gjë do të krijonte një të çarë në solidaritetin e NATO-s, dhe ndoshta do të minonte sigurinë e aleancës. Rreziqet janë të mëdha.
“Deri në fund të këtij viti, Turqia do të ketë ose avionët e avancuar F-35, ose një sistem rus të mbrojtës raketore S-400”- shkruan në “The New York Times” udhëheqësit dypartiakë të shërbimeve të armatosura të Senatit amerikan, dhe komiteteve të marrëdhënieve të jashtme në Kongres. “Ajo nuk do t’i ketë dot që të dyja!”- theksuan ata.
Disa raporte, thonë se administrata e presidentit Donald Trump, i ka lënë Erdoganit si afat maksimal muajin e ardhshëm, për të zgjedhur se çfarë do të bëjë. Zyrtarët turq, thonë se nuk do të ketë një anulim të marrëveshjes për blerjen e S-400, por pranojnë se po përgatiten për sanksionet amerikane, në kuadër të Aktit të Kundërshtimit të Kundërshtarëve të Amerikës Përmes Sanksioneve.
Dhe kjo po krijon një krizë të vërtetë. Edhe pse mënyra e veprimit të Erdoganit, është të polarizojë situatën, kjo metodë është e ndërlikuar, kur ka të bëjë me fuqitë e mëdha – veçanërisht kur udhëhiqen nga njerëz të pamëshirshëm si Putin, harrakatë si Trump, dhe transaksionalë sikurse janë që të dy.
Erdogan është bërë i ndërvarur ndaj Putinit vitet e fundit, kryesisht për shkak të politikës delikate turke ndaj Sirisë. Moska mbështeti dhe shpëtoi regjimin e Bashar Al-Asadit, ndërsa më herët Ankaraja mbështeti një sërë grupesh islamike, në përpjekje për ta rrëzuar atë.
Megjithatë, që nga viti 2016, synimi kryesor i Turqisë, ka qenë të shkatërrojë një njësi vetë-qeverisëse kurdo-siriane në kufijtë e saj – të drejtuar nga forcat kurde të mbështetura nga SHBA në luftën kundër ISIS. Kjo është ankesa kryesore, që ka Ankaraja ndaj Uashingtonit.
Megjithatë, Turqia është tani pjesë e një trekëmbëshi të brishtë të fuqisë në Siri, me Rusinë dhe Iranin. Nëse Erdogan i ndihmon rusët me blerjen e S-400, Putin mund të intensifikojë ofensivën e forcave ajrore ruse kundër enklavës së fundit rebele siriane në Idlib, në veri-perëndim të Sirisë, ku Turqia ka një duzinë pikash ushtarake.
Moska fajëson Ankaranë, për dështimin e kontrollit të një ushtrie xhihadiste të lidhur me Al-Kaidën atje. Disa gazetarë turq, madje e cilësojnë atë si një zgjedhje midis S-400 ose Idlibit. Pushtimi turk i dy enklavave siriane rreth Idlibit, si pjesë e fushatës së saj kundër Njësive Mbrojtëse të Popullit Kurd, YPG, është i mundur vetëm me pëlqimin e Rusisë.
Por Turqia dëshiron të ushtrojë presion ndaj territorit të madh që kontrollon YPG-ja në Sirinë verilindore, që garantohet edhe nga mbulesa ajrore e SHBA-së. Uashingtoni po përpiqej të arbitronte krijimin e një lloj zone tampon atje, duke përfshirë Turqinë, përpara tërheqjes së paralajmëruar të forcave amerikane nga ana e Trump.
Nëse zoti Erdogan armiqësohet vërtet me SHBA-në, në pikëpyetje nuk do të jetë vetëm anëtarësimi i Turqisë në NATO, apo edhe blerja e avionëve F-35. Erdogani mund të jetë pragmatik. Ai u miqësua me Putinin në vitin 2016, pasi Turqia rrëzoi një avion luftarak rus mbi kufirin e saj me Sirinë.
Ai ngriti disa ura bashkëpunimi Donald Trumpin, duke liruar nga burgu një pastor ungjillor amerikan, të akuzuar për pjesëmarrje në grushtin e dështuar të shtetit në Turqi në vitin 2016.
Por ai ndodhet mes dy zjarreve, teksa rritja ekonomike e Turqisë, e nxitur nga kreditë, është ndalur, duke i hapur rrugë rritjes së inflacionit, papunësisë së lartë dhe monedhës në rënie.
Nëse e gjitha kjo situatë degradon më tej, gjërat për udhëheqësin turk mund të bëhen shumë më kaotike./ Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
