Në analizën e Bankës së Shqipërisë, treguesi parësor për të vlerësuar ritmet e kreditimit të ekonomisë është hendeku i raportit të kredisë për ekonominë ndaj Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB).
Ky raport tregon devijimin e vlerës së raportit të kredisë për ekonominë ndaj PBB-së nga prirja e tij afatgjatë dhe është indikatori kryesor që sinjalizon mundësinë e rritjes së tepërt të kreditimit në raport me rritjen ekonomike, duke e shtuar eventualisht rreziqet sistemike.
Vlerësimi i fundit zyrtar i Bankës së Shqipërisë për këtë tregues i takon tremujorit të tretë të vitit të kaluar. Sipas Bankës së Shqipërisë, për tremujorin e tretë 2020 hendeku raportit të kredisë ndaj PBB-së ishte -6.3 pikë përqindje. Ndonëse ngelet negativ, ky hendek u ngushtua për të shtatin tremujor radhazi. Një vit më parë, ky hendek kishte qenë negativ në masën -10.4%. Zbutja e vlerës negative të treguesit ka ardhur paralelisht nga rënia e prodhimit të brendshëm bruto gjatë vitit 2020, por edhe nga ritmet e mira të kreditimit të ekonomisë. Sipas vlerësimeve të para të Instat, PBB-ja e vendit ra me 3.3% për vitin 2020, ndërsa sipas Bankës së Shqipërisë kreditimi në fund të vitit të kaluar u rrit me 7.7%.
Treguesi në fjalë është parësor në vendimmarjen e Bankës së Shqipërisë lidhur me nevojën eventuale për shtesa kundërciklike të kapitalit, një nga shtesat e parashikuara në rregulloren e vitit 2019 “Për shtesat makroprudenciale të kapitalit”. Deri tani, rritja e kreditimit është ende larg pragut krahasues që do të kërkonte masa frenuese, duke vendosur shtesë kundërciklike të kapitalit për sektorin bankar. Ky prag do të kalohej nëse devijimi i raportit të kredisë ndaj PBB-së me mesataren afatgjatë do të ishte pozitiv me më shumë se dy pikë përqindje.
Për shembull, në periudhën 2002-2008, periudhë që përfshin fazën me rritjen më të lartë të kreditimit të ekonomisë në Shqipëri, ky hendek kishte qenë pozitiv me 1.9 pikë përqindje. Për periudhën nga fillimi i vitit 2009 deri në mesin e vitit 2020, hendeku kishte qenë negativ me 7.3 pikë përqindje. Në tremujorët e fundit, vlerat negative po ngushtohen, por janë ende larg ringritjes në territor pozitiv.
Si plotësues të këtij treguesi parësor në vendimmarrjen e Bankës së Shqipërisë, shërbejnë disa elementë të tjerë, të grupuar tek treguesi i paralajmërimit të hershëm dhe që sinjalizojnë zhvillimet në kreditim dhe në aktivet jofinanciare, konkretisht tregun e pasurive të paluajtshme.
Këtu përfshihen rritja vjetore e kredisë bankare, ndryshimi vjetor i kredisë bankare për pasuri të paluajtshme, ndryshimi vjetor i indeksit të çmimit të banesave dhe ndryshimi vjetor i indeksit të çmimit të banesave ndaj vlerës së qirasë. Edhe treguesit plotësues dëshmojnë vijueshmëri në prirjen rritëse të kredisë, sidomos të asaj për pasuri të paluajtshme.
./Monitor
