Interneti është sot mjeti kryesor përmes së cilit komunikojnë sot njerëzit në mbarë botën. Secili në shtëpinë e tij, sheh pranë kompjuterit një lidhje të thjeshtë me fibër optike. Por ndërlidhja globale e këtij rrjeti, është shumë e sofistikuar. Ajo garantohet nga qindra mijëra kabllo të shtrira nën shtratin e deteve dhe oqeaneve.
Instalimi i kabllove, është një punë e ngadaltë, e vështirë dhe shumë e kushtueshme
99 për qind e të dhënave ndërkombëtare, transmetohen përmes telave të shtrirë në fund të oqeanit. Në total, bëhet fjalë për kabllo qindra mijëra km të gjatë, dhe të vendosura në thellësi po aq sa edhe lartësia e malit Everest. Kabllot instalohen nga anije të veçanta.
Ato shtrohen zakonisht mbi sipërfaqet e rrafshëta të dyshemesë së oqeanit, duket pasur kujdes që të shmangen shkëmbinjtë koralorë, anijet e mbytura etj. Diametri i një kabulli nënujor, është më i madh se i atyre mbi tokë, për shkak se zhyten mbi 8000 metra nën nivelin e detit, dhe i nënshtroheshin një presioni të madh.
Peshkaqenët tentojnë vazhdimisht që t’i këpusin
Nuk dihet me saktësi, pse peshkaqenët u turren vazhdimisht kabllove nënujore me të cilat komunikojmë ne njerëzit. Ndoshta ata tërhiqen nga fushat elektromagnetike, ose ndoshta janë thjesht kuriozë. Në disa raste, ata ia dalin t’i dëmtojnë ato. Për këtë arsye, kompani të mëdha si Google po i mbrojtur kabllot e tyre, duke i mbështjellës me një rrjetë të fortë teli metalik. Por interneti është gjithnjë në rrezik që të ndërpritet nga anijet e peshkimit, apo fatkeqësitë natyrore.
Një kompani me seli në Toronto të Kanadasë ka propozuar shtrirjen e një linje kabllore nëpër Arktik, që do lidhë Tokion me Londrën. Më herët kjo cilësohej si diçka e pamundur, por ndryshimi i klimës dhe shkrirja masive e akujve, e ka bërë të mundur zbatimin e një projekti të tillë, që megjithatë do të jetë shumë i kushtueshëm.
Lidhja e botës me kabllot nënujore është e vjetër
Në vitin1854, nisi instalimi i parë i kabllos së parë nënujore telegrafike transatlantike, që lidhi Njufaunlendin dhe Irlandën. Katër vjet më vonë, u dërgua transmetimi i parë i mundësuar nga kompania amerikane “Whitehouse” e inxhinierit amerikan Uajlldman Uajthuz.
Kabllot përgjohen vazhdimisht nga shërbimet sekrete
Në kulmin e Luftës së Ftohtë, Bashkimi Sovjetik, transmetonte shpesh mesazhe të koduara dobët midis 2 bazave të saj kryesore detare. Oficerët sovjetikë, mendonin se kriptimi i fortë ishte i mërzitshëm, por edhe mbingarkonte punën.
Moska mendonte se amerikanët nuk do të rrezikonin të shkaktonin Luftën e Tretë Botërore, duke u përpjekur të ndërhynin në një farë mënyre në ato kabllo. Por ata nuk llogaritën nëndetësen “USS Halibut”, e cila u ndërtua enkas për të shmangur mbrojtjen sovjetike.
Nëndetësja amerikane e gjeti kabllon, instaloi aty një kasetë gjigande, dhe kthehej çdo muaj për të mbledhur transmetimet që kishte regjistruar. Ky operacion, i quajtur “IVY BELLS”, u kompromentua më vonë nga ish-analisti i NSA, Ronald Pelton, që u shiti sovjetikëve informacione mbi misionin. Sot, përgjimi i kabllove nënujore të komunikimit, është një procedurë standarde operative për agjencitë e spiunazhit.
Linjat kryesore të të dhënave, kanë tendencë të kalojnë në kufijtë e SHBA-së dhe ujërat e saj territoriale, duke ia bërë shumë të lehtë përgjimin. Kur u bënë publike dokumentet e vjedhura nga ish-analisti i NSA Eduard Snouden, shumë vende u zemëruan kur mësuan mbi shkallën në të cilën agjencitë amerikane të inteligjencës përgjonin të dhënat e shteteve të huaja.
Për pasojë, disa vende po rishikojnë vetë infrastrukturën e internetit. Për shembull, Brazili ka filluar një projekt për të ndërtuar një linjë kabllore nënujore në Portugali, që jo vetëm që anashkalon plotësisht SHBA-në, por përjashton në mënyrë specifike kompanitë amerikane nga përfshirja në këtë projekt.
Komunikimi me kabllot nënujore, është më i lirë dhe më i shpejtë se ai satelitor
Në orbitën e tokës, ka mbi 1 mijë satelitë në orbitë. Edhe pse kabllot me fibra optike dhe satelitët u zhvilluan që të dyja në vitet 1960, satelitët kanë një problem të dyfishtë:vonesën në kohë, dhe pak humbje në transmetim. Dërgimi dhe marrja e sinjaleve nga hapësira kërkon kohë. Ndërkohë, ekspertët kanë zhvilluar fibra optike, që mund të transmetojnë informacione me 99.7 për qind të shpejtësisë së dritës.
Si riparohen kur kanë defekte
Kur një linjë kabllore nënujore dëmtohet, aty dërgohen anije speciale riparimi. Nëse kablloja është e vendosur në ujëra të cekët, zhyten robotë që kapin kabllon e dëmtuar dhe e nxjerrin në sipërfaqe. Nëse kabllo ndodhet në ujëra të thella mbi 2000 metra, anijet ulin poshtë disa grepa të krijuar enkas, që e kapin kabllon dhe e ngrenë lart për ta riparuar./TIRANA TODAY
