Nga Adam Taylor “The Washington Post”
Diçka po ndodh. Nga Bagdadi në Hong Kong, nga Santiago në Barcelonë, qytetet në mbarë botën kanë përjetuar protesta të mëdha gjatë javëve të fundit. Disa nga këto protesta, kanë filluar tashmë të krahasohen me ato të “Pranverës Arabe”. Që tronditi Lindjen e Mesme nga fundi i vitit 2010.
Por njëherazi, këto protesta janë shumë më të gjera në aspektin gjeografik, nga Amerika Latine, Evropa dhe Azia. Në disa prej këtyre qyteteve ka pasur edhe të vdekur. Të paktën 165 njerëz janë vrarë në valën e fundit të protestave në kryeqytetin irakian, të cilat rifilluan këtë javë.
Protestat në rang global, po shqetësojnë seriozisht investitorët, duke e shtuar kësisoj pasigurinë në lidhje me “shëndetin” e ekonomisë globale. Dhe nuk mund të gjesh qoftë edhe 2 raste saktësisht të njëjta. Për shembull, protestat në Hong Kong u nxitën nga një vendim i pushtetit lokal. Sipas të cilit do të lejohen ekstradimet për në Kinën kontinentale.
Ndërsa në Liban, njerëzit dolën në rrugë për shkak të një takse të propozuar mbi përdorimin e WhatsApp. Por nga ana tjetër, ka edhe disa ngjashmëri befasuese midis disa prej protestave. Ato motivohen që të gjitha nga zemërimi mbi situatën ekonomike, dhe mungesa e shpresës nga klasa politike.
Efektet e faktorëve në dukje të vegjël
Libani nuk është i vetmi vend, ku një ndryshim i vetëm dhe i izoluar, nxiti protestat popullore. Demonstratat nisën këtë muaj edhe në Ekuador, kur qeveria anuloi subvencionin mbi karburantin. I cili kishte ekzistuar prej dekadash. Në Kili, ishte rritja e çmimit të biletës së metrosë, ajo që shkaktoi protestat e dhunshme në rrugë. Ndërkohë rritja e çmimit të qepëve, çoi në protesta të mëdha edhe në Indi pak kohë më parë.
Gati në çdo rast, protestat janë shndërruar me shpejtësi në diçka shumë më të gjerë. Tërheqja e vendimeve të debatueshme, ka ndalur protestat në disa vende, por në shumë të tjera ato vazhdojnë. Në Kili, protestat vazhduan edhe fundjavën e kaluar. Pavarësisht se presidenti njoftoi anulimin e rritjes së planifikuar të çmimit të biletës në metro.
Pabarazia po shkakton dhimbje reale tek qytetarët
Pabarazia e të ardhurave, duket se e ka shtuar më tej pasigurinë ekonomike në shumë vende. Dhe kjo u përshkallëzua më pas në zemërim dhe protesta popullore. Libani, ku taksa mbi përdorimin e WhatsApp shkaktoi protesta të mëdha, është një nga ekonomitë më pabarazinë më të madhe në botë.
Aty 1 për qind e më të pasurve, ka zotëruar 25 për qind të të ardhurave të përgjithshme kombëtare midis viteve 2005- 2014. Kili, është në shumë aspekte një vend më i qëndrueshëm dhe më i zhvilluar se shumë nga fqinjët e tij. E megjithatë ai ka nivelin më të lartë të pabarazisë së të ardhurave, në mesin e anëtarëve të Organizatës për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD). Që përfshin disa nga vendet më të pasura në botë.
Probleme të mëdha ekonomike
Pabarazia e të ardhurave, nuk është faktori i vetëm ekonomik, me të cilin përballen shumë nga vendet që po përjetojnë protesta. Ngadalësimi i rritjes ekonomike, dhe rritja e borxhit publik, po çon shumë vende buzë humnerës, duke ngjallur një frikë të madhe për të ardhmen.
Javën e shkuar, Fondi Monetar Ndërkombëtar, paralajmëroi se rritja ekonomike globale do të jetë vetëm 3 për qind këtë vit, nga 3.2 për qind që kishte parashikuar në muajin korrik. Nëse kjo shifër do të rezultojë e saktë, ky do të jetë niveli më i ngadaltë i rritjes ekonomike, që nga kriza e fundit financiare globale.
Shumë vende morën shumë kredi, gjatë kohërave të bumit ekonomik. Sot ato po përballen me thirrjet e kreditorëve, për të paguar borxhet ashtu sikurse ishte parashikuar. Në një situatë veçanërisht ekstreme ndodhet Libani, ku një borxhi publik është 155 për qind e PBB-së, duke qenë vendi i tretë në botë me më shumë borxhe.
Pak besim në reagimin e qeverisë
Për shumë protestues, problem nuk janë thjesht politikat qeveritare, por vetë qeveria. Në Barcelonë dhe Hong Kong, zemërimi mbi legjitimitetin e qeverisë, shkon përtej korrupsionit. Banorët e këtij metropolit gjigant në Azi, nuk besojnë më se pushteti i tyre lokal, është në gjendje t’i kundërvihet Pekinit.
Në Barcelonë, protestat e javës së kaluar u nxitën nga të liderët separatistë katalanas, që ndodhen ende në burg. Pikëpyetjet e mëdha mbi legjitimitetin e qeverive, ndihmojnë në shpjegimin se përse shumica e protestave nuk ndalen, edhe kur zgjidhet problemi fillestar që i nxori qytetarët në rrugë.
Hong Kongu, pezulloi në shtator planet për hartimin e një ligji të ri mbi ekstradimin. Tërheqje të ngjashme nga ana e politikës, nuk kanë arritur që të ndalin protestat në Liban, Ekuador apo Kili. Deri më tani, kjo gamë e gjerë protestash nuk ka arritur të rrëzojë asnjë qeveri. Megjithëse në disa vende, ky skenar është i afërt. Kostoja, në aspektin jo vetëm të humbjeve ekonomike, por edhe e jetëve njerëzore, mund të rritet ende në mënyrë eksponenciale./ TIRANA TODAY
