Nga: MARSELA SINANI
Sistemi ynë imunitar është përgjegjës për mbrojtjen e trupit tonë nga një sërë faktorësh, duke përfshirë edhe viruset. Me shqetësim është për atë kategori pacientësh, të cilët kanë një sistem imunitar të dobët. Një goditje nga një sëmundje, do të rezultonte fatale. Sëmundja e rrugëve të frymëmarrjes që shkakton COVID-19, rrezikon më shumë kategorinë e grupmoshës së tretë dhe ata me sëmundje të ndryshme. Tashmë është e faktuar se COVID-19 prek më shumë njerëzit me hipertension, sëmundje në mushkëri dhe sëmundje të zemrës.
Sëmundja gjithashtu rezulton në shumë komplikime kardiovaskulare. Personat me sëmundje të zemrës janë më të rrezikuar sa i përket sëmundjeve infektive. Për të mësuar më shumë detaje rreth asaj se çfarë na kanoset, dhe për të marrë menjëherë masat, “Tirana Today” ka kontaktuar me mjekun kardiolog Andri Çabeli, i cili thotë se COVID-19 gjithashtu mund të shkaktojë dëmtime të muskulit të zemrës, aritmi, sindromë akute koronare dhe tromboembolizëm venoz.
Sa ka ndikuar pandemia tek sëmundjet e zemrës?
“Studimet klinike kanë raportuar një lidhje midis COVID-19 dhe sëmundjeve kardiovaskulare. Sëmundja pre-ekzistuese kardiovaskulare duket se lidhet me prognozë më të keqe dhe rritje të rrezikut të vdekjes në pacientët me COVID-19, ndërsa vetë COVID-19 gjithashtu mund të shkaktojë dëmtime të muskulit të zemrës, aritmi, sindromë akute koronare dhe tromboembolizëm venoz”.
Po tek fëmijët, për probleme në zemër, ka patur pasoja COVID-19?
“Fëmijët me COVID-19 gjithashtu është raportuar të zhvillojnë shok hiperinflamator me tipare të ngjashme me sëmundjen Kawasaki, përfshirë mosfunksionimin kardiak dhe anomalitë e enëve koronare. Fatmirësisht këto raste të raportuara ne studime kanë qenë shumë të rralla”.
Janë më të rrezikuar burrat apo gratë nga problemet në zemër?
“Sëmundja ishemike e zemrës mbetet shkaku numër një i vdekshmërisë si tek burrat ashtu edhe tek gratë. Duhet thënë se sëmundja zhvillohet mesatarisht 7-10 vjet më vonë tek gratë në krahasim me burrat, por infarkti i miokardit mbetet shkaku kryesor i vdekjes tek gratë. Sindroma akute koronare ndodh tre deri në katër herë më shpesh tek burrat sesa tek gratë nën moshën 60 vjeç, por pas moshës 75 vjeç, gratë përfaqësojnë shumicën e pacientëve. Gratë kanë tendencë të paraqiten më shpesh me simptoma atipike, ç’ka vështirëson edhe diagnozën e tyre”.
Kemi ne një hartë të problemeve që i shkaktojnë infarktet në Shqipëri?
“Disa kushte shëndetësore, stili juaj i jetesës, mosha juaj dhe historia familjare mund të rrisin rrezikun tuaj për sëmundje të zemrës. Këta quhen faktorë rreziku. Disa nga këta faktorë nuk mund të kontrollohen, siç është mosha juaj apo historia familjare. Por ju mund të ndërmerrni hapa për të ulur rrezikun tuaj, duke kontrolluar faktorët që mund të kontrolloni. Cilat kushte shëndetësore rrisin rrezikun për sëmundje të zemrës?
a) Presioni i lartë i gjakut (Hipertensioni arterial): Është një faktor kryesor i rrezikut për sëmundjet e zemrës. Ndodh kur presioni i gjakut në arteriet tuaja është shumë i lartë. Presioni i lartë, nëse nuk kontrollohet, mund të ndikojë në zemrën tuaj dhe organet e tjera kryesore të trupit tuaj, duke përfshirë veshkat dhe trurin tuaj. Presioni i lartë i gjakut shpesh quhet një “vrasës i heshtur”, sepse zakonisht nuk ka simptoma. Mënyra e vetme për të ditur nëse keni presion të lartë të gjakut është matja e tij. Ju mund të ulni presionin tuaj të gjakut me ndryshime të stilit të jetës ose me ilaçe për të zvogëluar rrezikun tuaj për sëmundje të zemrës.
b) Nivelet e larta të kolesterolit në gjak: Kolesteroli prodhohet nga mëlçia ose gjendet në ushqime të caktuara. Mëlçia juaj prodhon mjaftueshëm për nevojat e trupit tuaj, por ne shpesh marrim më shumë kolesterol nga ushqimet që hamë. Nëse marrim më shumë kolesterol sesa trupi mund të përdorë, kolesteroli shtesë mund të mblidhet në muret e arterieve, përfshirë ato të zemrës. Kjo çon në ngushtimin e arterieve dhe mund të zvogëlojë rrjedhën e gjakut në zemër, tru, veshka dhe pjesë të tjera të trupit. Ekzistojnë dy lloje kryesore të kolesterolit në gjak: LDL (lipoproteina me densitet të ulët) kolesterol, i cili konsiderohet të jetë kolesteroli “i keq” sepse mund të shkaktojë grumbullim të pllakave në arteriet tuaja, dhe kolesterol HDL (me densitet të lartë lipoprotein), i cili konsiderohet të jetë kolesterol “i mirë” sepse nivelet më të larta sigurojnë një farë mbrojtje ndaj sëmundjeve të zemrës. Kolesteroli i lartë i gjakut zakonisht nuk ka shenja ose simptoma. Mënyra e vetme për të ditur nëse keni kolesterol të lartë është të kontrolloni kolesterolin tuaj. Ekipi juaj i kujdesit shëndetësor mund të bëjë një test të thjeshtë gjaku, të quajtur “profil lipidesh”, për të matur nivelin e kolesterolit.
c) Diabeti mellitus. Trupi juaj ka nevojë për glukozë (sheqer) për energji. Insulina është një hormon i prodhuar në pankreas që ndihmon në lëvizjen e glukozës nga ushqimi që hani në qelizat e trupit tuaj për energji. Nëse keni diabet, trupi juaj nuk prodhon mjaftueshëm insulinë, nuk mund të përdorë insulinën e vet siç duhet, ose të dyja. Diabeti bën që sheqeri të mblidhet në gjak. Rreziku i vdekjes nga sëmundjet e zemrës për pacientet me diabet është më i lartë sesa tek ata që nuk kanë diabet.
d) Mbipesha. Obeziteti është dhjami i tepërt i trupit. Mbipesha është e lidhur me nivele më të larta të kolesterolit “të keq” dhe triglicerideve dhe nivele të ulta të kolesterolit “të mirë”. Mbipesha mund të çojë në presion të lartë të gjakut dhe diabet si dhe sëmundje të zemrës. Cilat sjellje rrisin rrezikun e sëmundjes së zemrës? a) Përdorimi i duhanit. Pirja e cigares mund të dëmtojë zemrën dhe enët e gjakut, gjë që rrit rrezikun tuaj për sëmundje të zemrës siç janë ateroskleroza dhe sulmi në zemër. Nikotina rrit presionin e gjakut. Monoksidi i karbonit nga tymi i cigares zvogëlon sasinë e oksigjenit që gjaku juaj mund të mbartë. Ekspozimi ndaj tymit të duhanit mund të rrisë gjithashtu rrezikun për sëmundje të zemrës, madje edhe për ata që nuk pinë duhan. b) Stili juaj i jetesës mund të rrisë rrezikun për sëmundje të zemrës. Të hash një dietë të pasur me yndyrna të ngopura dhe kolesterol është lidhur me sëmundjet e zemrës dhe kushtet e lidhura me to, të tilla si ateroskleroza. Gjithashtu, shumë kripë (natrium) në dietë mund të rrisë presionin e gjakut. c) Moskryrja e mjaftueshme e aktivitetit fizik mund të çojë në sëmundje të zemrës. Ajo gjithashtu mund të rrisë shanset për të pasur gjendje të tjera mjekësore që janë faktorë rreziku, duke përfshirë mbipesha, presionin e lartë të gjakut, kolesterolin e lartë dhe diabetin. Aktiviteti i rregullt fizik mund të ulë rrezikun tuaj për sëmundje të zemrës. d) Pirja e tepërt e alkoolit mund të rrisë nivelet e presionit të gjakut dhe rrezikun për sëmundje të zemrës. Gjithashtu rrit nivelet e triglicerideve, një substancë yndyrore në gjak e cila mund të rrisë rrezikun për sëmundje të zemrës”. /TIRANA TODAY
