Nga Ian Brehmmer, “Time”
Gati 3 dekada pas fundit të Luftës së Ftohtë, nuk është më e qartë nëse demokracia liberale e stilit amerikan, është me e preferuara në botë. Xi Jinping e ka konsoliduar pushtetin e tij në Kinë, në një shkallë që nuk është parë që nga koha e Maos. Vladimir Putin ndodhet në pushtet prej një kohe më gjatë se çdo udhëheqës tjetër rus, që nga koha e Stalinit.
Dhe shumë demokraci, janë duke u dëmtuar nga populizmi. Demokracia mbetet forma e qeverisë, që ka më shumë gjasa të krijojë një siguri të qëndrueshme dhe prosperitet. Me përjashtim të pak shteteve që varen nga prodhimi i naftës, vendet më të pasura në botë janë demokraci, dhe demokracitë kanë gjithashtu më pak gjasa të shkojnë në luftë me njëra-tjetrën.
Për këto arsye, amerikanët kanë kohë që besojnë se nëse të gjitha vendet e botës do të bëheshin demokraci, të gjithë do të kishim një jetë më të sigurt dhe më të begatë. Por, a është demokracia e stilit amerikan, rruga e drejtë për të gjithë?
Një studim i ri i kryer nga Fondacioni i Grupit Eurasia (EGF), ka prodhuar gjetje interesante mbi qëndrimet e publikut në vendet e tjera përkundrejt SHBA-së dhe sistemit të saj të qeverisjes. Bazuar në sondazhet e qytetarëve në 8 vende – Brazili, Kina, Egjipti, India, Nigeria, Polonia, Gjermania dhe Japonia – raporti i autorizuar nga Mark Hannah, gjeti mbështetje në të gjitha këto vende për demokracinë, por qëndrime të përziera ndaj SHBA-së dhe demokracisë së saj.
Kështu brazilianët duken të zhgënjyer me demokracinë e tyre, por rreth 70 për qind kanë një pikëpamje të favorshme ndaj idesë amerikane mbi demokracinë. Të anketuarit në Kinë, kishin 3 herë më shumë gjasa të dëshironin që sistemi i qeverisë së tyre të bëhej më shumë si sistemi amerikan.
Ndërkohë, rreth 80 për qind e indianëve të anketuar, kanë një pamje shumë ose disi të favorshme ndaj SHBA-ve dhe të popullit amerikan, pjesërisht për shkak se 70 për qind e tyre kanë një mik të ngushtë ose një anëtar të familjes që jeton në SHBA.
Ata që janë intervistuar në Gjermani dhe Japoni, aleatë të vjetër të Amerikës, janë më pak entuziastë për demokracinë e stilit amerikan. Më shumë se gjysma e gjermanëve, kanë raportuar një pikëpamje të pafavorshme. Sondazhi zbuloi se në vendet e pasura, kundërshtimi ndaj presidentit Trump dhe perceptimet e pabarazisë së të ardhurave, kishin mendime të pafavorshme mbi SHBA-në. Shumica e të anketuarve, favorizojnë në mënyrë dërmuese demokracinë, ashtu siç praktikohet në vendet e tyre.
Ata që jetojnë në demokracitë e tregjeve të reja, nuk e pëlqejnë rolin aktiv që SHBA-ja luan ndonjëherë në vende të tjera, por ata thonë se demokracia amerikane mbron në një mënyrë më efektive sundimin e ligjit, se sa demokracitë e veta. Shumica e qytetarëve në vendet autoritare nuk i pëlqejnë politikat e jashtme të SHBA-së, por duan një liri më të madhe politike në vendet e tyre.
Gjetjet nga këto vende, sugjerojnë se ndërsa demokracia mbetet një aspiratë popullore në mbarë botën, “tërheqja” do të jetë më efektive sesa “promovimi”, si një mënyrë për të ndihmuar zgjerimin e demokracisë. Raporti argumenton se SHBA-ja, ka kryer 4 gabime kryesore në nxitjen e demokracisë jashtë vendit.
Politikëbërësit amerikanë, janë fokusuar mbi ligjet dhe institucionet e vendeve të tjera, por jo tek kulturat e tyre politike. Ata kanë supozuar se njerëzit do të heqin dorë nga siguria dhe stabiliteti afatshkurtër, në këmbim të mundësisë për të votuar. Ata e kanë përdorur ndërhyrjen ushtarake për të promovuar vlerat demokratike, pa llogaritur problemet që krijon kjo qasje.
Dhe ata i kanë injoruar vlerat dhe interesat, e atyre që shpresojnë të bindin. Studimi, konstaton gjithashtu se lejimi i personave të lindur jashtë vendit që të studiojnë dhe jetojnë në SHBA, mund të ndihmojë në promovimin e demokracisë: mbështetja ndaj ideve dhe demokracisë amerikane, është nxitur kryesisht nga emigracioni, dhe lidhjet e drejtpërdrejta me komunitetet e diasporës.
Njerëzit që raportojnë se kanë pasur anëtarë të familjes ose miq të ngushtë që kanë jetuar në SHBA 5 vitet e fundit, kanë shumë më shumë gjasa të kenë pikëpamje pozitive. Kjo është një nga arsyet pse politikëbërësit e SHBA-së do të ishin më të suksesshëm, nëse do të gjenin modestinë për ta promovuar demokracinë në mbarë botën pa paketimin e hapur si “amerikane”, dhe të pranojnë me përulësi se Amerika, shpesh nuk ia ka dalë të përmbushë idealet më të larta të demokracisë. Joshja për demokracinë, lind me pushtetin që ajo u jep individëve për të vendosur vetë rrugën e tyre. SHBA-ja, duhet të pranojë, se çdo vend do të duhet ta gjejë vetë rrugën për të ndërtuar demokracinë./ Përktheu për Tirana Today, Alket Goce
