ISIS, Al-Kaeda apo grupime të tjera terroriste, nuk janë aq të fuqishme sa të shkatërrojnë shtyllat kryesore të sistemit ndërkombëtar, por suksesi i tyre në pushtimin dhe kontrollin e territorit jashtë vendit, si dhe infiltrimi i tyre në shoqëritë perëndimore po kontribuon në shtimin e nervozizmit dhe mosbesimit publik, në lidhje me meritat e një rendi të hapur e të ndërlidhur ndërkombëtar.
Sikurse ka konstatuar një sondazh i fundit nga “Pew Research Center”, gati tre të katërtat e mbështetësve të Tramp e shohin terrorizmin si një “problem shumë të madh”, të dytin në radhë vetëm pas emigracionit.
Deri në sulmet terroriste të 11 shtatorit 2001, amerikanët qenë kryesisht të pavëmendshëm ndaj përgjegjësisë dhe kostove të mbajtjes së rendit liberal. Ky rend u krijua nga liderët e pasluftës, që kishin parë dëmin e shkaktuar nga lufta totale. Nëpërmjet hapjes dhe bashkëpunimit, shpresa ishte të krijohej një sistem që mund të garantonte se këto tmerre nuk do të përsëriteshin më.
Ndërsa 11 shtatori shërbeu si një zile zgjimi, ai vuri në lëvizje një seri ngjarjesh që kanë kontribuar në krizën aktuale. Prej vitit 2001, amerikanët kanë parë vendin e tyre të angazhohet në ndërhyrje të kushtueshme në Afganistan dhe më pas në Irak, si dhe me ndërhyrje më të vogla në Libi, Jemen, Somali dhe gjetkë, të gjitha me arritje të kufizuara dhe pa suksese të qarta.
Në fakt, kërcënimi terrorist ndaj SHBA-së është tani në nivelet më të larta, që nga 11 shtatori 2001. Ky kërcënim në rritje, nuk ka ndikuar vetëm tek perceptimet amerikane mbi rendin liberal ndërkombëtar.
Ai ka pasur ndikim edhe tek demokracitë evropiane, duke kontribuar tek Brexit dhe mbështetja në rritje për partitë e ekstremit të djathtë nacionalist në Francë, Gjermani dhe vende të tjera. Në Mbretërinë e Bashkuar, ata që raportonin ndjenja kundër emigrantëve, kishin më shumë gjasa të votonin në favor të Brexit. Marin Lë Pen – e mbështetur nga 34 për qind e votuesve francezë – akuzoi emigrantët se po përpiqeshin ta kthenin Francën në një “kosh gjigant mbeturinash”.
Në Gjermani, Angela Merkel, u detyrua të ecte nëpër një linjë të hollë mes mirëpritjes së refugjatëve, dhe respektimit të shqetësimeve të qytetarëve. Me Evropën në vijën e parë të krizës migratore nga Lindja e Mesme, efektet e vazhdueshme ka të ngjarë të zgjasin për vite, në mos për dekada.
Nëse duam që rendi ndërkombëtar të shpëtojë, ne kemi nevojë të vlerësojmë me sinqeritet vektorët e pasigurisë së publikut për përfitimet e saj, dhe rishikojmë rregullat tona kombëtare në përputhje me rrethanat. Ne kemi sigurisht nevojë për një debat të fuqishëm transatlantik, rreth asaj se si të trajtojmë rreziqet ekonomike të globalizimit, si dhe përfitimet prej tij.
Por ne gjithashtu duhet që më në fund të adresojmë sfidat e post 11 shtatorit ndaj sigurisë sonë. Ne duhet të zhvillojmë një strategji të përshtatshme për t’iu përgjigjur mesazheve ekstremiste dhe radikalizmit. Dhe kemi gjithashtu nevojë të krahasojmë qasjet kombëtare ndaj integrimit të minoriteteve në shoqëritë tona, dhe diskutojmë me sinqeritet cilat kanë pasur sukses, cilat kanë dështuar dhe përse.
Ne gjithashtu duhet të debatojmë sinqerisht mbi të metat e strategjisë ushtarake amerikane, në drejtim të kërcënimit që na vjen nga terrorizmi. Siç e ka treguar edhe ndërhyrja në Libi, ne nuk kemi mësuar leksionet përfundimtare të Irakut – e dukshme në dështimin e SHBA-së për të fituar paqen në të dyja vendet.
Ne kemi dështuar të zhvillojmë një strategji efektive, për t’u marrë me trazira e brendshme politike në Lindjen e Mesme, ose për të përfituar nga ato, duke bashkëpunuar me demokratët e moderuar dhe i fuqizuar ata, apo të kufizojmë pasojat kur në pushtet vijnë ekstremistët.
Këto dështime, kanë shtuar mosbesimin e qytetarëve mbi aftësinë e qeverisë së tyre për t’i mbrojtur ata. Por më e rëndësishmja, udhëheqësit tanë duket se nuk kanë mësuar leksionin themelor nga angazhimet tona të shumta të huaja që nga viti 2001. Amerikanët kërkojnë nga udhëheqësit e tyre, veçanërisht presidentët, t’u shpjegojnë sfidat me të cilat përballen Shtetet e Bashkuara në skenën botërore.
Në vend të sigurimit të këtij lidershipi, presidentët e të dy partive kanë luajtur me impulset më të këqija të elektoratit, duke u thënë atyre se kishin të drejtë kur besonin se Amerika e ka të nevojshme rifokusimin tek problemet e veta në shtëpi, dhe e shpërfillur kërcënimin terrorist si diçka minimale. Perëndimorët e vlerësojnë sigurinë e vet fizike dhe të familjeve të tyre po aq, në mos më shumë se sa sigurinë ekonomike.
Detyra e parë e një qeverie, është të ofrojë siguri për qytetarët e saj. Udhëheqësit tanë janë të dështuar në këtë detyrë themelore. Mbrojtja e Perëndimit kundër grupimeve terroriste që i përshtaten mjedisit, dhe që janë infiltruar tashmë shoqëritë tona, është e vështirë por jo e pamundur. Liderët nuk duhet ta teprojnë me rrezikun, por gjithashtu s’duhet të refuzojnë të pranojnë se situata aktuale është shqetësuese.
Nëse udhëheqësit tanë, vazhdojnë të dështojnë në pasjen e bisedave të sinqerta me qytetarët e tyre, dhe të presim që ata t’i pranojnë shpërthimet vetëvrasëse dhe sulmet me makina dhe thika si normaliteti i ri i jetës së shekullit XXI, do të jetë edhe më i vështirë për t’ia “shitur” rendin ndërkombëtar liberal një publiku gjithnjë e më të zhgënjyer perëndimor.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
