“The Economist”
Në vitin 1989, ai ishte një nga udhëheqësit më të rinj të Evropës. Tridhjetë vjet më vonë, Milo Gjukanoviç, president i Malit të Zi, sot 57 vjeç, ka qenë në pushtet si president, kryeministër apo thjeshte si kreu i partisë në pushtet, më gjatë se cilido tjetër në Evropë.
Malazezët duhet të jenë 40 vjeç e lart, për të kujtuar politikanët para tij. Udhëheqësit e tjerë evropianë, duan të dinë sekretin e suksesit të tij. Fatkeqësisht, thotë ai, nuk ka një shpjegim të thjeshtë. Në murin e zyrës së tij nderet një portret i mbretit Nikolla, i cili u rrëzua pas 58 vjetësh në pushtet në vitin 1918. “Jo, s’kam ndërmend të konkurroj me të!”- thotë ai.
Dhe ai mund të mos ketë shumë zgjedhje. Gjatë 9 javëve të fundit, mijëra njerëz janë derdhur rrugëve të Podgoricës, kryeqytetit të Malit të Zi, për të kërkuar dorëheqjen e zotit Gjukanoviç. Megjithatë, ai duket i pavendosur.
Në vitin 2016, thotë ai, një komplot i financuar nga Rusia, synonte ta vriste, dhe tani rusët po shkaktojnë sërish probleme, edhe pse shumë demonstrues nuk po e kuptojnë, se kush po e nxit rebelimin e tyre. Gjithçka është e pakuptimtë, thotë Dejan Mijoviç, një politikan i opozitës. Demokracia në Malin e Zi është një farsë, thotë ai. “Gjukanoviç, zotëron të gjitha levat e pushtetit, dhe tani duhet të largohet”- shton ai.
Opozita e përçarë e Malit të Zi, ka marrë hov falë pohimeve të një ish-manjati malazez që tani jeton në Londër. Që nga janari, Dushko Knezeviç, një biznesmen dikur i afërt me Gjukanoviçin, ka bërë publike informacione, që ai shpreson të rrëzojnë presidentin.
Ai përshkruan një model të korrupsionit shtetëror, dhe madje ka publikuar një video-përgjim , ku i jep një zyrtari të partisë së Gjukanoviç, një kontribut të paligjshëm financiar për fushatën zgjedhore. Kjo shkelje është hetuar, thotë presidenti; por gjithçka tjetër që pretendon Knezeviç është një gënjeshtër, që vjen nga një i arratisur nga drejtësia (ai akuzohet për pastrim parash).
Knezeviç nga ana e tij, e pranon se ka shkelur ligjin mbi financimin e fushatave zgjedhore, por thekson se kjo është mënyra e vetme për të bërë biznes, në një vend ku çdo gjë është e kontrolluar nga zoti Gjukanoviç.
Sidoqoftë, mbijetesa politike e zotit Gjukanoviç, është e jashtëzakonshme. Në vitin 1989 ai ishte një ”delfin” i Sllobodan Millosheviçit, udhëheqësi të atëhershëm serb. Por, kur Millosheviçi u përball me humbjen në Luftën e Kosovës, Gjukanoviç u angazhua për rivendosjen e pavarësisë së Malit të Zi, të humbur në vitin 1918, kur u themelua Jugosllavia.
Ai e arriti këtë në vitin 2006, dhe ia doli ta ruajë Malin e Zi, si një shtet multietnik. Ai thotë se vazhdon të përpiqet që të tërhiqet nga politika, por gjithmonë del një detyrë tjetër për t’u kryer. Në vitin 2017 Mali i Zi, iu bashkua NATO-s. Në këtë vend, asnjë qeveri nuk është ndryshuar ndonjëherë në kutinë e votimit.
Duke iu frikësuar ndërhyrjes së Rusisë, udhëheqësit perëndimorë, duket se nuk janë në gjendje të përpiqen ta bindin Gjukanoviçin të largohet. Midis viteve 1696-1918, Mali i Zi pati 7 liderë që sunduan për mesatarisht nga 32 vjet. Një sekret i suksesit të tyre, ishte balancimi i interesave të klaneve konkurruese.
I pyetur nëse drejtimi i Malit të Zi sot është i ngjashëm, Gjukanoviç ngutet të shtojë se ndryshe nga ata, ai është zgjedhur me votë. Një sondazh i kohëve të fundit, zbuloi se 71 për qind e malazezëve, e duan liderin e tyre “të fortë dhe të vendosur”. Një sekret i suksesit të tij, është klientelizmi.
Një zyrtar, pretendoi në vitin 2012 në një video-përgjim të publikuar në media, se çdo vend pune në sektorit publik, siguronte 4 vota për partinë në pushtet. Megjithatë, demonstratat e fundit, tregojnë se shumë njerëzve, u është sosur durimi me Gjukanoviçin. Në vitet e fundit, thotë analistja Daliborka Uljareviç, ka pasur një ndryshim të atmosferës.
Kushdo që guxon të kritikojë qeverinë, rrezikon të emërohet “një armik i shtetit” nga mediat pro-qeveritare. Atmosfera politike është toksike, dhe partia në pushtet dhe aleatët e saj, kontrollojnë vetëm 42 nga 81 vendet në parlament. Biznesmenë nga Azerbajxhani, Rusia, Malajzia dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë blerë prona, dhe kanë ndërtuar resorte luksoze në bregdet.
Por shumë njerëz mendojnë se një grupim i vogël njerëzish rreth Gjukanoviçit është i pasur, ndërsa të tjerët punojnë për paga të ulëta, dhe marrin shërbime të dobëta publike. Shkrimtari anglez Somerset Mogam e quajti dikur Rivierën Franceze “një vend me diell, për njerëzit plot dritë-hije”. Dikush mund të thotë të njëjtën gjë, edhe për Malin e Zi./ Përktheu për Tirana Today, Alket Goce
