Koncepti i një anijeje që mund të zhytet nën ujë dhe më pas të rishfaqet në sipërfaqe, daton që nga fundi i viteve 1400, kur artisti dhe shpikësi Italian i Rilindjes Leonardo da Vinçi pretendoi se kishte zbuluar një metodë, se si një anije të qëndronte e zhytur për një periudhë të gjatë kohore.
Por ai nuk pranoi ta bënte publik zbulimin e tij para botës, pasi kishte frikë nga “natyra e ligë e njerëzve që praktikojnë vrasjet në fund të detit”. Do të ishte holandezi Kornelis Drebel, ai që ndërtoi mjetin e parë që zhytej në ujë në vitin 1620.
Ai përdori projektet e zhvilluara gati 50 vjet më parë nga shpikësi amator anglez Uilliam Bërn, planet e të cilit kurrë nuk shkuan përtej vizatimeve. Praktikisht ajo ishte një varkë e mbuluar nga jashtë me lëkurë, e përforcua me një shtresë hekuri kundër presionit të ujit, dhe mund të zhytej në një thellësi prej 5 metrash.
Drebel testoi zhytjen në ujërat e lumit Tamiz në Londër, ndërsa punonte me një kontratë të lidhur zyrtarisht me oborrin mbretëror britanik. Mbreti Xhejmsi I vëzhgoi personalisht provat, dhe thuhet se provoi një zhytje me këtë mjet.
Por pavarësisht disa provave të suksesshme midis viteve 1620-1624, marina mbretërore e humbi interesin për shpikjen e Drebel, ndaj nuk u porosit apo u ndërtua asnjë mjet i tillë.
Gjatë viteve të fundit të shekullit XVII-të, një numër shpikësish dhe shkencëtarësh të tjerë evropianë punuan me modelet e nëndetëseve.
Ndërkohë, nëndetësja e parë ushtarake ishte “Turtle”, e cila debutoi gjatë Revolucionit Amerikan. E ndërtuar në vitin 1775 nga shpikësi nga Konektikati Dejvid Bashnel, mjeti zhytës ishte në formën e një arre me përmasa 2.5 metra i lartë dhe 2 metra i gjerë.
Ai drejtohej nga një njeri, dhe ishte e aftë të zhytej për gjysmë ore deri në 6.5 metra thellësi.
Nëndetësja u përdor për të fundosur anijen britanike “Eagle”, por misioni dështoi. Në vitin 1801, projektori amerikan Robert Fullton, që atëherë jetonte në Francë, demonstroi “Nautilusin”, një mjet zhytës prej bakri në formën e një peshku.
Ajo kishte brenda ajër të kompresuar për të mbajtur nën ujë një ekuipazh prej 4 personash për 3 orë. Pavarësisht provave të suksesshme në lumenjtë Senë dhe Brest, Admiraliati Francez refuzoi të investonte në teknologjinë e re të Fulton. Në vitet 1850, danezët ishin në luftë me landet gjermane, dhe marina daneze bllokoi portet gjermane.
Vihlem Baure, një inxhinier artilerie nga Bavaria, hartoi një plan për të përdorur nëndetëset për të sulmuar anijet daneze. Me mbështetjen e publikut, ai ndërtoi “Brandtaucher”. Testi i parë i nëndetëses dështoi dhe vuri në rrezik jetën e ekuipazhit. Por Bauer nuk u dorëzua. Në vitin 1856 ai ndërtoi “Seeteufel”, një nëndetëse 18 metra e gjatë e pajisur me kujdes me një pajisje shpëtimi.
Ajo do të përdorej nga Rusia gjatë Luftës së Krimesë. Në vitin 1861, në Nju Orleans, Xhejms Meklinok ndërtoi “Pioneer”, një nëndetëse në formën e puros. Ekperimentet vazhduan gjatë gjithë Luftës Civile, në disa raste me pasoja fatale për njerëzit që morën pjesë në to.
Në fillim të viteve 1880, kleriku anglez Xhorxh Garrett dhe shpikësi suedez Torsten Nordenfeldt, u bënë bashkë për të ndërtuar nëndetëset e para me avull. “Nordenfeldt III”, versioni më i mirë i tyre, mund të zhytej në një thellësi prej 18 metrash dhe të përshkonte një distancë 14 milje.
Një motor me avull mundësonte daljen e nëndetëses në sipërfaqe, dhe ri-futjen e saj në ujë. “Nordenfeldt III”, ishte nëndetësja e parë që mund të gjuante nën ujë. Ekzemplarët e saj iu shitën marinës së Perandorisë Osmane.
Në vitin 1889, oficeri i marinës spanjolle, Don Isak Peral, projektoi një nëndetëse më të përparuar. Ajo ishte e furnizuar me energji elektrike, dhe e veshur nga jashtë me fletë çeliku. Në shumë aspekte, “Peral” i ngjante nëndetëseve të zhvilluara më vonë gjatë Luftës së Parë Botërore.
Në fillim të shekullit XX-të, Britania e Madhe dhe Gjermania u angazhuan në një garë të armëve detare. Gjermanët ndërtuar të famshmen nëndetëse U-20, që gjatë luftës do të fundoste anijen britanike “Lusitania”. Nëndetësja e dëshmoi vlerën e saj në fillim të Luftës së Parë Botërore.
Më 22 shtator 1914, 3 kryqëzorë të vjetruar britanikë, u fundosën nga një nëndetëse e vetme gjermane. Nga gati 2.300 burra në bordin e 3 anijeve, vdiqën më shumë se 1.400. Me vazhdimin e luftës, nëndetëset gjermane u bënë më të mëdha dhe më të fuqishme.
Edhe Japonia zhvilloi një flotë të madhe nëndetësesh. Kur Hitleri erdhi në pushtet në Gjermani në vitet 1930, ai e rindërtoi Marinën Gjermane dhe urdhëroi ndërtimin e nëndetëseve të reja për të zëvendësuar 360 nëndetëset e fundosura ose të dorëzuara gjatë Luftës së Parë Botërore. Kur shpërtheu Lufta e Dytë Botërore, nëndetëset gjermane përdorën taktika të reja, duke udhëtuar në formë të ngjashme me ”tufat e ujqërve” për të sulmuar kolonat e anijeve aleate.
Pas luftës, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik garuan për të ndërtuar nëndetëse më të mira gjatë Luftës së Ftohtë. Në vitin 1955, “Nautilus” u bë nëndetësja e parë me energji bërthamore. Dy nëndetëse bërthamore amerikane, “Thresher” dhe “Scorpion”, u shkatërruan si pasojë e defekteve, ndërsa sovjetikët humbën të paktën 4 nëndetëse.
Burimi i lajmit: https://nationalinterest.org/blog/reboot/how-submarine-was-born-175689
Përshtatur nga TIRANA TODAY
