E mërkurë, 2 Dhjetor, 2020
13 C
Tirana

Kur shkuan njerëzit për herë të parë në luftë?

Më të lexuarat

Nesër përfundon afati 3-javor për kufizimin e lëvizjes deri në orën 22:00

Ditën e nesërme do të marrë fund edhe kufizimi i lëvizjes deri në orën 22:00, i vendosur nga Komiteti Teknik i Ekspertëve 3 javë...

Brenda burgut ku po mbahen Thaçi dhe ish-komandantët e UÇK-së (FOTO)

Hashim Thaçi dhe ish komandantët e tjerë të UÇK-së ndodhen në Hagë, aty ku po presin që të nisin seancat e tjera të gjykimit....

“Kujdesu për engjëllin tim”/ Publikohet audio e fundit e Maradonës në Whatsapp

Disa orë më parë u shfaq audio e fundit në Whatsapp, e dërguar nga Diego Armando Maradona. Disa ditë para se të vdiste, “El...

Luftë për trashëgiminë/ Zbulohet pasuria marramendëse e Maradonës

Të shumta kanë qenë dyshimet e ngritura së fundmi, për vdekjen e legjendës së futbollit, Diego Armando Maradona, teksa në Argjentinë kanë nisur edhe...

“Maradona ishte përdhunues”, futbollistja: Ai ka dhunuar gratë (FOTO)

Në kohën kur e gjithë bota ka përkujtuar legjendën e futbollit Diego Armando Maradona, ka nga ato personazhe që kanë shprehur haptazi urrejtjen dhe...

Saudët, familja më e pasur në botë me 1.5 trilionë dollarë

Familja mbretërore e Arabisë Saudite, është sot më e madhja dhe më e pasura në botë. Ajo përbëhet rreth 15.000 anëtarë. Por shumica e...

Rusi/ Vetëvritet truproja e Putin, kolegu: Punonim në kushte të këqija

Truproja i presidentit rus, Vladimir Putin vrau veten sot në Kremlin. Sipas mediave ruse, Mikhail Zakharov, punonjësi i departamentit të 5-të, kreu vetëvrasjen gjatë...

“E mor Osman ç’na bëre, si është jeta”, i moshuari detyron Ramën të heq këpucët

Një i moshuar në fshatin Gjepalaj në Shijak, ka detyruar kryeministrin Rama që të heqë këpucët përpara se të hyjnë në shtëpinë e re,...

Ish-Presidenti Alfred Moisiu mbush 91 vjeç, ja disa fakte nga jeta e tij

Ish-Presidenti i Republikës, Alfred Mosisiu sot feston 91-vjetorin e lindjes. I lindur në Shkodër në vitin 1929, djali i Spiro Moisiut, në moshën 73-vjeçar...

Covid-19: Rritje e frikshme e rasteve të reja në vend

Kurba e Covid-19, ka shënuar sërish një rritje të frikshme në vendin tonë. Ministria e Shëndetësisë informon se në 24 orët e fundit, 832 persona...

Kur njerëzit modernë mbërritën në Evropë rreth 40.000 vjet më parë, ata bënë një zbulim që do të ndryshonte rrjedhën e historisë. Kontinenti ishte populluar tashmë nga kushërinjtë tanë evolucionarë, Neandertalët, për të cilët provat më të fundit të zbuluara, sugjerojnë se kishin kulturën dhe teknologjinë e tyre relativisht të sofistikuar.

Por brenda disa mijëra viteve Neandertalët u zhdukën, duke i lënë speciet tona, Homo Sapiens, të vazhdonin përhapjen në çdo cep të globit. Mënyra se si Neandertalët u zhdukën, mbetet një temë shumë e debatueshme midis studiuesve.

Dy shpjegimet kryesore të dhëna në vitet e fundit, kanë qenë konkurrenca me njerëzit modernë të ardhur së fundmi, dhe ndryshimi global i klimës. Qëndrueshmëria e materialit gjenetik të Neandertalit tek të gjithë njerëzit modernë jashtë Afrikës, tregon se të dyja speciet kanë bashkëvepruar dhe madje kanë bërë seks.

Por ka të ngjarë që të ketë pasur edhe lloje të tjera ndërveprimesh. Disa studiues kanë sugjeruar që mund të ketë pasur edhe konkurrencë për burime të tilla si gjahu dhe lënda e parë për mjetet prej guri. Të tjerët kanë propozuar ndërveprime të dhunshme dhe madje edhe luftëra, dhe se këto të fundit mund të kenë sjellë zhdukjen e Neandertalëve.

Studimet e reja, vazhdojnë ta zhvendosin më herët kohën në të cilin ka prova për luftën që kanë zhvilluar për herë të parë njerëzit. Por si mund të ndahen shembujt e vrasjes apo një grindje familjare, nga “lufta” parahistorike? Kësaj pyetje i kanë dhënë përgjigje disa shembuj të vrasjeve masive, ku komunitete të tëra u masakruan dhe u varrosën bashkë në një numër vendesh evropiane që datojnë në periudhën neolitike (rreth 12.000-6.000 vjet më parë, kur u shfaq për herë të parë bujqësia).

Për një farë kohe, këto zbulime duket se e zgjidhën misterin, duke sugjeruar se bujqësia çoi në një rritje të ndjeshme të popullsisë, dhe në një presion mbi grupet e ndryshme për të luftuar ndaj njëri-tjetrit. Nuk ka dyshim që Neandertalët u përfshinë në akte dhune, pasi skeletet e tyre tregojnë  shembuj të përsëritur të dëmtimeve të forta kryesisht në kokë.

Por shumë nga këto ngjarje, i paraprijnë shfaqjes së njerëzve modernë në Evropë, dhe nuk mund të kenë ndodhur gjatë takimeve midis dy specieve. Midis të dhënave të rralla fosile të njerëzve të hershëm anatomikisht modernë, ekzistojnë shembuj të ndryshëm të lëndimeve nga armët, por shumica datojnë mijëra vjet pas zhdukjes së Neandertalëve.

Aty ku kemi prova të dhunës ndaj Neandertalëve, kjo është pothuajse ekskluzivisht midis viktimave meshkuj. Kjo do të thotë se ka më pak të ngjarë që ajo të përfaqësojë një “luftë”, dhe më shumë një rivalitet midis meshkujve.

Në lidhje me pyetjen kryesore nëse njerëzit modern ishin përgjegjës për zhdukjen e Neandertalëve, vlen të përmendet se Neandertalët në shumë pjesë të Evropës duket se janë zhdukur para se speciet të kishin mbërritur specia jonë, Homo Sapiens.

Kjo sugjeron që njerëzit modern nuk mund të jenë plotësisht fajtorë, qoftë përmes luftës apo konkurrencës. Ajo që ishte e pranishme gjatë gjithë periudhës, ishte ndryshimi dramatik dhe i vazhdueshëm i klimës, që duket se ka zvogëluar habitatet e preferuara të Neandertalëve në tokat pyjore.

Njerëzit modernë, edhe pse sapo ishin larguar nga Afrika, duket se kanë qenë më fleksibël në mjedise të ndryshme, dhe më të aftë në trajtimin e habitateve gjithnjë e më të zakonshme të hapura dhe të ftohta, që mund të kenë sfiduar aftësinë e Neandertalëve për të mbijetuar.

Pra, megjithëse evropianët e parë modernë mund të kenë qenë njerëzit e parë të aftë për një luftë të organizuar, nuk mund të thuhet se kjo sjellje ishte përgjegjëse apo edhe e nevojshme për zhdukjen e Neandertalëve. Ata mund të kenë qenë thjesht viktima të evolucionit natyror të planetit tonë.

Burimi i lajmit: https://theconversation.com/when-did-humans-first-go-to-war-149637

Përshtatur nga TIRANA TODAY

- Reklama -

Më shumë nga kategoria




Të fundit

Britania do nisë vaksinimin javën e ardhshme, Interpoli lëshon alarmin global

Britania u bë vendi i parë në botë që zyrtarizoi vaksinën kundër koronavirusit, që pritet të nisë të mërkurën e javës që vjen. Zyrtarët...

Hetimet e SPAK/ Ish-drejtori i burgut 313 akuzohet për korrupsion

SPAK ka përfunduar hetimet për procedimin penal të Eduard Strugaj, ish drejtor i burgut 313-të dhe të pandehurve të tjerë. I pandehuri Eduard Strugaj,...

‘Bashkë do ia dalim’, Kosova me masa kufizuese për festat e fundvitit

Shifrat në rritje të infektimeve të reja, ka detyruar autoritetet në Kosovë të ndërmarrin masa të reja. Duke analizuar situatën e ku nuk ka patur...

32 vite në skenë/Altin Shira: Shqiptarët dikur ishin më dorëlëshuar

Altin Shira, me plot 32 vite në skenë, vijon të jetë i kërkuar nga publiku. Si një artist me shumë vite karrierë, Altin Shira...

Kina e zgjeron sfidën ndaj Perëndimit, po synon që të ‘pushtojë’ hënën

Nga: Pierre Haski “Internazionale” Sfida midis fuqive të mëdha, nuk është e kufizuar vetëm në planetin tonë. Në rast se në të shkuarën hapësira ishte...