Nga Marin Mrcela “Euobserver”
Me kalimin e viteve, nivelet reale dhe ato të perceptuara të korrupsionit në Shqipëri, Bosnje Hercegovinë, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbi, kanë mbetur të larta. Korrupsioni, perceptohet ende si një nga problemet më të rëndësishme, me të cilat përballen këto vende.
Parandalimi dhe luftimi i korrupsionit, mbetet jetik për garantimin e respektimit të sundimit të ligjit. Dhe ruajtjes së ritmeve të rritjes dhe zhvillimit ekonomik. Por reformat e nevojshme në këto vende, nuk janë realizuar ende në një mënyrë efektive.
Mungesa e rezultateve mbi reformimin e procedurave të hetimit, dhe ndjekjes penale së rasteve korruptive (veçanërisht të zyrtarëve të nivelit të lartë), kontribuon në zhvillimin e ndjenjë së pandëshkueshmërisë. Jo rastësisht, shumë prej vendeve të rajonit, kanë qenë ose ka të ngjarë të jenë në mospërputhje me rekomandimet e Grupit të Shteteve të Këshillit të Europës Kundër Korrupsionit (GRECO).
Vlerësimet e tij janë fokusuar në integritetin e sektorit publik. Puna jonë, synon të sigurojë pajtueshmërinë dhe zbatimin efektiv të rekomandimeve të Grupit të Shteteve të Këshillit të Europës Kundër Korrupsionit, që përmbajnë standardet më të mira anti-korrupsion të Këshillit të Evropës.
Këtu përfshihet zhvillimi i një sistemi gjithëpërfshirës masash parandaluese në kompetencat kryesore të shtetit, legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqësor. Në këtë kuadër, GRECO ia kushtoi mbledhjet e fundit vlerësimit të këtyre temave. Pa një gjyqësor të pavarur, nuk mund të ketë një luftë efektive kundër korrupsionit.
Pavarësia gjyqësore, është çështje e besimit. Njerëzit duhet ta dinë që mosmarrëveshjet ligjore do të zgjidhen në mënyrë të paanshme, në mënyrë të drejtë dhe transparente. Etika dhe standardet e sjelljes së gjyqtarëve, janë një pjesë integrale e pavarësisë së gjyqësorit.
Në fakt, ato janë të dy anët e së njëjtës monedhë. Prandaj, kur gjyqtarët nuk respektojnë standardet e larta të integritetit dhe paanshmërisë që pritet prej tyre, nuk ka besim tek institucionet dhe sundimi i ligjit. Shtetet anëtare të këtij grupimi, i janë nënshtruar vlerësimeve për parandalimin e korrupsionit në gjyqësor.
Këtu përfshihen edhe 5 vendet e këtij rajoni, ku procesi i vlerësimit pajtueshmërisë është në hartim e sipër. GRECO ka dhënë gjithsej 27 rekomandime mbi gjyqësorin në 5 vendet e Ballkanit Perëndimor. Nga këto, vetëm 6 janë zbatuar plotësisht në 4-5 vitet e fundit.
Tre nga pesë vendet, nuk kanë zbatuar deri tani plotësisht asnjë rekomandim të GRECO në lidhje me gjyqësorin. Fushat kryesore ku nevojiten reforma, është përbërja e këshillave të lartë të gjyqësorit, masat për parandalimin e ndërhyrjes politike tek organet që merren me sigurimin e pavarësisë së sistemit. Gjithashtu edhe gjithë përfshirja në mënyrën sesi janë ndërmarrë reformat, zhvillimi i një sistemi për të menaxhuar konfliktin e interesave, dhe hartimin e kodeve të zbatueshme të sjelljes.
Këto janë reforma, që nuk mbarojnë shumë shpejt. Por këto reformat të thella janë të nevojshme për vendet e rajonit, në mënyrë që ato të ndërtojnë një sistem të qëndrueshëm të kontrollit dhe balancës, mbi të cilat të mbështeten demokracitë, pavarësisht nga shumicat politike të ditës.
Prandaj, thelbësor në sigurimin e pavarësinë gjyqësore është vullneti politik. Kjo nuk do të thotë që politikanët duhet të kenë nën kontroll apo ndikojnë mbi gjyqësorin. Përkundrazi. Çdo perceptim ose akoma më keq, çdo ndikim real i pahijshëm politik mbi gjyqësorin, do të ketë efekte shkatërruese.
Edhe për sa i përket parandalimit të korrupsionit të deputetëve, situata nuk është më e mirë. GRECO u dha 23 rekomandime 5 vendeve të rajonit, por vetëm 5 prej tyre janë zbatuar plotësisht. Në 3 nga 5 vendet e rajonit, asnjë rekomandim mbi deputetët nuk është zbatuar plotësisht.
Hartimi i kodit të sjelljes për deputetët, dhe sigurimi i zbatimit efektiv të tij, përfshirë sanksionet në rastin e shkeljeve, menaxhimi i konflikteve të interesit, deklarimi i pasurive, dhe sigurimi i transparencës dhe gjithë përfshirjes në procesin parlamentar, janë disa nga reformat kryesore të papërfunduara.
GRECO, dha edhe 74 rekomandime gjithsej për 5 vendet e lartpërmendura, në lidhje me parandalimin e korrupsionit të prokurorëve. Mjerisht, vetëm 15 prej tyre janë zbatuar plotësisht gjatë 4-5 viteve të fundit. Kjo vonesë është e rrezikshme, nëse kihet parasysh serioziteti i problemit të korrupsionit, dhe pengesa që ai krijon për zhvillimin shoqëror dhe ekonomik të vendeve në fjalë.
Kjo është një arsye për t’u shqetësuar seriozisht. Vendet në fjalë, duhet të dyfishojnë përpjekjet e tyre për të përmbushur plotësisht rekomandimet e GRECO. Kjo është e rëndësishme, jo vetëm për shkak të anëtarësimit të ardhshëm në BE. Por sepse është jetike t’u ofrohet njerëzve të rajonit, respekt për sundimin e ligjit, demokracinë dhe të drejtat e njeriut.
Dhe vullneti politik është thelbësor, për t’i bërë realitet reformat që kërkon GRECO. Derisa të mos dominojë një vizion politik afatgjatë, mbi interesat politike afatshkurtra, statuskuoja në Ballkanin Perëndimor do të vazhdojë. Korrupsioni do të mbizotërojë, dhe do vazhdojë të jetë pengesë për zhvillimin e këtyre vendeve. Si dhe për përmbushjen e aspiratave të qytetarëve të tyre./ TIRANA TODAY
