Fëmijët romë nga Shqipëria detyrohen të luten në rrugët e Kosovës, me as prindërit e as autoritetet e përgatitura për të marrë përgjegjësinë për të drejtën e tyre për sigurinë, për një jetë me arsim apo për një të ardhme të sigurt.
Në qytetin e Ferizajt, të gjithë e dinë se ku jetojnë “ata nga Shqipëria”. Ata ju drejtojnë në periferi të qytetit, në një lagje jo shumë larg nga lagja e njohur Sallahane, ku komuniteti lokal janë kryesisht Ashkalitë etnike.
Në verë, lagja bëhet e zhurmshme, me familje të reja që shkojnë atje nga Tirana, Elbasani, Fieri dhe Durrësi. Ndonjëherë fëmijët e të sapoardhurve përzihen me vendasit, duke luajtur me gëzim në rrugicë dhe duke harruar për një kohë vështirësitë me të cilat ballafaqohen në këtë vend.
Nga mëngjesi i hershëm në mbrëmje vonë ata janë të detyruar nga prindërit e tyre që t’i ndjekin njerëzit në rrugë dhe të kërkojnë para. Ndonjëherë ata urdhërohen të ulen në trotuar pa lëvizur për shumë orë, duke shpresuar që të ngjallin keqardhje për kalimtarët dhe të marrin monedhat e tyre.
OJQ-të shqiptare që luftojnë për të drejtat e komunitetit rom besojnë se fëmijëria dhe edukimi i tyre janë sakrifikuar, në mënyrë që familjet e tyre të mund të kenë një çati mbi kokën dhe ushqimin në tavolinën e tyre.
Larg nga shtëpitë e tyre dhe pa leje për një qëndrim të gjatë në Kosovë, prioritet i prindërve të tyre është të shmangin policinë dhe të shmangin dëbimin.
Por sipas autoriteteve dhe OJQ-ve, për fëmijët që detyrohen të lypin, ka rreziqe më të mëdha: sëmundjet, aksidentet, grabitja, rrahja, shfrytëzimi dhe abuzimi seksual, trafikimi nga kriminelët dhe rrëmbimi për adoptim të paligjshëm janë vetëm disa nga rreziqet që jëmijët romë përballen në baza ditore.
Kur një fëmijë ecën në rrugë, këto rreziqe rriten edhe më shumë, raporton Prishtina Insight.
Në Shqipëri, romët janë komuniteti etnik më i varfër dhe më i margjinalizuar, shpesh në prag të mbijetesës dhe për vite ata i kanë shfrytëzuar fëmijët e tyre dhe i kanë detyruar të lypin në rrugët e Kosovës.
Danieli, një shtatëvjeçar nga Tirana, lutet në një parking në Prizren. Pasi shoferët parkojnë makinën e tyre, ai i ndjek ata duke kërkuar para. Gjyshja e tij Maria, e cila lypën në rrugët e Prizrenit, është e tronditur që një ditë ai mund të goditet nga një makinë.
“Vetëm zemra ime e di sa e vështirë është t’i kërkoj Danielit të lypë, por e ëma e tij u largua dhe kjo është e vetmja mënyrë që unë mund ta ushqej atë dhe vëllain e tij”, tha ajo për Prishtina Insight.
Në nëntë muajt e parë të vitit 2018, policia e Kosovës ka identifikuar 140 qytetarë të Shqipërisë duke lypur në rrugët e qyteteve të saj. Është vlerësuar se të paktën 85 prej tyre janë fëmijë.
Sipas policisë, vitin e kaluar 127 qytetarë shqiptarë – të rritur dhe fëmijë – u identifikuan si lypës në rrugët e Kosovës. Në vitin 2016 numri ishte 172, në vitin 2015 ishte 162, ndërsa në vitin 2014 arriti në 455./ Përshtati Tirana Today
