Projektet e hidrocentraleve të Ballkanit shkojnë në 300%, duke vënë në rrezik kafshët e egra, tregon hulumtimi i rI. Më shumë se një e treta e rreth 2,800 digave të reja të planifikuara janë në zonat e mbrojtura, duke kërcënuar lumenjtë dhe biodiversitetin.
Ndërtimet e hidrocentraleve kanë shkuan ne 300% në të gjithë Ballkanin perëndimor në dy vitet e fundit, sipas një analize të re, duke shkaktuar frikën e zhdukjes së lumenjve malorë dhe humbjen e biodiversitetit.
Rreth 2,800 diga të reja tani janë në tubacion në një zonë që shtrihet nga Sllovenia në Greqi, 37% prej të cilave do të ndërtohen në zona të mbrojtura siç janë parqet kombëtare ose vende të mbrojtur.
Makineri të rënda tashmë kanalizon rrjedhat e reja të ujit në 187 vende, krahasuar me vetëm 61 në 2015, sipas hulumtimit nga Fluvius, një konsulencë për projektet e OKB të mbështetura nga BE.
Rasti i Shqipërisë
Ulrich Eichelmann, drejtor i OJQ-së RiverWatch, tha se natyra e shkalla e shumicës së projekteve – shpesh në terren malor, ka një ndikim katastrofik mbi natyrën.
“Ata shmangin ujin përmes tubacioneve larg lumit dhe lënë pas kanale boshe ku kanë qenë lumenj,” tha ai për Guardian. “Kjo është një katastrofë për njerëzit lokalë dhe për mjedisin. Për shumë lloje të peshqve dhe insekteve, ky është fundi.”
Një specie e veçantë është zbuluar në lumin Vjosa të Shqipërisë këtë vit, gjatë një ekspedite prej 25 shkencëtarësh, të cilët gjithashtu gjetën një peshk të paidentifikuar më parë dhe ishte i panjohur për shkencën. Ashtu si salmoni i Danubit dhe trofta e Prespës, tashmë mendohet të jetë në rrezik nga ajo që Eichelmann e quan “cunami i digave”.
Raporti i shkencëtarëve e përshkroi Vjosën si një ekosistem unik dhe dinamik për shumë specie ujore që janë zhdukur në të gjithë Evropën. “Shumica e këtyre komuniteteve të besueshme pritet të zhduken si pasojë e digave të projektuara të hidrocentraleve,” tha ai.
Megjithatë, Damian Gjiknuri, ministri i energjisë i Shqipërisë, tha për Guardian se dy hidrocentralet e planifikuar në Vjosa do të lejojnë “kalimin e peshkut nëpërmjet anashkalimit me anë të korsive të veçanta”.
“Këto dizajne janë bazuar në praktikat më të mira mjedisore që po zbatohen sot për minimizimin e efekteve të digave të larta në qarkullimin e faunave ujore”, tha ai.
Gjiknuri kundërshtoi gjetjet e raportit të ri mbi bazën se vetëm në Shqipëri u ndërtuan dy “diga të larta”, ndërsa shumica e tjerave ishin “hidrocentralet e lumit”.
Këto prodhojnë më pak se 10 MW energji dhe kështu nuk kërkojnë vlerësime të ndikimit në mjedis, thonë konservatorët. Por shkalla e tyre e vogël shpesh përjashton buxhetet për masat zbutëse dhe lejon që vargjet e turbinave të vendosen në intervale përgjatë rrugëve ujore, duke shkaktuar atë që WWF i quan “impakte të rënda kumulative”.
Përtej jetës ujore, bumi i digave mund të jetë gjithashtu kërcënim për njerëzit. Që nga viti 2012, konfliktet e pronës midis kompanive të mëdha energjetike dhe fermerëve të vegjël kanë çuar në një vrasje në tentativë, sipas një studimi të financuar nga BE. Letra nxori tre vdekje të lidhura me punën, dhe dhjetëra arrestime të lidhura me valën e projekteve të hidroenergjisë në Shqipëri.
Shqipëria është një pikë e nxehtë rajonale me 81 diga në ndërtim e sipër, por Serbia, Maqedonia dhe Bosnja dhe Hercegovina po instalojnë gjithashtu 71 hidrocentrale dhe Serbia ka më shumë se 800 projekte në bordin e vizatimit.
Gjiknuri tha se qeveria shqiptare ishte e angazhuar për shpalljen e një parku kombëtar në një pjesë të rrjedhës së sipërme të Vjosës nga diga e planifikuar 50 metra e lartë e Kalivaçit, duke penguar ndërtimin e mëtejshëm të hidrocentralit atje. TIRANA TODAY
