Ekuinoksi që ishte të martën e datës 22 shtator, sinjalizoi ndryshimin e sezonit, nga vera në vjeshtë në hemisferën veriore, dhe nga dimri në pranverë në hemisferën jugore. Por pse ndryshojnë stinët e Tokës? Disa supozojnë se ndryshimi i distancës së planetit tonë nga Dielli, është ai që shkakton ndryshimin e stinëve.
Kjo është një përgjigje logjike, por nuk është ky rasti për Tokën. Përkundrazi, Toka ka 4 stinë, pasi boshti i rrotullimit të planetit tonë është i anuar me një kënd prej 23.5 gradë në krahasim me planin tonë orbital, domethënë planin e orbitës së Tokës rreth Diellit.
Pjerrësia në boshtin e Tokës quhet pjerrësim nga shkencëtarët. Gjatë një viti, këndi i animit nuk ndryshon. Pra, boshti verior i Tokës tregon gjithmonë të njëjtin drejtim në hapësirë. Në këtë kohë, ai drejtim është pak a shumë drejt yllit që ne e quajmë Polaris ose Ylli i Veriut.
Por orientimi i animit të Tokës në lidhje me Diellin – burimi ynë i dritës dhe i ngrohtësisë – ndryshon ndërsa planeti ynë rrotullohet rreth Diellit. Me fjalë të tjera, Hemisfera Veriore është e orientuar drejt Diellit për gjysmën e vitit, dhe larg diellit për gjysmën tjetër. E njëjta gjë është e vërtetë për Hemisferën Jugore.
Kur Hemisfera Veriore është e orientuar drejt diellit, ky rajon i Tokës ngrohet për shkak të rritjes përkatëse të rrezatimit diellor. Rrezet e Diellit bien në këtë pjesë të Tokës në një kënd më të drejtpërdrejtë. Është verë.
Kur Hemisfera Veriore është e orientuar larg nga Dielli, rrezet e diellit bien në një kënd më pak të drejtpërdrejtë, dhe ajo pjesë e Tokës ftohet. Është dimër. Stinët në Hemisferën Jugore ndodhin në periudha të kundërta të vitit nga ato në Hemisferën Veriore. Vera në Veri është baraz me dimër në Jug.
Animi në boshtin e Tokës, ndikohet shumë nga mënyra e shpërndarjes së masës në planet. Sasi të mëdha të masës së tokës dhe shtresave të mëdha të akullit në Hemisferën Veriore, e bëjnë Tokën shumë të rëndë. Gjatë periudhave të gjata të kohës gjeologjike, këndi i pjerrësisë së Tokës sillet midis 21.1 dhe 24.5 gradë.
Ky cikël zgjat afërsisht 41.000 vjet, dhe mendohet se luan një rol kryesor në formimin e epokave akullnajore. Kjo është një teori shkencore e propozuar nga Milutin Milankoviç në vitin 1930. Aktualisht pjerrësimi i boshtit të Tokës po zvogëlohet.
Dhe kjo mund të krijojë bazën për sezone më të moderuara (verëra më të freskëta dhe dimra më të ngrohtë), ndërsa rritjet e pjerrësimit krijojnë stinë më ekstreme (verërat më të nxehta dhe dimra më të ftohtë).
Akullnajat priren të zgjerohen kur Toka ka shumë verëra të freskëta, që nuk arrijnë të shkrijnë dëborën e dimrave. Mos harroni, po flasim për një cikël 41.000-vjeçar. Prandaj këto ndryshime në pjerrësim, nuk janë nxitësit kryesorë të klimës në Tokë në shekullin që kemi hyrë.
Ndërkohë, temperaturat në Tokë ndikohen jo vetëm nga pjerrësimi, por edhe nga shumë faktorë të tjerë që drejtojnë sistemin tonë kompleks të klimës, dhe temperaturat globale që përjetojmë nga viti në vit. Planetët e tjerë në sistemin tonë diellor, anojnë gjithashtu në shkallë të ndryshme.
Urani rrotullohet pothuajse anash në 97 gradë, dhe ka stinë ekstreme. Pjerrësia boshtore e Venusit është 177.3 gradë. Prandaj, ky planet ka stinë shumë të shkurtra. Distanca e Tokës nga Dielli ndryshon gjatë gjithë vitit, dhe është logjike të supozojmë se një rritje ose ulje e saj mund të shkaktojë një ndryshim të ciklik tek stinët.
Por në rastin e planetit tonë, ky ndryshim është shumë i vogël për ta shkaktuar këtë ndryshim.
Stinët tona ndryshojnë për shkak të këndit të pjerrët të planetit tonë – 23.5 gradë – në krahasim me orbitën tonë rreth Diellit.
Nëse Toka nuk do të anonte fare, por do të orbitonte në një kënd me orbitën tonë rreth Diellit, do të kishim ndryshime të vogla të temperaturës gjatë çdo viti, ndërsa Toka do të lëvizte pak më afër Diellit dhe pastaj pak më larg tij. Dhe do të kishte ndryshime të temperaturës nga rajoni ekuatorial i Tokës në pole.
Por, pa animin e Tokës, do të na mungonin ndryshimet e mrekullueshme sezonale të Tokës, dhe shoqërimi i tyre me periudha të ndryshme të vitit, siç është pranvera që na jep ndjesinë e ajrit të freskët. Është e lehtë të imagjinohet një planet që ka një ndryshim më të theksuar në distancën e tij nga ylli, kur planeti orbiton rreth këtij të fundit.
Disa planetë ekstrasolarë – pra që orbitojnë rreth yjeve të largët – janë zbuluar se kanë orbita më ekstreme. Dhe madje edhe në sistemin tonë diellor, për shembull planeti Mars ka një orbitë më eliptike sesa Toka. Distanca e tij nga Dielli ndryshon më shumë gjatë vitit se sa Toka, dhe ndryshimi në distancën e Marsit nga Dielli, shkakton disa ndryshime ciklike më të theksuara.
Përfundimi:është logjike të supozojmë se ndryshimi i distancës së planetit tonë nga Dielli, shkakton ndryshimin e stinëve. Por distanca e Tokës nga dielli nuk ndryshon aq shumë sa të shkaktojë ndryshime sezonale. Stinët tona ndryshojnë sepse Toka anon në boshtin e vet, dhe këndi i animit bën që Hemisfera Veriore dhe Jugore të ndërrojnë vendet e tyre gjatë gjithë vitit, duke marrë dritën dhe ngrohtësinë e Diellit në mënyrë më të drejtpërdrejtë.
Burimi i lajmit: https://earthsky.org/earth/can-you-explain-why-earth-has-four-seasons
Përshtatur nga TIRANA TODAY
