Shteti i vogël i Ballkanit është një nga vendet e pakta në Evropë , që lumenjtë e saj janë endte të paprekur, e një ndër to është edhe lumi Vjosa. Por lakmitë e kompanive hidroelektrike që duan të zbatojnë digat, fermerët që refuzojnë gllabërimin e tokës së tyre dhe banorëve që dëshirojnë të gjejnë punë, janë përplasjet për projektet, shkruan liberation.fr.
Rusia Zota 77-vjeç mezi po priste që ta pyesnim. Ajo jeton në fshatin malor të Shqipërisë jugore dhe nge gishtin e saj drejt qiellit.
“Hidrocentralet, nuk do ndërtohen. Kjo nuk do të ndodhë”, tha ajo në mes të degëve të fiqve të pjekur, e ndërsa lumi Vjosa shtrihej paqësisht me pamjen e tij mbresëlënëse, që e kishte shoqëruar Rusinë që nga dasma e saj në Anvjosë, një fshat prej 500 banorësh. Për çfarë mund të ndodhë? Një digë prej 50 metrash e lartë e projektuar për t’u ndërtuar mund të zhdukë fshatin e saj pjellore. “Nëse ata e bëjnë digën, ku do shkojmë? Jeta jonë është këtu”, tha ajo.
Nga burimi i saj në Greqinë veriore dhe duke u shtirë përgjatë 270 kilometrave për të arritur në Detin Adriatik, Vjosa është një nga lumenjtë kryesorë të Shqipërisë. Në një vend ende kryesisht rural, këto ujëra janë pjesë e jetës së përditshme të mijëra njerëzve. Ky është edhe rasti i Idajetit, i cili ngjitet nëpër fusha përmes një rruge të vogël gurore: “Në Anvjosë, të gjithë janë kundër këtij projekti. Vjosa është një mrekulli e vërtetë, na sjell ajrin e pastër, peshkojmë, ujisim tokën … Me këtë hidrocentral, shtëpia ime, fushat e mia do të gllabërohen! Unë do të humbas çdo gjë. ”
Korrupsioni
Disa qindra metra në drejtim të rrymës, në Kalivaç mund të kujtoni kërcënimet që u bënë ndaj lumit Vjosa. Pesë vjet më parë, dyshimet për korrupsion çuan në tërheqjen e Deutsche Bank nga projekti hidroelektrik. Që atëherë, në kafenenë e fshatit, burrat janë duke menduar për shpresën e rifillimit të punës. “Nuk ka asgjë këtu, perspektiva zero”, tha Spartak Derivishi i zemëruar, një nga ish-punëtorë i kompanisë. Të gjithë të rinjtë janë të detyruar të emigrojnë. Me hapjen e një hidrocentrali, hapen edhe 2.000 vende pune! Në një rajon ku burimet e të ardhurave janë të pakta, banorët janë të ndjeshëm ndaj premtimit të zhvillimit ekonomik.
“Nuk ka as edhe një urë për t’u lidhur me rrugën kryesore. Kjo do të bëhej e mundur me ndërtimin e digës, ku përveç kësaj, do të kemi një sistem më të mirë të ujitjes për fushat tona”, thanë banorët që janë pro projektit.
Në anën tjetër të Vjosës, Islam Islamaj, kryetari i Bashkisë së Shkozës, tregon anijen e vogël që përdoret për kalim nga një breg në tjetrin. Në moshën 58-vjeçare, ai është i kënaqur me rifillimin e mundshëm të punës në Kalivaç. Por ai është në kundërshtim të fortë me argjinaturën tjetër të planifikuar, atë në Poçem, që planifikohet të ndërtohet disa kilometra më poshtë. Atje, fushat e tij, dhjetëra pemë ulliri, por edhe shtëpitë e fqinjëve të tij do të zhdukeshin.
Një veprim i paimagjinueshëm është për Olsi Nika. Ai i vë kapakun bisedimeve: “Të gjitha digat janë të pista” thotë drejtori i OJQ-së mjedisore EcoAlbania, i cili vazhdon të lajmërojë banorët, duke u treguar edhe për projekte për të cilat ata nuk kanë informacion por që i prekin drejtpërdrejt ato. “Çështja e Digave në Vjosa nuk ka të bëjnë fare me ekonominë, energjinë apo zhvillimin e qëndrueshëm. Po flasim për pastrimin e parave, korrupsionin dhe privatizimin e të mirës publike “. Aktivisti mjedisor thotë se një e vendim i gjykatës administrative ka dhënë me koncesionin ndërtimin e të digës në Poçem për investitorët turq. Në maj 2017, magjistratët në Tiranë e vendosën procedurën ilegale. Ministria e Energjisë ka apeluar.
“Tsunami i digave”
Edhe pse 70% të tokës e zënë malet, Shqipëria strehon potencialin e dytë të hidrocentraleve në Evropë. Sipas autoriteteve digat e reja u përgjigjen kërkesave pasi importohet energji elektrike me shpenzime të mëdha. “Asnjë studim nuk është bërë për këtë qëllim,” insiston Olsi Nika. “Njerëzit janë viktima të propagandës së autoriteteve. Nëse duam të prodhojmë më shumë energji, duhet së pari të modernizojmë rrjetin tonë dhe të diversifikojmë burimet tona të energjisë. Pavarësisht thatësirës, shteti vazhdon të mbështetet në lumenjtë e tij”. Në total, sipas EcoAlbania ka gati 540 diga në vend.
“Ballkani është tregu i fundit” i madh “për hidrocentrale”, thotë themeluesi i OJQ-së austriake RiverWatch, ambientalisti Ulrich Eichelmann, i cili denoncon 3,000 projekte që po zhvillohen në Evropën Juglindore: “Në asnjë vend të Evropës nuk mund të gjeni kaq shumë lumenj të paprekur dhe të egër. Është interesante, pasi ata do të shfrytëzohen nga industrinë e ndërtimit, bankat etj. Investitorët po punojnë vetëm për të fituar para. ”
Që prej të enjtes për tre ditë me radhë, në Sarajevë, Bosnjë –Hercegovinë, është mbledhur Samiti i parë për lumenjtë evropianë. “Sarajeva është në qendër të Ballkanit, edhe aty do diskutohet për fushatën ” Zemra Blu e Evropës ”, thotë Ulrich Eichelmann. Është kryeqyteti i një vendi ku ka një numër të jashtëzakonshëm projektesh shumë të çuditshme. Por edhe me kundërshtime shumë të forta të popullatave lokale. “Me këtë takim të parë të paparë, mbrojtësit e lumenjve shpresojnë të frenojnë këtë” cunami të digave “.
Në kohën e ndryshimeve klimaterike dhe zhvillimit të qëndrueshëm, samiti gjithashtu dëshiron të zbulojë “të vërtetën e digave”. “Digat shkatërrojnë lumenjtë tanë, vrasin lloje speciesh dhe varfërojnë popullatat lokale”, thotë Eichelmann. Ai tregoni se ka mbi 23,000 diga të ndërtuara tashmë në lumenjtë evropianë. “Lumenjtë e Ballkanit janë një oazë kulturor dhe natyror, një trashëgimi kontinentale”, vazhdon ai. “Nëse jetojmë në një Evropë të bashkuar, a nuk duhet të parandalojmë shkatërrimin e tyre? “.
Kontradiktat e BE
Evropa, ka ngritur shumë pyetje për këto projekte të shumta të digave. “Së paku 37, të mbështetur nga bankat evropiane të zhvillimit multilateral, janë ndërtuar në zonat e mbrojtura ose me zona të diversitetit të lartë biologjik”, thotë Pippa Gallop i OJQ Bankëatch, e cila tregon për kontradiktat e BE-së në punën e saj monitoruese dhe financim evropian për Ballkanin. “Në vend të promovimit të lajmeve të bazuara në hidro, BE duhet të luajë një rol më të madh në diversifikimin e burimeve të ripërtëritshme të energjisë dhe reduktimin e humbjeve të energjisë”.
Edhe pse dora njerëzore ka vepruar, ekosistemi në Vjosë është dinamik , është unik në të gjithë kontinentin evropian. Megjithatë, kjo pasuri e jashtëzakonshme natyrore ende mban shumë mistere. Pranë Kalivaçit, biologu i ri vjenez, Paul Meulenbroek, shprehte se: “Shumica e lumenjve të kontinentit janë degraduar. Por këtu mund të vëzhgojmë një sistem fluvial që rrjedh lirshëm nga burimi i tij deri në mbërritjen e tij në det”. Së bashku me kolegët e tij shqiptarë dhe austriakë ai identifikon me kujdes çdo peshk të kapur.
Shumica e lumenjve të Evropës janë shkatërruar nga digat. “Sot ne po përpiqemi t’i bëjmë lumenjtë të natyrshëm “, shpjegon Paul Meulenbroek. Lumenjtë, të tilla si Vjosa, janë shumë të rëndësishme për të kuptuar se si funksionojnë këto sisteme natyrore. “Sipas analizave të shkencëtarëve, shumë specie endemike mund të zhduken dhe kërcënohen nga çimentoja e digave në Ballkan”. Peshkatari Fatmir Bektashi çdo ditë del dhe peshkon aty. Ai shkon dhe peshkon me mjetin e tij lundrues. Vjosa duhet të mbrohet sa më shpejt që të jetë e mundur: “Për ne, është më shumë se një lumë”./TIRANA TODAY/
