Sipas raportit të ‘State of Global Air 2019’, ndotja e ajrit ishte faktori i 5-të më i lartë i rrezikshmërisë së vdekshmërisë në 2017 globalisht. Një nga përbërësit e ndotjes së ajrit në natyrë (ambient) është PM2.5, lëndë grimcë që mat më pak se 2.5 mikrometra në diametër aerodinamik (për kontekstin, një fije floku i njeriut ka një diametër mesatar prej 70 mikrometra). Këto grimca janë të afta të depërtojnë thellë në traktin respirator dhe të shkaktojnë dëme të rënda shëndetësore.
Sipas një artikulli të fundit të publikuar nga Banka Botërore, në hartën e përpiluar në bazë të këtij raporti, vihet re se Shqipëria është në grupin e shteteve që ekzpozimin ndaj ndotjes së ajrit e ka 100%.
Udhëzimi i Cilësisë së Ajrit të Organizatës Botërore të Shëndetit (ËHO) thotë se ekspozimi afatgjatë për ata që jetojnë mbi një përqendrim mesatar vjetor PM2.5 prej 10 μg / m3 (mikrogramë për metër kub) janë në rrezik më të lartë të vdekshmërisë kardiopulmonare dhe mushkërive. Bazuar në këtë kriter, në vitin 2017, më shumë se 90 për qind e popullsisë botërore ishte e ekspozuar ndaj ajrit jo të shëndetshëm (një përqendrim mesatar vjetor PM2.5 mbi 10 μg / m3).
Përafërsisht 4 miliardë njerëz jetojnë në vendet ku përqendrimet mesatare vjetore të PM2.5 janë më të mëdha se IT-1 (35 μg / m3), që është qëllimi më i rreptë i OBSH për cilësinë e ajrit.
Azia e Jugut kishte nivelet më të larta të PM2.5 në 2017 në krahasim me rajone të tjera. Shkaqe të mëdha të ndotjes së ajrit të ambientit, siç renditen në Raportin e Shtetit të Ajrit 2019 përfshijnë emetimet nga automjetet, termocentralet që digjen qymyrin, emetimet industriale dhe shumë burime të tjera njerëzore dhe natyrore. Ekspozimi mesatar ndaj ndotjes së ajrit është gjithashtu veçanërisht i lartë në Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut, për shkak të pjesës së pluhurit nga shkretëtira e Saharasë.
Në nivel global, dhjetë vendet e para me ekspozimin më të lartë mesatar ndaj ndotjes së ambientit përfshijnë Nepalin (më shumë se dyfishin e mesatares botërore) dhe Indinë në Azinë e Jugut; Niger, Kamerun, Nigeri dhe adad në Afrikën Sub-Sahariane; dhe Katar, Arabia Saudite, Egjipti dhe Bahreini në rajonin e Lindjes së Mesme dhe Afrikën e Veriut.
Përveç Udhëzimit të Cilësisë së Ajrit, OBSH gjithashtu ka rekomanduar tre objektiva të përkohshëm për të ndihmuar vendet të matin përparimin në zvogëlimin e ekspozimit të popullatës ndaj PM2.5:
– Synimi 1 i përkohshëm (IT-1, μ 35 μg / m3) është niveli që korrespondon me përqendrimet më të larta mesatare të ambientit, të cilat janë raportuar në studimet e efekteve afatgjata. Niveli IT-1 është shoqëruar me vdekshmëri të konsiderueshme në disa vende1.
– Synimi i përkohshëm 2 (IT-2, μ 25 μg / m3)
– Synimi 3 i përkohshëm (IT-3, μ 15 μg / m3)
