Nga: Ishaan Tharoor “The Washington Post”
E tashmja jonë, mund të përmblidhet pak e shumë kështu: “Në mbarë botën, protestuesit… besojnë se ekonomitë e vendeve të tyre, janë bërë gjithnjë e më jofunksionale dhe të korruptuara, se demokracitë po favorizojnë vetëm të fuqishmit, dhe po parandalojnë ndodhjen e ndonjë ndryshimi të rëndësishëm. Ata janë demokratët e zjarrtë… Disa dekada pas dështimit përfundimtar dhe braktisjes së komunizmit, ata besojnë se po përjetojnë dështimin e hiperkapitalizmit, dhe po synojnë çeljen një rruge të tretë, një kontratë të re sociale”.
Dëshira për një “kontratë të re shoqërore” nxiti jaunes (jelekët e verdhë) të paralizojnë Parisin, apo edhe lëvizjen që nxori më shumë se 1 milionë njerëz në rrugët e kryeqytetit të Kilit, Santiago. Zemërimi ndaj regjimeve të pamëshirshme, nxiti rebelime të mëdha në mbarë botën arabe, duke rrëzuar udhëheqësit në Algjeri, Sudan, Liban dhe Irak.
Në Hong Kong, protuesit u ngritën kundër Pekinit për më shumë se gjysmë viti, në një përballje të guximshme me shtetin më të fuqishëm një-partiak në botë. Edhe revista “Time”ka shpallur Personin e Vitit 2019 pikërisht “Protestuesin”. Shkëlqimi i dy dekadave të globalizimit dhe liberalizimit, ka përfunduar.
Demokracitë perëndimore u tronditën nga kriza financiare dhe recesioni. Qytetarët në shtetet e korruptuara dhe autoritare, ngritën krye kundër shtypjes së tyre. Protestuesit kudo jetonin në shoqëri që “nuk kishin mbërritur plotësisht në fund të historisë”. Na duhet ende pak distancim, për të kuptuar se si ta etiketojmë këtë dekadë që po përfundon.
Por ne nuk jemi distancuar dhe aq nga trazirat dhe pakënaqësitë, që u shfaqën që në vitin 2011, Madje në disa aspekte, gjërat po keqësohen. Sipas të dhënave të publikuara në fillim të këtij viti, pabarazia e të ardhurave në Shtetet e Bashkuara, ka arritur nivelet e saj më të larta, qëkur Byroja e Regjistrimit filloi matjen e saj 5 dekada më parë.
Ndërkohë ndarjet politike po thellohen, me polarizimin dhe fragmentarizimin politik që po shënon normën e re në demokracitë në shumicën e vendeve të botës. Larg nga të qënit në ekspansion, liberalizmi ishte në tërheqje:Autokratët shtrënguan akoma më shumë grushtat e tyre; nacionalistët dhe ksenofobët dolën në skenën kryesorë të politikës; teksa u rikthye ribvaliteti i madh ms fuqive të mëdha.
Pak më shumë se gjysma e dekadës, u karakterizua si një tregues përfundimtar kur britanikët votuan pro Brexit, dhe kur Donald Trump fitoi zgjedhjet në SHBA pas një fushatë të bazuar tek ksenofobia. Diku tjetër, partitë e ekstremit të djathtë dikur periferike, si Alternativa për Gjermaninë (AfD), u shndërruan në lojtarë të fuqishëm në nivel kombëtar.
“Anëtarët e AfD përfaqësojnë një politikë që denigron pakicat në një vend, ku një zhvillim i ngjashëm çoi në katastrofë 80 vjet më parë”- shkroi Aneli Nauman, gazetare me banim në Berlin. “Por zemërimi i publikut ndaj pozitës së re të ekstremit të djathtë në shoqëri dhe qeveri, është duke u zbehur. Sondazhet tregojnë se gjermanët e moderuar, po zhvendosen drejt ekstremeve, duke e polarizuar më tej politikën e vendit”.
Ndërkaq në një ese për britaniken “The Guardian”, Andi Beket shkruan se ndjenja e “krizës së përhershme”, me të cilën nisi dekada e dytë e këtij mijëvjeçari, ka bërë që kjo dekadë “të duket shumë më e gjatë se sa dy të mëparshmet”. Kjo ndjesi përforcohet edhe nga zhytja jonë në botën e mediave sociale, si dhe nga varësia nga shërbimet e lajmeve të vazhdueshme, të cilat siç thekson ai, e “kanë bërë të pamundur injorimin e ngjarjeve të tmerrshme”.
Marrëzia e epokës dixhitale, e formëson botëkuptimin tonë në një moment trazirash reale planetare. Gjatë dekadës që shkoi, shkencëtarët e kanë kuptuar më mirë se kurrë katastrofën akute të klimës, me të cilën po përballet bota. Larg vizioneve të rritjes së pandalshme ekonomike, politikëbërësit nisën të përballen me problemet e mungesës dhe mbijetesës.
Nëse ekziston një arsye për të pasur shpresë, ajo është tek protestat që shihen në rrugë. Motivet e miliona njerëzve që marshuan këtë vit në Santiago dhe La Paz, nga Algjeri dhe Basra, nga Londra dhe Berlini, dhe nga Nju Delhi në Hong Kong, ishin po aq të larmishme, sa edhe gjeografia e tyre.
Por ata ishin të bashkuar në atë që u bë një shfaqje epokale e pakënaqësisë globale, një shpërthim i trazirave popullore, që ishte kulmi i një dekade zemërimi. Kur nuk po bërtisnin për liri më të mëdha, protestuesit kanë demonstruar kundër mosveprimit të qeverive ndaj ndryshimit të klimës, korrupsionit, pabarazisë dhe brutalitetit shtetëror.
Në vazhdën e këtyre protestave, u larguan presidentë, dhanë dorëheqjen kryeministra, dhe u rrëzuan shumë qeveri. Sigurisht, arritje të tilla janë ende të brishta. Përplasjet e forcave të sigurisë me protestuesit, shkaktuan qindra të vrarë në Irak dhe Iran, dhe një numër më të vogël të vdekurish diku tjetër.
Ashtu si në vitin 2011, spektri i kundër-revolucionit po dominon. Gjithsesi, njerëzit janë ende në gjendje të gjejnë mënyra, për të shprehur në mënyrë paqësore kundërshtimin e tyre. Frikësimi nga autoritetet, nuk do t’i trembë njerëzit të kërkojnë të drejtat e tyre.
TIRANA TODAY
