Nga Klodian Tomorri
A munden dy burra shteti të mblidhen bashkë dhe të bëjnë një hiç? Përgjigja është po. Madje jo vetëm kaq. Por dy burra shteti mund të bëjnë edhe një hiç me zarar. Prova është urdhri i përbashkët i Kryeministrit dhe Guvernatorit të Bankës së Shqipërisë.
Urdhri për pezullimin e pagesës së kredive i firmosur nga Edi Rama dhe Gent Sejko është një nul juridik. Për ta thënë shkurt, ai urdhër nuk ka asnjë fuqi ligjore për të pezulluar kreditë. Nëse bankat nuk janë dakord të shtyjnë apo pezullojnë kreditë e qytetarëve dhe bizneseve të prekur nga karantina, atëherë kreditë nuk shtyhen. Të paktën ligjërisht.
Përveç kësaj urdhri ka dhe një ngërç të madh praktik. Për të shtyrë kreditë bankat duhet të amendojnë marrëveshjet me klientët, jo vetëm marrëveshjet e kredive, por edhe ato të kolateraleve. Bëhet fjalë për 1 milionë kontrata, të cilat më pas duhet të regjistrohen në hipotekë. Kjo është praktikisht e pamundur.
Kjo është pjesa e nulit. Tani pjesa e zararit. Ky është rasti i parë në botë, kur kryeministri dhe guvernatori i Bankës Qendrore të një vendi nxjerrin një urdhër të përbashkët. Dhe ka një arsye se pse kryeministrat dhe guvernatorët nuk mund të firmosin dot në vendime të përbashkëta; bankat qendrore janë të pavarura nga qeveria. Banka e Shqipërisë është një institucion kushtetues i pavarur. Çdo vendim i përbashkët i kryeministrit me guvernatorin cenon direkt pavarësinë e Bankës se Shqipërisë.
Por le të kthehemi tek pezullimi i kredive. Çfarë ka ndodhur në të vërtetë? Deri tani ka vetëm një akt të vlefshëm ligjor që e prek këtë çështje. Ai është vendimi qarkullues i Këshillit Mbikëqyrës të Bankës së Shqipërisë.
Në datën 12 mars, Këshilli Mbikëqyrës i Bankës së Shqipërisë vendosi të shfuqizojë provigjonet për kredite joperformuese gjatë periudhës mars- maj 2020. Çfarë do të thotë ky vendim? Kur një biznes apo qytetar nuk paguan këstin e kredisë në kohë, bankat janë të detyruara ta provigjonojnë atë. Pra të heqin fonde mënjanë në formën e rezervës për të mbuluar humbjet që vijnë nga mos shlyerja e kredisë. Vendimi i Këshillit Mbikëqyrës të Bankës së Shqipërisë i çliron bankat private nga ky detyrim. Pra për çdo kredi që nuk paguhet në kohë, për periudhën mars-maj 2020 bankat private nuk ka detyrimin të heqin mënjanë fonde rezerve. Kaq mund të bëjë Banka e Shqipërisë, asgjë më tepër. Shtyrja apo jo e kredisë me klientin është tërësisht në dorën e bankës private, sepse është një marrëveshje mes palëve.
Ka vetëm një mënyrë se si kreditë mund të pezullohen në mënyrë ligjore. Ajo është përmes një ligji të veçantë. Sepse ligji qëndron mbi marrëveshjen mes dy palëve.
Kryeministri mund ta kishte pezulluar pagesën e kredive përmes një akti normativ. Për ta bërë procesin sa më serioz, ky akt duhej diskutuar më parë me Presidentin, që presidenti të mos e kthente dhe më pas të mirarohej në Parlament. Vetëm kështu qytetarët dhe biznesi do të lehtësoheshin.
Çfarë duhej bërë më pas. Vendimi duhej të shoqërohej me masa ekonomike. Qeveria dhe Banka e Shqipërisë duhet të garantonin se sistemi bankar do të mbetej likuid. Shtyrja e kredive me 3 muaj nënkupton se bankat nuk do të arkëtojnë 250 milionë euro nga pagesat e principalëve dhe interesave të kredive gjatë kësaj periudhe. Për të mos krijuar probleme likuiditeti, qeveria mund të merrte disa masa për të mos lejuar dalje depozitash, ndërkohë që Banka e Shqipërisë mund të përdorte të gjithë instrumentet e saj për injektim likuiditeti në sistemin bankar, përfshirë blerjen e bonove të thesarit, që mbahen nga bankat.
Kjo ishte mënyra e vetme për të bërë ligjërisht shtyrjen e kredive. Tashmë shtyrja apo pezullimi i tyre mbetet në dorën e bankave private, ndërkohë që pavarësia e Bankës së Shqipërisë është cenuar rëndë. Për shkak të hiçit me zarar që bënë kryeministri dhe guvernatori me firmat e tyre.
