Nga Pascal-Emmanuel Gobry “National Riview”
Të thuash që Donald Trampi është një lloj varianti amerikan i udhëheqësve populistë francezë Zhan-Mari dhe Marine Lë Pen, është shndërruar pak e shumë në një klishe. Më interesante është të dihet se çfarë do të thotë kjo për rrugën që ka marrë Amerika. Por së pari, le të rikujtojmë rastet kur Tramp ka qenë një Lë Pen amerikan.
Le të kontrollojmë listën. Është retorika: nacionalizmi shurdhues (Tramp bën thirrje për “Amerikën të Parën”, ndërsa këshilltari i Marin Lë Pen dëshiron ta ri-regjistrojë partinë e saj nën emrin e “Patriotëve”), ksenofobia, e spikatur nga kufizimet e ndjeshme mbi emigracionin, për të përfunduar tek diskriminimet jo aq të maskuara mbi baza etnike, si dhe keqtrajtimin e grupimeve minoritare dhe retorikën populiste “ne përkundrejt atyre”.
Ekzistojnë komente të ashpra mbi çështjet me të nxehta që ju mundësojnë (ndonjëherë në mënyrë legjitime, por ndonjëherë jo) ta etiketoni veten si viktimë të propagandës së elitës së medias. Pastaj axhenda (së paku axhenda e atyre që do të donin që Trampizmi të ketë një axhendë, si Stiven Benon dhe Stefën Miler, në krahasim me axhendën aktualisht ekzistuese të Shtëpisë së Bardhë), e cila niset nga konservatorizmi ekonomik tradicional në përqafimin e koorporatizmit dhe kundërshtimin e tregtisë së lirë.
Dhe, natyrisht, është magjepsja e çuditshme ndaj Vladimir Putinit. Politika amerikane dallonte dikur pikërisht nga mungesa e një Lë Peni amerikan. Tashmë e kemi një të tillë, ai që fitoi zgjedhjet presidenciale, çka do të thotë se Tramp mund të riformësojë koalicionet politike të Amerikës, sipas mendjes së tij. Por mbase jo.
Ndoshta Tramp do të jetë i turpëruar, madje i fajësuar, dhe elitat republikane do të arrijnë në përfundimin se ne të gjithë mund të kthehemi pas për të ripërtërirë Reganizmin. Apo ndoshta Donald Tramp thjesht i paraprin një “presidencë të suksesshme” të mëvonshme, të dikujt që me një politikë të ngjashme, dhe talentin për ta shndërruar kapitalin e vet politik në një axhendë politike konkrete, që përfshin edhe ripërtëritjen e partisë.
Një politikë amerikane e “trampizuar”, do të fuste në vend diçka që ka ekzistuar prej kohësh në Evropë, por rrallë në Shtetet e Bashkuara: Partitë me baza klasore. Dhe kjo jo vetëm falë Trampit: Partitë kryesore politike amerikane, kanë evoluar ngadalë, duke qenë larg koalicioneve të lirshme të interesave konkurruese, për t’u bërë entitete ideologjikisht të ngurta, dhe ky fenomen është shkak dhe pasojë i një polarizimi partiak gjithnjë e në rritje.
Meqë të gjithë njerëzit kanë prirjen për të racionalizuar ndjekjen e interesave të tyre mbi bazën e disa besimeve supreme, polarizimi ideologjik rezultoi një terren pjellor për polarizimin e bazuar tek ndarja klasore. Po, ndarjet racore të Amerikës nënkuptojnë se është e vështirë të imagjinohet që afro-amerikanët e klasës punëtore që votojnë në masë për Trampin, ashtu si votuesit e bardhë të klasës punëtore, vetëm për shkak se ai ka një axhendë pro tyre. Por edhe në këtë pikë, duhet të theksohet se Tramp e ka tejkaluar Mit Romnin.
Pavarësisht nga kjo, fakt është se ndërsa Partia Demokratike ka mbështetjen një pjesë të madhe të votuesve ekonomikisht të varfër, ajo mbetet funksionalisht një parti e inteligjencës. Axhenda e saj nuk udhëhiqet nga anëtarët e saj të pakicave, të cilët “nuk kanë tjetër se ku të shkojnë”, ajo është e nxitur nga kohorta (kryesisht e bardhë) e sipërme e klasës së mesme.
Duhet të theksohet se deri në shfaqjen e lëvizjes ndër-partizane të Emanuel Makron, kjo është mënyra sesi ka funksionuar edhe Partia Socialiste në Francë: Pasi humbi anëtarësinë e saj të vjetër, të bardhët e klasës punëtore, që shkuan tek Fronti Kombëtar, ajo u bë një parti burokratike e klasës së mesme dhe inteligjencës, si dhe e emigrantëve të gjeneratës së dytë, që votuan për të majtën si një lloj mënyre për t’u shprehur kundër të djathtës, dhe që nuk morën asgjë në këmbim.
Ndërkohë, përpjekjet e “eminencave gri” të Trampizmit u detyruan ta riemërtonin Partinë Republikane si një “parti të punëtorëve”.
Për shkak të paaftësisë së përgjithshme të administratës së Tramp, ky “ripagëzim”nuk ka pasur ndikim në politikë, por drejtimi është i njëjtë:një sistem dypartiak, që është i ndarë mbi baza klasore, më shumë sesa nga gjeografia, ideologjia apo ndonjë kriter tjetër.
Problemi është se politikat e bazuara mbi klasat, kanë tendencën të jenë shumë të këqija, pasi ato në mënyrë të pashmangshme përfundojnë duke degraduar në një beteje me shumën zero, për një pjesë fikse të përfitimit.
Por, ekziston një problem tjetër më i thellë me Le Penizmin e politikës amerikane:humbja e etikës së qeverisë së kufizuar. Fridrih Von Hajek, një emigrant austriak në Amerikë, theksoi shkëlqyeshëm dikur se Amerika ishte vendi i vetëm ku dikush mund të ishte si konservator ashtu edhe liberal, në kuptimin e liberalit klasik.
Më shumë se për çështjet ekonomike apo edhe kulturore në vetvete, ndarja kryesore midis progresivizmit dhe konservatorizmit ka qenë midis qeverisjes nga lart poshtë, dhe asaj nga poshtë-lart.
Tragjikisht, politika në Francë ka qenë një debat rreth dy llojeve të ndryshme të qeverisjes nga lart-poshtë. Një Lë Penizim i plotë i politikës amerikane, do të bënte që po kështu të ndodhte edhe në SHBA. Dhe kjo do të parathoshte fundin, jo të konservatorizmit, por sigurisht të stilit të veçantë amerikan të konservatorizmit, për t’u zëvendësuar me konservatorizmin e stilit francez.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
