Në një shkrim të mbesa e Josip Broz Tito, Svetlana Broz , personi i cili njohu me emrin Maqedonji një nga gjatë republikat përbërëse të ish-Jugosllavisë, është shprehur se “emri Maqedonia nuk mund të funksionojë”.
Ajo e nis shkrimin e publikuar në ekathimerini.com, ku shkruan se: “Ndonëse gjyshi im, Josip Broz Tito, “i dha” emrin “Maqedoni” një prej gjashtë republikave përbërëse të Jugosllavisë, është e qartë se ky veprim nuk synon të krijojë pretendime irredentiste me fqinjët e saj, me të cilat Jugosllavia zhvilloi marrëdhënie miqësore dhe bashkëpunim të frytshëm”.
Më tej flet për mosnjohjen e emrit nga Kombet e Bashkuara, ku thekson se maqedonasit po i trajtojnë të tjerët si “idiotë”, ndërsa vetë janë të “mençur”.
“Për shumë vite autoritetet e Shkupit kishin paraqitur harta të “Maqedonisë së Madhe”, duke zgjeruar “kufirin gjeografik dhe etnik të Maqedonisë” në Bullgari, Shqipëri, Serbi dhe Greqi. A është ky modeli i bashkëpunimit rajonal që miqtë tanë në Shkup predikojnë të ndikojë?
Bashkimi Evropian, Kombet e Bashkuara dhe bashkësia ndërkombëtare kanë investuar kapital të konsiderueshëm politik dhe ekonomik dhe kanë vendosur përpjekje të mëdha në drejtim të paqebërjes dhe operacioneve paqeruajtëse në ish-Jugosllavi dhe në ndihmën humanitare për Ballkanin. Kjo nuk ishte e kotë. Është e qartë se bashkësia ndërkombëtare kërkon një klimë stabiliteti, bashkëpunimi dhe pëlqimi në një rajon ku e ardhmja është e lidhur me zhvillimin.
Siç dihet mirë, sipas Rezolutës 817/1993 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, vendi u pranua në anëtarësim në Kombet e Bashkuara, duke u referuar përkohësisht si “Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë”, në pritje të zgjidhjes së diferencës mbi emri.
Për më tepër, Këshilli i Sigurimit, në Rezolutën 845/1993, u kërkoi “partive [Greqisë dhe ish Republikës Jugosllave të Maqedonisë] që të vazhdojnë përpjekjet e tyre nën kujdesin e Sekretarit të Përgjithshëm për të arritur një zgjidhje të shpejtë të çështjeve të mbetura”. Bisedimet për këtë zgjidhje janë ende në zhvillim e sipër, me lehtësimin e Emisarit Personal të Sekretarit të Përgjithshëm, Methju Nimetz.
Primi i pranimit në Kombet e Bashkuara nën emrin ndërkombëtar të përkohshëm “Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë” dhe njëkohësisht duke pranuar procedurën e OKB-së “për të vazhduar përpjekjet nën kujdesin e Sekretarit të Përgjithshëm për të arritur në një zgjidhje të shpejtë “Për dallimin në çështjen e emrit dhe, megjithatë, duke vazhduar përdorimin e emrit” kushtetues “” Maqedoni “- i cili nuk është pranuar në Kombet e Bashkuara! – nuk përbën vetëm mashtrim dhe fyerje ndaj Kombeve të Bashkuara, por edhe dëshmi që e konsiderojnë veten “të mençur” dhe të gjithë të tjerët “idiotë”.
Më tej shkruan se: “Do të doja të parashtroja një pyetje të thjeshtë: Nëse paraqitni dikë me një hartë që shkel integritetin e tyre territorial, çfarë do të prisni që ata të bëjnë? Prano propozimet tuaja? A do te ishte e mundur?
Meqenëse hartat e “Maqedonisë së Madhe” dhe politikat e lidhura irredentiste bazohen dhe dalin nga çështja e emrit, që është “Maqedonia”, është e qartë se ky term nuk mund të funksionojë.
Në një intervistë dy vjet më parë, theksova se “Politika e Titos për mua është e qartë: kurrë nuk do të kishte argëtuar idenë e këmbënguljes për emrin” Maqedoni “. Nuk e kuptoj pse politikanët e Shkupit ishin aq kokëfortë brenda Kombeve të Bashkuara apo gjetkë, në vend që të gjejnë një dallim logjik nga kjo pjesë e Greqisë dhe shtetit të tyre të ri. Politika e tyre nuk ishte e mençur sepse nuk bënin asnjë përpjekje për të gjetur një zgjidhje me Greqinë. Jo, gjyshi im kurrë nuk do të kishte këmbëngulur në këtë. “
Svetlana Broz shkon më tej ku shkruan se do të ishte absurde, pra, nga ana e Shkupit, të këmbëngulte për përdorimin e termit “Maqedoni”
“Pavarësisht nga çdo konsideratë për rrënjët historike apo argumentet historike, në këtë rast kuptojmë se ne qëndrojmë përpara negociatave që nga 1993 në kuadrin e Kombeve të Bashkuara. Me gjithë respektin dhe miqësinë e përzemërt të miqve tanë në Shkup, kur ne jemi në një kuadër negociatash, nuk mund të themi: “Ne po i përmbahemi emrit Maqedoni dhe nuk do të diskutojmë asgjë tjetër”.
Përcaktimi i asaj që nuk mund të pranojmë në negociata jep një tregues të objektivit tonë të përgjithshëm. Ajo përjashton një fushë të caktuar diskutimi, por lë hapësirën e mbetur të lirë. Sidoqoftë, duke përcaktuar vetëm atë që duam, duke qëndruar në atë, dhe duke mos lëvizur një milimetër në të djathtë as një milimetër në të majtë, kjo sjellje nuk është fillimi i negociatave, por përfundimi i tyre.
Termi “Maqedoni” është përdorur gjithmonë për një zonë më të gjerë gjeografike, rreth 51 për qind e të cilave është pjesë e Greqisë, 38 për qind e të cilave është në ish Republikën Jugosllave të Maqedonisë dhe 9 për qind e tyre është në Bullgari.
Do të ishte absurde, pra, nga ana e Shkupit, të këmbëngulte për përdorimin e termit “Maqedoni” në mënyrë ekskluzive. Prandaj do të doja që lidershipi në Shkup të bënte ç’të mirën për të gjetur një zgjidhje.
Në kohët e lashta, banorët e rajonit të Maqedonisë adhuronin të njëjtat perëndi si grekët, flisnin gjuhën greke dhe morën pjesë në Lojrat Olimpike, një privilegj i rezervuar vetëm për grekët. Të gjithë filozofët dhe shkrimtarët nga rajoni i Maqedonisë, përfshirë Aristotelin, shkroi në greqisht. Aleksandri i Madh, Aleksandër Makedonski, apo çfarëdo që duam ta quajmë, nuk përhapën gjuhën maqedonase, por gjuhën greke dhe qytetërimin.
Nëse dikush ka një pikëpamje të ndryshme historike, kjo është një çështje akademike, jo politike. Lëreni tek akademikët.
Në dekadat e fundit, por kohët e fundit, ne kemi dëgjuar vazhdimisht për “Maqedoninë e Madhe”, “Serbinë e Madhe”, “Kroacinë e Madhe”, “Shqipërinë e Madhe” dhe thirrjet e tjera nacionaliste. Vërtet, kjo është shumë e shumë e “Madhe” në një zonë kaq të vogël!
Ëndrra ime është t’i shoh të gjitha republikat përbërëse të ish-Jugosllavisë që po përparojnë dhe zhvillohen, të cilat do të mbështeten në mënyrë të pamohueshme duke u bashkuar me Bashkimin Evropian dhe NATO-n. Mendoj se Methju Nimetz kishte absolutisht të drejtë kur deklaroi: “Ka ardhur koha që të gjendet një zgjidhje për çështjen e emrit”.
* Svetlana Broz, mbesa e Josip Broz Titos, e lindur në Beograd, është autori i librit “Populli i mirë në kohë të keqe”. TIRANA TODAY
