Nga Luca Jahier “Euobserver”/ Kush do ta kundërshtojë faktin se përkujtimoret, nuk janë pjesë e udhëtimit drejt formimit të identiteteve më të forta kombëtare? Asnjë historian, antropolog apo etnograf nuk do ta kundërshtonte këtë. Megjithatë, në kuadër të përkujtimit të 100 vjetorit të fundit të Luftës së Madhe në Ditën e Armëpushimit (11 nëntor), ekziston rreziku i kufizimit të përkujtimit, vetëm në ri-paraqitjen e së kaluarës përmes fjalimeve të gjata, ekspozitave në muzeume, dhe vizitave të shkurtra në vendet historike.
Asnjë qytetërim, nuk mund të mbijetojë dhe të ketë një pikëpamje të guximshme mbi të ardhmen e vet, në rast se nuk ka ndjenjën e kujtesës. Megjithatë, brezat e rinj e harrojnë kuptimin e vërtetë të kujtesës, ndoshta sepse e perceptojnë përkujtimin e një ngjarje në një mënyrë të ndryshme nga ajo e prindërve të tyre, të cilët i përjetojnë aktivitete të tilla përmes perspektivës dhe tregimeve të historive personale familjare.
Sot, të rinjtë kanë më shumë gjasa të mësojnë nga librat e historisë, çka e bën atë ngjarje edhe më të largët. Pra, si ta bëjmë atë më personale? Lufta e Parë Botërore, shkatërroi rendin ekzistues në Evropë, dhe ofroi një sfidë të pashembullt për legjitimitetin e shtetit kombëtar.
Filloi si një luftë e vogël në Ballkan
Teoricienët ushtarakë, dhe udhëheqësit politikë, prisnin asokohe që lufta në vitin 1914 të ishte një konflikt i kufizuar dhe vendimtar, me synim rivendosjen e ekuilibrit në Ballkan. Në vend të kësaj, konflikti u shndërrua në një luftë të gjatë dhe të stërzgjatur ndër-kontinentale, që përfshiu Amerikën, Azinë, Lindjen e Mesme dhe Afrikën.
Konflikti kërkoi mobilizimin e plotë të shoqërive të mbi 30 kombeve ndërluftuese. Teknologjia moderne, rriti alienimin dhe dehumanizimin e ushtarëve që luftuan nëpër llogore. Ishte një luftë, që ekspozoi pamundësinë e klasave sunduese evropiane, për të pajtuar në një mënyrë paqësore dhe bashkëpunuese aspiratat dhe interesat kombëtare.
Ata u gënjyen nga lajkat e nacionalistëve agresivë dhe retorika e tyre ekspansioniste. Askush s’mund ta imagjinonte, se lufta do të ishte kaq e tmerrshme, veçanërisht për trupat në front. Askush s’mund ta kishte imagjinuar, se ajo do të shkaktonte sakrificën e më shumë se 10 milionë ushtarëve, dhe një numri të papërcaktuar, por gjithsesi shumë të lartë të viktimave në radhët e civilëve.
Për më tepër, lufta nuk i dha Evropës rendin e ri të bazuar tek paqja, pajtimi dhe liria, të cilat ishin dëshiruar me sinqeritet nga shumëkush. Lufta nuk zgjidhi konfliktet e vjetra midis shteteve, por krijoi të reja, dhe madje edhe më serioze, duke i zhytur vendet më të lashta dhe të qytetëruara në barbarinë e totalitarizmit, dhe duke hedhur themelet për një tjetër konflikt global, edhe më shkatërrues dhe çnjerëzor.
Lufta nuk ka prodhoi pasuri dhe mirëqenie, madje as për fituesit, por më shumë dhimbje, mjerim dhe vuajtje. Në atë kasaphanë u zhduk edhe udhëheqja e Evropës në botë. Ata që thjeshtëzojnë përmasat e konfliktin tek fakti se një vend fitoi luftën dhe një tjetër e humbi atë, e kanë gabim.
Ne duhet të reflektojmë mbi këtë aspekt themelor, ndërsa po shohim lindjen e formave të reja të nacionalizmit, të cilat i shohim të lulëzojnë tek pakënaqësitë dhe shkëputja nga statuskuoja politike.
Për shkak se ky është një kërcënim për shumë nga shoqëritë e sotme, por sidomos për Evropën, e cila pas Luftës së Dytë Botërore, pati guximin të bashkohej dhe të linte mënjanë krenarinë e kotë dhe ndarjet e të shkuarës. Vetëm kështu, mund ta bëjmë atë luftë një kujtim personal për miliona të rinj evropianë.
1918 vs 2018
Ndërsa të rinjtë luftonin njëri-tjetrin në vitin 1918, të rinjtë e 2018-ës udhëtojnë për të studiuar bashkë, në kuadër të programit Erasmus. Pajtimi dhe paqja, janë arritjet më të mëdha të Bashkimit Evropian. Duke ndër-lidhur ekonomitë dhe interesat tona, duke e përsosur artin e kompromisit, ne kemi krijuar sistemin më të besueshëm për një paqe afatgjatë në botë.
Por le të mos harrojmë, se diçka e pakonceptueshme si lufta, nuk është e pamundur.
Kërcënimi i konflikteve globale është ndezur, në dritën e ndryshimeve të fundit gjeopolitike.
Për herë të parë që nga krijimi i saj, BE-ja po sfidohet nga një divorc (Brexit), dhe nga tensionet në rritje në lagjen e saj – Ballkani, Mesdheu jugor dhe kufijtë e saj lindorë. Në shtëpi, disa vende nuk po i përmbahen të drejtave themelore, vlerave të lirisë, solidaritetit, demokracisë dhe shtetit të së drejtës.
Ne jemi të shqetësuar për rritjen e antisemitizmit, racizmit, terrorizmit dhe proteksionizmit. Me keqardhje duhet pranuar, se bota dhe Evropa nuk janë të përgatitur. Më lejoni të jem i qartë:pa paqe, nuk mund të ketë rritje ekonomike, as punë të mirë dhe as kohezion social. Pa paqe, nuk ka një Evropë të qëndrueshme.
Pra, teksa kujtojmë ata që vdiqën në masakrën e pakuptimtë të Luftës së Parë Botërore, duhet të ndërmarrim veprime për të ndërtuar një identitet evropian, për të mposhtur ata që thonë se ajo që do të në shpëtojë është rikthimi tek modelet kombëtare. Por kjo nuk është e vërtetë.
Është e qartë, se shpesh kemi bërë gabime në të menduarit se si janë arritur rezultate të caktuara, për shkak se kemi pasur disa kushte të caktuara. Përkundrazi, duhet të bëhet e qartë, përfshirë edhe brezat e rinj, që këto kushte nuk janë gjithnjë të mirëqena.
E vetmja siguri është se pavarësisht nga kufizimet e tij, Bashkimi Evropian është ende dhurata më e mirë që mund t’u japim fëmijëve tanë, dhe fëmijëve të fëmijëve tanë. Vetëm kështu mund ta bëjmë personale përkujtimin e fundit të Luftës së Parë Botërore.
Përashtati për Tirana Today, Alket Goce
