Nga: Martin Wolf “Financial Times”
Politikanët karizmatikë, tërheqin pas vetes njerëzit e zhgënjyer e të lënë pa mbështetje. Disa prej këtyre politikanëve, janë despotët e mundshëm. Të tjerët janë tiranë. Megjithatë fjalët e tyre janë shumë joshëse. Si duhet të reagojnë në këto kushte politikanët e qendrës së djathtë dhe ata të qendrës, bashkë me atë që i mbështesin?
Ata duhet ta pranojnë, se janë në mesin e një beteje të madhe. Një krizë e madhe financiare, e minoi besimin ndaj thuajse të gjitha elitave. Për më tepër, siç shkroi dikur Xhonatan Suift “Gënjeshtra fluturon, ndërsa e vërteta vjen pas saj duke e zvarritur”.
Çfarë do të bënte Suifti me mediat tona? Megjithatë, demokracia liberale i mbijetoi sfidave të mëdha të viteve mes 2 luftërave botërore dhe Luftës së Ftohtë. Sikurse argumentojnë Torben Ajversen dhe Dejvid Soskajs në librin e tyre “Demokraci dhe prosperitet”, stabiliteti është në thelb një prosperiotet gjerësisht i përhapur.
Pa këtë, gjithçka është e humbur, veçanërisht kur besimi tek demokraci është dobësuar. Pra, si shpresohet të përtërihet? Së pari, ka një rëndësi themelore udhëheqja. Politika demokratike, nuk ka të bëjë me blerjen e votave, por me bindjen e njerëzve. Donald Trumpi, mund të jetë një politikan i papërvojë.
Ai mund të jetë ndërkohë një person shumë i urryer. Por, ai di si t’i motivojë përkrahësit e tij, sepse di të tregojë një histori të mirë. Një politikan pa një histori, me siguri do të humbasë. Politikanët e mëdhenj janë gjithnjë tregimtarë, nga Perikliu i Athinës tek Frenklin D.Ruzvelt.
Së dyti, rëndësi ka kompetenca. Ajo ka më pak rëndësi, të paktën në një periudhë afatshkurtër, për demagogët e djathtë apo të majtë.
E tyrja është një politikë opozitare, madje edhe kur janë në pushtet. Kompetenca është më pak e kërkuar. Por, politikanët e qendrës duhet ta dinë – dhe të tregojnë se e dinë – atë që po bëjnë. Kjo është veçanërisht e rëndësishme, pasi liderët e këtij lloji bëjnë gabime të mëdha, ku më i rëndësishmi është besimi se tregjet financiare janë të qëndrueshme, dhe ata që merren me to e dinë se çfarë po bëjnë. Gabime të tilla, janë dëshmuar se janë katastrofike.
E treta është qytetaria. Demokracia, është një komunitet i qytetarëve. Ndjenja e asaj që i detyrohet qytetarëve – dhe që pritet prej tyre – është themeli i demokracive të suksesshme. Pa idenë se qytetarët vijnë të parët, nuk mund të ketë një komunitet kombëtar. Në demokracitë moderne, shteti i mirëqenies sociale, është një shprehje praktike e qytetarisë.
Por, po kështu janë edhe politikat, që u japin të gjithë qytetarëve një mundësi për të marrë pjesë – dhe të përfitojnë nga jeta ekonomike. Edhe të huajt, mund të marrin pjesë në mënyrë të dobishme. Por, emigracioni duhet të menaxhohet gjithmonë, nëse dëshirohet të gjykohet si i drejtë dhe politikisht i pranueshëm.
Së katërti, përfshirja . Është e habitshme që në një masë të njohur, pabarazia e të ardhurave të tregut nuk është në fakt veçanërisht e lartë në SHBA. Por pabarazia e të ardhurave të disponueshme (pas taksave dhe shpenzimeve) është relativisht shumë më e lartë. Ky rezultat, është pasojë e politikave.
Së pesti, janë çështjet e reformës ekonomike. Siç argumenton Pol Kolier tek “E ardhmja e kapitalizmit”, na duhet reforma në fushën e taksimit, nëse duam të krijojmë një shoqëri ekonomikisht të suksesshme dhe më gjithëpërfshirëse. Veçanërisht të rëndësishme janë, taksimi i të ardhurave dhe nxitja e një konkurrence më të madhe.
Së gjashti, janë çështjet lokale. Zhvendosja e vendimeve, duke u dhënë gjithashtu komuniteteve mjetet për rigjallërimin e tyre, duhet të jetë pjesë e një politike të re të mirë.
Së shtati, kanë rëndësi shërbimet publike, edhe nëse njerëzve nuk i pëlqejnë zakonisht pagesat e taksave të nevojshme për t’i mbështetur ato. Ajo që kërkohet, ndryshon në vende të ndryshme. Por, ideja liberale e një shteti minimal që ia lë gjithë këtë tregut të lirë, nuk është vetëm i papërdorshëm, por edhe i papërputhshëm me demokracinë.
Së treti, rëndësi të madhe kanë edhe globalizimi i menaxhuar dhe bashkëpunimi global. Asnjë vend nuk është një ishull i vetmuar. Ne varemi nga idetë, burimet, njerëzit, mallrat dhe shërbimet e vendeve të tjera. Kjo është e vërtetë, edhe për vendet shumë të mëdha.
Argumentet ekonomike, politike dhe morale, për rregullat e qëndrueshme dhe të parashikueshme që rregullojnë këto ndërveprime, janë edhe më të forta tani se sa menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, kur u bënë sëbashku në një sistem të ri global. Sovraniteti kombëtar ka rëndësinë e tij. Por nuk është i vetmit. Kjo është edhe më e vërtetë, për menaxhimin e të ardhurave globale. Këtu, bashkëpunimi midis kombeve nuk është fakultativ. Është absolutisht thelbësor.
Së nënti, është shqyrtimi i çështjeve që janë përpara. Ne jetojmë në një botë me trazira të mëdha afatgjata – sidomos ndryshimet klimatike, inteligjenca artificiale dhe ngritja e Azisë. Qeveritë e mira, duhet të shohin se çfarë domethënie mund të kenë këto gjëra për popujt dhe botën e tyre. Nëse demokracitë nuk mund të mendojnë paraprakisht për sfidat që i presin përpara, do të dështojnë.
Sigurisht, parti-shtet në Kinë me siguri që do ta mbrojë pikën e fundit. Së fundmi, kompleksisteti ka peshën e vet. Humoristi i madh amerikan, H.L.Menken tha dikur: ”Për çdo problem kompleks, ekziston një përgjigje e qartë, e thjeshtë dhe e gabuar”.
Kjo është ajo që ofrojnë demagogët karizmatikë. Këshilla e ekspertëve, mund të jetë lehtësisht e gabuar. Por, teknokratët rrezikojnë të humbin reputacionin e tyre. Një politikë që mbështetet mbi zemërimin dhe dëshpërimin popullor, është e sigurtë se do të dështojë.
Çështja është se si do ndodhë kjo. Përgjigja e duhur, duhet të jetë një politikë që mbështet shpresën në realizëm. Kjo është mënyra e vetme e politikës demokratike, që ia vlen të ndërmerret. A do të ketë ajo këtë sukses në botën e sotme? Ndoshta jo. Por, përpjekja për të bërë gjënë e duhur, është e vetmja mënyrë për t’i dhënë botës shansin më të mirë, për të pasur rezultate të mira.
TIRANA TODAY
