Nga: Ibrahim Al Marashi “TRT World”
Zjarri që përfshiu Katedralen shekullore Notre Dame në Paris, ofroi një shembull të jashtëzakonshëm të lidhjes midis arkitekturës së shenjtë, dhe banorëve vendas, identitetit kombëtar dhe trashëgimisë botërore.
Kjo ngjarje tragjike, shërben si një rast për të kujtuar fatkeqësitë që kanë ndodhur në struktura të ngjashme fetare në Irak dhe Siri në vitet e fundit. Fatkeqësitë, qofshin aksidentale apo të qëllimshme, që sjellin shkatërrimin ose dëmtimin e këtyre monumenteve, shërbejnë si një kujtesë se ato nuk janë struktura statike prej guri dhe llaçi, por hapësira të gjalla.
Ato janë të përfshira në strukturën fetare urbane dhe rurale të këtyre komuniteteve, në sferën sentimentale për banorët e zonës, por janë edhe pjesë e një trashëgimie globale.
Flakët që përpinë një pjesë të Notre Dame javën e shkuar, sjellin ndërmend krahasime me zjarret e qëllimshme apo aksidentale që kanë goditur me herët strukturat laike, duke filluar nga Qendra Botërore e Tregtisë tek Kulla Grenfell në Londër, deri tek Muzeu Kombëtar i Brazilit.
Por zjarri i Notre Dame, shërbeu si një kujtesë edhe për dobësinë e arkitekturës së respektuar. Për shembull, katastrofa e Parisit ndihmoi në nxitjen e donacioneve për rindërtimin e 3 kishave të zezakëve në Luiziana të SHBA-së, të shkatërruara kohët e fundit nga një zjarrvënës.
Në këtë mënyrë, shkatërrimi dhe përpjekjet për të rindërtuar arkitekturën e shenjtë të shkatërruar në Irak dhe Siri, shërben si një kujtesë prekëse, dhe ndoshta frymëzon rezistencë ndaj akteve vandale.
Ato tregojnë se parizianët nuk janë të vetëm në humbjen e tyre, dhe se njerëzit në Mosul dhe Alepo, ndajnë një dhimbje të përbashkët me ta, dhe tregojnë një vullnet kolektiv për rindërtimin e saj.
Xhamia e Samarrës, ku ndodheshin të varrosur Imam Ali Al Hadi dhe Hasan Al-Askari, është ndërtuar në vitin 944. Në vitin 2006, një bombë shembi pjesën më të madhe të godinës, pasuar nga një sulm i dytë në vitin 2007, që rrëzoi minaret e tij.
Sulmi, shkaktoi një luftë civile sektare në Irak në vitet 2006-2008. UNESCO ndihmoi në përpjekjet për rindërtim, dhe në stafin e ekipit u përfshinë shiitë dhe sunitë nga Samarra. Faltorja u ringrit si një simbol i pajtimit sektar në qytetin e ndarë, dhe sot vizitohet nga mijëra pelegrinë shiitë, që janë duke e ripërtërirë ekonominë e qytetit arab kryesisht sunit.
Qyteti i Mosulit, pësoi një shkatërrim të madh gjatë pushtimit nga ISIS, duke humbur dy vende të shenjta që ishin emblema e qytetit. Varri i Profetit Jona në Mosul u shkatërrua nga ISIS në vitin 2014. Jona nderohet nga myslimanët, të krishterët dhe hebrenjtë, dhe shkatërrimi i saj ishte një sulm ndaj të treja besimeve abrahamike.
Xhamia e Madhe e Mosulit, e njohur si xhamia Al Nuri, përmbante një minare të veçantë që quhej Al Hadba, dhe që shërbente si simbol i qytetit. Xhamia dhe minarja e saj ikonë, u shkatërruan nga ISIS, teksa luftëtarët e tij u tërhoqën nga qyteti në verën e vitit 2017. Edhe Xhamia Umajade në Alepo, kishte gjithashtu një minare të veçantë.
Edhe ajo u shkatërrua në vitin 2013 gjatë luftës civile në Siri, së bashku me pjesën më të madhe të xhamisë. Shkatërrimi i Palmirës nga ISIS, ishte një tjetër moment i trishtë në luftën 8-vjeçare në Siri. Anëtarët e ISIS e shkatërruan Tempullin e Bel, e ndërtuar në vitin 32 pas Krishtit – një nga monumentet më të rëndësishme në Palmira.
As Harku i Triumfit dhe Tempulli i Balshamin, nuk u kursyen, dhe më vonë u rrënuan edhe disa statuja dhe një pjesë e teatrit romak. Dikush mund ta marrë të mirëqenë se Krishterimi dhe Islami do të mbijetojnë, edhe nëse do të shkatërrohen strukturat e tyre fetare. Por shumica e komunitetit Jazid është arratisur në mërgim. Besimi Jazid, ka qenë tradicionalisht i lidhur ngushtë me hapësirën fizike të shkatërruar nga ISIS, i lidhur me një rrjet vendesh të shenjta në Irakun e veriut.
Ndërsa kontaktet me vendet e shenjta u shkëputën dhe popullata e saj u shpërnda, traditat e saj fetare i janë afruar zhdukjes. Për besimtarët, këto vende fetare ofrojnë një hapësirë për lutje dhe pelegrinazh. Në terma laikë, këto struktura formojnë strukturën shoqërore të qendrave urbane, qoftë në Mosul apo Paris, dhe shërbejnë gjithashtu si simbole kombëtare.
Këto struktura nga e kaluara ofrojnë vende fikse për narrativat kombëtare, të ndërtuara në të tashmen. Sidoqoftë, këto vende të trashëgimisë, kur shkatërrohen, simbolizojnë gjithashtu të ardhmen. Mënyra sesi një qytet, komb apo bota bëhet bashkë për riparimin e këtyre strukturave, shërben si një reflektim i shoqërive, që tubohen për të trajtuar një traumë të përbashkët.
Pavarësisht nëse janë ekipet ndërkombëtare të UNESCO-s, ato që rindërtojnë këto vende të shenjta në Irak apo Palmira, apo nëse kjo ndodh falë mbledhjes së donacioneve në mbarë botën për Notre Dame, kjo çoi në ndërgjegjësimin për ringritjen e kishave të zezakëve të shkatërruara në Luiziana, shkatërrimi çon shpesh në një bashkëpunim në emër të ruajtjes të kohezionit kulturor, që përfaqësojnë këto struktura.
Ky shkatërrim, mund të bëjë bashkë bashkësi të ndryshme, në një kauzë të përbashkët për shpëtimin e trashëgimisë botërore. Ajo që simbolizon zjarrin e Notre Dame, është se të gjitha strukturat e shenjta, janë pjesë e trashëgimisë njerëzore globale, dhe për të gjitha duhemi të trishtohemi kur shkatërrohen, dhe t’i rindërtojmë pa marrë parasysh besimin fetar që ato përfaqësojnë.
Shënim: Ibrahim al-Marashi, është profesor i asociuar në Departamentin e Historisë në Universitetin Shtetëror të Kalifornisë. Ai është bashkautor i “Historisë Moderne të Irakut”.
Përkthyer nga Alket Goci, për “TIRANA TODAY”
