Nga Francesco De Palo“Formiche.net”
Shtatë vjet punë për një kosto që mund të arrijë në 14 miliardë dollarë. Në lidhje me punimet e Kanalit të Stambollit, që sipas qeverisë turke do të garantojë fitime të mëdha në formën e të ardhurave nga taksa mbi kalimin dhe një trafik të zvogëluar në Ngushticën e Bosforit, nuk ka vetëm rezerva të natyrës financiare.
Tani plani i presidentit turk Rexhep Taip Erdogan, shihet nga disa vende si një kërcënim gjeopolitik, që vë në pikëpyetje zbatimin nga Turqia të traktatit ndërkombëtar që rregullon lundrimin në Bosfor dhe Ngushticën e Dardaneleve.
A mund të garantojë Erdogan se ky kanal nuk ka asnjë lidhje me Konventën e Montrosë së vitit 1936, e cila do të vazhdojë të zbatohet? Konventa në fjalë garanton kalimin e lirë të anijeve civile përmes Bosforit dhe Ngushticës së Dardaneleve në kohë paqeje dhe lufte, dhe disiplinon gjithashtu mënyrën e kalimit e anijeve ushtarake nga shtetet që nuk lagen nga ujërat e Detit të Zi.
Pra, kanali i ri do t’i lejojë anijet të kalojnë tranzit midis Mesdheut dhe Detit të Zi pa kaluar nëpër një pjesë të ngushticave të mbuluara nga traktati në fjalë. Në këtë pikë, 100 admiralë turq në pension ndërhynë me një letër të hapur drejtuar presidentit, në të cilën ata e cilësojnë si “shqetësuese”hapjen e një debati mbi Traktatin e Montrosë, duke e quajtur atë një marrëveshje që “mbron më së miri interesat turke”.
“Ne mendojmë se duhet të përmbahemi nga çdo lloj retorike apo veprimi, që mund ta bëjë
një çështje të diskutueshme Konventën e Montrosë”- shkruanin ndër të tjera ata. Në kundërpërgjigje, qeveria e kritikoi qasjen e tyre teksa gjyqësori hapi një hetim:10 prej tyre u arrestuan dhe u akuzuan për “përdorimin e forcës dhe dhunës për të rrëzuar rendin kushtetues”.
Ndërtimi i dy kanaleve të Stambollit, që do të jetë nën kontrollin dhe pronësinë e plotë të Turqisë, do t’u japë turqve mundësinë të lejojnë kalimin në Detin e Zi të çdo anijeje luftarake që ata dëshirojnë, në shkelje të Traktatit të Montrosë, thonë disa analistë.
Dhe pikërisht këtu janë dyshimet më të mëdha. Në deklaratat e tij për mediat, Erdogan ka siguruar se të 2 kanalet e reja nuk do të lidhen me traktatin e Montrosë. Edhe pse teknikisht kanalet nuk preken nga konventa, ato gjithsesi mund ta kërcënojë këtë të fundit, duke çelur perspektivën e një militarizimi më të madh në Detin e Zi.
Më konkretisht, me këtë lëvizje Erdogan mund t’i prezantohej botës me një rëndësi edhe më vendimtare në atë zonë. Dhe është e arsyeshme të imagjinohet se ai do ta pretendonte menjëherë atë pushtet, duke kërkuar për shembull një dorë më të lirë në përmbushjen e qëllimeve të tij në Mesdheun Lindor, në Siri dhe Libi.
Në këtë pikë, presidenti turk kurrë nuk e ka fshehur dëshirën e tij për të pasur gjysmën e Egjeut, dhe jo për një shfrytëzim të përbashkët të burimeve. Midis viteve 2008 dhe 2018, numri i anijeve që kalonin çdo vit në Bosfor ra nga 54.400 në 41.100.
Por cili do të jetë synimi real i kanalit? Nga ky projekt do të prekej jo vetëm sektori i mbrojtjes por edhe transporti detar global, që siç e tregoi edhe incidenti i Kanalit të Suezit, është shumë më i brishtë nga sa mendohej.
Siç dihet, Kina përdor shumë rrugët ujore të Turqisë, dhe synon të jetë e pranishme si një lojtare kryesore në kanalin e ri që do të ndërrohet paralel me Bosforin. Kanali do ketë pasoja gjeopolitike të rëndësishme edhe për Rusinë dhe Shtetet e Bashkuara në Detin e Zi.
Kështu,pas operacionit ushtarak në ndihmë të Ukrainës, përfshirë furnizimin me dronë, lëvizje kjo që provokoi reagime të ashpra nga ana e Moskës, Erdogan po ndërmerr sërish një lëvizje efektive për t`i hapur dyert Pekinit.
Për më tepër, thuhet se punimet në kanalin e Stambollit mund të shoqërohen gjithashtu me miratimin e një ligj të ri, që do të parandalojë kalimin e anijeve me ngarkesa të rrezikshme (siç janë për shembull hidrokarburet).
Nëse do të jetë vërtet kështu, Erdogan mund ta përdorë këtë si një mjet të jashtëzakonshëm shantazhues, që do ndikojë si tek çisternat e naftës po ashtu edhe tek transportuesit e gazit, duke u shndërruar në një arbitër të sektori energjitik, që dihet se është strategjik për Mesdheun.
Në javët në vijim, do të shohim se cilat mund të jenë reagimet e subjekteve të tjera të përfshira direkt apo indirekt në këtë çështje. Ndërkohë, mbi marrëdhëniet e reja të pretenduara midis Ankarasë dhe Tel Avivit, mesazhi i Izraelit ndaj Turqisë është i qartë: samiti i fundit midis Izraelit, Emirateve të Bashkuara Arabe, Greqisë dhe Qipros po forcon akoma më tepër aleancën midis këtyre vendeve.
Kjo është e ngjashme me marrëveshjet Abrahamike, ku kërcënimi që paraqiste Irani ndaj Izraelit dhe vendeve të Gjirit, shihej gjerësisht si bërthama për këto marrëdhënie të reja. Për shembull, Emiratet e Bashkuara Arabe, nënvizuan shqetësimin e tyre për lëvizjen e Turqisë, siç u përmend edhe në samitin e mbajtur në Qipro nga Anuar Gargash, këshilltar diplomatik i presidentit të Emirateve të Bashkuara Arabe, Sheikut Khalifa bin Zayed.
Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Turqia, kanë qenë prej kohësh rivale në zonën makro, siç dëshmohet nga fakti që ato janë rreshtuar në anë të kundërta në të gjitha konfliktet e fundit mesdhetare, nga Libia në Siri.
burimi:https://formiche.net/2021/04/bosforo-delle-mie-trame-il-nuovo-canale-turco-che-irrita-i-russi
Përshtatur për Tirana Today
