Dihet mirë se si një meteorit i madh i zhduku dinosaurët 66 milionë vjet më parë. Por ka pasur një zhdukje të mëparshme 202 milionë vjet më parë, e cila vrau zvarranikët e mëdhenj që deri atëherë sundonin planetin, duke hapur rrugën që dinosaurët të merrnin kontrollin.
Ajo që i bëri ata të lulëzojnë pas kësaj të ashtëquajture Zhdukje Triasik-Jurasik, ndërsa krijesat e tjera vdiqën, është spekuluar shumë, por një studim i ri pretendon se ka një teori. Ajo e kthen në kokë idenë e dinosaurëve që e duan nxehtësinë duke paraqitur provat e para fizike që speciet e dinosaurëve Triasik – më pas një grup i vogël i zbritur kryesisht në rajonet polare – duronin rregullisht kushte ngrirjeje atje. Treguesit ishin gjurmët e dinosaurëve së bashku me fragmente të çuditshme shkëmbi, që mund të ishin depozituar vetëm nga akulli.
Autorët e studimit të udhëhequr nga Universiteti Kolumbia thonë se gjatë zhdukjes, të ftohtit që ndodhin tashmë në pole u përhapën në gjerësi më të ulëta, duke vrarë zvarranikët gjakftohtë. Por për shkak se dinosaurët ishin përshtatur tashmë, ata i mbijetuan pengesës evolucionare dhe u përhapën, duke çuar në dominimin e tyre kur bota u bë përgjithësisht e nxehtë dhe me avull gjatë periudhave Triasik dhe Jurasik.
“Dinosaurët ishin aty gjatë Triasikut nën radar gjatë gjithë kohës”, tha Paul Olsen, një gjeolog në Observatorin e Tokës Lamont-Doherty të Universitetit të Kolumbisë dhe autori kryesor i studimit. “Çelësi i dominimit të tyre eventual ishte shumë i thjeshtë. Ata ishin në thelb kafshë të përshtatura ndaj të ftohtit. Kur bënte ftohtë kudo, ata ishin gati, dhe kafshët e tjera jo”.
Hulumtimi u bazua në gërmimet e fundit në shkretëtirën e largët të pellgut Junggar të Kinës veriperëndimore. Dinosaurët mendohet se janë shfaqur për herë të parë gjatë Periudhës Triasike në gjerësi të buta jugore rreth 231 milionë vjet më parë, kur pjesa më e madhe e tokës së planetit u bashkua në një kontinent gjigant që gjeologët e quajnë Pangaea. Ata arritën në veriun e largët rreth 214 milionë vjet më parë.
Deri në zhdukjen masive në 202 milionë vjet, rajonet më të gjera tropikale dhe subtropikale në mes dominoheshin nga zvarranikët, duke përfshirë të afërmit e krokodilëve dhe krijesave të tjera të frikshme. Gjatë Triasikut, dhe për pjesën më të madhe të Jurasikut, përqendrimet atmosferike të dioksidit të karbonit varionin në ose mbi 2000 pjesë për milion – pesë herë nivelet e sotme – kështu që temperaturat duhet të kenë qenë intensive.
Atëherë nuk ka asnjë provë për kapele polare të akullit, dhe gërmimet kanë treguar se pyjet gjetherënëse u rritën në rajonet polare. Megjithatë, disa modele klimatike sugjerojnë se gjerësitë e larta ishin të ftohta disa herë; edhe me gjithë atë CO2, ata do të kishin marrë pak dritë dielli pjesën më të madhe të vitit, dhe temperaturat do të bien të paktën sezonalisht. Por deri më tani askush nuk ka paraqitur asnjë provë fizike se ata janë ngrirë.
Në fund të Triasikut, një periudhë e shkurtër gjeologjikisht prej ndoshta një milion vjetësh pa zhdukjen e më shumë se tre të katërtave të të gjitha specieve tokësore dhe detare në planet, duke përfshirë krijesat me granatime, koralet dhe të gjithë zvarranikët e mëdhenj.
Disa kafshë që jetonin në strofulla, të tilla si breshkat, ia dolën mbanë, ashtu si edhe disa gjitarë të hershëm. Është e paqartë saktësisht se çfarë ka ndodhur, por shumë shkencëtarë e lidhin atë me një seri shpërthimesh masive vullkanike që mund të kishin zgjatur qindra vjet. Në këtë kohë, Pangea filloi të ndahej, duke hapur atë që tani është Oqeani Atlantik dhe duke ndarë ato që tani janë Amerikat nga Evropa, Afrika dhe Azia.
Ndër të tjera, shpërthimet do të kishin bërë që dioksidi i karbonit atmosferik të ngrihej në qiell përtej niveleve të tij tashmë të larta, duke shkaktuar rritje të temperaturave vdekjeprurëse në tokë dhe duke i kthyer ujërat e oqeanit tepër acid për shumë krijesa për të mbijetuar.
Autorët e studimit të ri kanë dalë me një faktor të tretë. Ata besojnë se gjatë fazave më të ashpra të shpërthimeve, aerosolet e squfurit do të ishin nxjerrë jashtë, që devijuan aq shumë rrezet e diellit, saqë shkaktuan dimra të përsëritur globalë vullkanikë që mposhtën nivelet e larta të gazit serrë.
Këta dimër mund të kenë zgjatur një dekadë ose më shumë; edhe tropikët mund të kenë parë kushte të qëndrueshme ngrirjeje. Kjo vrau zvarranikët e paizoluar, por dinosaurët e përshtatur ndaj të ftohtit dhe të izoluar ishin në gjendje të qëndronin, thonë shkencëtarët. Ata dolën me teorinë pas zbulimit të formacioneve ranore të grimcuara të imta dhe aromatike të mbetura nga sedimentet në fundet e cekëta të liqenit të lashtë në pellgun e Junggar.
Burimi i lajmit: dailymail. Përshtatur nga Tirana Today
