Përpjekja e pestë për të miratuar një marrëveshje globale për të mbrojtur oqeanet e botës dhe jetën detare ka dështuar. Bisedimet për miratimin e Traktatit të OKB-së kishin vazhduar për dy javë në Nju Jork, por qeveritë nuk mund të bien dakord për kushtet.
Pavarësisht se ujërat ndërkombëtare që përfaqësojnë gati dy të tretat e oqeaneve të botës, vetëm 1.2% është e mbrojtur. Aktivistët mjedisorë e kanë quajtur atë një “mundësi të humbur”.
Marrëveshja e fundit ndërkombëtare për mbrojtjen e oqeanit u nënshkrua 40 vjet më parë në 1982 – Konventa e OKB-së për të Drejtën e Detit.
Ajo marrëveshje krijoi një zonë të quajtur det i hapur – ujëra ndërkombëtare ku të gjitha vendet kanë të drejtë të peshkojnë, të transportojnë dhe të bëjnë kërkime. Jeta detare që jeton jashtë 1.2% të zonave të mbrojtura është në rrezik të shfrytëzimit nga kërcënimet në rritje të ndryshimeve klimatike, mbipeshkimi dhe trafiku i anijeve.
Gjatë dy javëve të fundit, 168 anëtarë të traktatit origjinal, duke përfshirë BE-në, u mblodhën për të bërë një marrëveshje të re. Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN) që dokumenton statusin e biodiversitetit në botë foli për BBC News gjatë konferencës. Këshilltarja e tyre e lartë për detin e hapur, Kristina Gjerde, shpjegoi pse ky traktat ishte kaq i rëndësishëm: “Detet e hapura janë zemra jetike blu e planetit. Ajo që ndodh në det të hapur ndikon në komunitetet tona bregdetare, ndikon në peshkimin tonë, ndikon në biodiversitetin tonë – gjëra për të cilat të gjithë ne kujdesemi kaq shumë”.
Negociatat u fokusuan në katër fusha kryesore:
Krijimi i zonave të mbrojtura detare
Përmirësimi i vlerësimeve të ndikimit në mjedis
Sigurimi i financave dhe ngritja e kapaciteteve për vendet në zhvillim
Ndarja e burimeve gjenetike detare – materiali biologjik nga bimët dhe kafshët në oqean që mund të ketë përfitime për shoqërinë, si p.sh. farmaceutikë, procese industriale dhe ushqim
Më shumë se 70 vende – përfshirë Mbretërinë e Bashkuar – para takimit kishin rënë dakord tashmë për të vendosur 30% të oqeaneve të botës në zona të mbrojtura.
Kjo do të vendoste kufizime në sasinë e peshkimit, rrugët e korsive të transportit dhe aktivitetet e eksplorimit si minierat e thella në det.
Miniera në det të thellë është kur mineralet merren nga shtrati i detit që është 200 metra ose më shumë nën sipërfaqe. Këto minerale përfshijnë kobaltin që përdoret për elektronikë, por procesi mund të jetë gjithashtu toksik për jetën detare, sipas IUCN.
Që nga marsi 2022, Autoriteti Ndërkombëtar i Shtratit të Detit, i cili rregullon këto aktivitete, kishte lëshuar 31 kontrata për eksplorimin e mineraleve në thellësi të detit. Por vendet nuk arritën marrëveshje për çështjet kyçe të të drejtave të peshkimit dhe gjithashtu financimin dhe mbështetjen për vendet në zhvillim.
Ekspertja e lartë për qeverisjen e oqeanit të Fondacionit Botëror të Kafshëve të Egra (WWF), Jessica Battle, e cila ishte në negociata, tha për BBC News se Arktiku ishte një çështje përçarëse: “Ndërsa hapet për shkak të ndryshimeve klimatike dhe ne kemi dimër shumë më të shkurtër, kjo do të hapni një zonë krejtësisht të re të nxjerrjes”.
Ka shqetësime se pa këtë traktat jo vetëm që speciet detare nuk do të mbrohen, por edhe disa specie nuk do të zbulohen kurrë para se të zhduken.
Burimi i lajmit: BBC. Përshtatur nga Tirana Today
