Varfëria, injoranca, dëshpërimi dhe vetëvlerësimi i dobët, krijojnë një lloj makinerie të përhershme, që shkatërron ëndrrat brezit pas brezi…
Pak para se të vdiste, astro-fizikanti i njohur amerikan Carl Sagan, sqaroi pozicionin e tij mbi librat në një ese me titull “Rruga drejt lirisë. Në esenë e tij, Sagan e vendos mrekullinë e fjalës të shkruar në një perspektivë të re evolucionare:Nëse marrim parasysh 99 për qind të njohurive të njerëzve mbi tokën, mund të jetohej edhe pa lexuar apo shkruar. Shpikja e madhe e shkrimit, nuk kishte ndodhur ende. Me përjashtim të përvojave të drejtpërdrejta, pothuajse çdo gjë që ata njihnin, kishte mbërritur tek ata nëpërmjet historive gojore.
Ashtu si në lojën fëminore të telefonit, për dhjetëra dhe qindra breza, informacioni transmetohej ngadalë, duke u shtrembëruar dhe pjesërisht humbur. Librat e ndryshuan gjithë këtë situatë. Librat mund të blihen me kosto të ulët, na lejojmë të konsultohemi me të shkuarën tonë me saktësinë më të madhe, të shfrytëzojmë mençurinë e specieve tona, kuptojmë pikëpamjet e të tjerëve, dhe nuk janë për ata që kanë pushtet, të reflektojmë, me mësuesit më të mirë, pikëpamjet, e nxjerra me dhimbje nga natyra, nga mendjet më të mëdha që kemi, të nxjerra nga i gjithë planeti dhe e gjithë historia jonë.
Ata u lejojnë njerëzve të vdekur t’i flasin mendjes tonë për një kohë të gjatë. Librat mund të na shoqërojnë kudo. Ata janë të durueshëm, kur ne i kuptojmë me vështirësi, duke na lejuar që t’i rikthehemi pjesëve më të vështira sa herë që duam, dhe nuk kritikojnë kurrë gabimet tona.
Dhe shton:Librat janë çelësi për të kuptuar botën, dhe për të marrë pjesë në shoqërinë demokratike. Dhe sërish:Tiranët dhe autokratët e kanë kuptuar gjithmonë se albabetizimi, të mësuarit, librat dhe gazetat janë potencialisht të rrezikshme. Ato mund të ndezin në kokën e lexuesve të tyre, idetë e pavarësisë dhe madje edhe rebelimit.
Guvernatori Mbretëror Britanik i kolonisë së Virxhinias shkroi në vitin 1671:”Falënderoj Zotin që nuk ka shkolla dhe as shtyp të lirë, dhe unë shpresoj të mos i kemi ato për qindra vitet e ardhshme; për shkak se mësimi ka sjellë gjithnjë mosbindje dhe herezi, dhe sekte nëpër botë, ndërsa shtypi e ka përhapur dijen dhe informacionin si një armë kundër të gjitha niveleve te qeverisjeve më të mira. Zoti na ruajt nga të dyja ato!”.
Duke marrë parasysh forcat socio-ekonomike, që komplotojnë për të frenuar çdo mundësi, dhe mënyrën se si librat i kundërvihen këtyre forcave, Sagan reflekton mbi përvojën e tij:Unë vij nga një familje që ka njohur varfërinë më të egër. Por prindërit ishin lexues të apasionuar.
Një nga nipërit kishte mësuar të lexonte, pasi babai i tij, një fermer i varfër, i shiti një thas me qepë një mësuesi udhëtues. I vlejti për qindra vitet e ardhshme. Shkollat publike në Nju Jork kultivuan tek prindërit tanë nevojën e higjenës personale, dhe teorinë embrionale të sëmundjeve. Pasuan dietat ushqimore të hartuara nga Departamenti Amerikan i Bujqësisë mbi ushqyerjen e fëmijëve, që dukej sikur kishin ardhur nga Mali i Sinait.
Libri i qeverisë sonë mbi shëndetin e fëmijëve, lidhej disa herë më dorë, pasi faqet griseshin vazhdimisht. Cepat e tyre ishin shqyer. Këshillat kryesore nënvizoheshin. Ato konsultoheshin çdo herë që kishte një krizë shëndetësore. Prindërit e mi e lanë duhanin, një nga kënaqësitë e pakta gjatë viteve të Depresionit, në mënyrë që i fëmija i tyre i porsalindur, të mund të kishte më shumë vitamina dhe minerale.
Dhe në fund Sagan shprehet:Ingranazhet e varfërisë, injorancës, dëshpërimit dhe vetëvlerësimit të dobët, krijojnë një lloj makinerie të përhershme, që shkatërron ëndrrat brezit pas brezi. Ne të gjithë përballojmë koston e funksionimit të këtij ingranazhi. Analfabetizmi qëndron në thelbin e tij. Frederick Douglass na ka mësuar se alfabetizimi është rruga nga skllavëria drejt lirisë. Ka shumë lloje skllevërish dhe shumë lloje lirish. Por leximi mbetet ende rruga që duhet ndjekur për të këputur vargonjtë e robërisë.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
