Pavarësisht faktit se lahuta njihet si instrumentët më të rëndësishëm të kulturës shqiptare, e cila identifikon malësorët e veriut, në botë ajo do të njihet tashmë si serbe.
“Lahuta nuk është shqiptare, por serbe”. Ky është përfundimi i UNESCO-s, që e ka futur instrumentin si pjesë të trashëgimisë kulturore serbe. Duke iu referuar këtij konkluzioni të UNESCO-s, ajo do të njihet tashmë si vlerë pasurore e serbëve.
Përhapja gjeografike e lahutës në vendin përkon me vetë përhapjen e këngëve të kreshnikëve. Lahutën e shohim në Krujë, në Veriperëndim, pastaj Malësi e madhe, Hoti e Gruda, Kelmendi, Kastrati, Rranxat e Shkodrës, Dukagjin, Postrribë, Shllak, Nikaj-Merturi dhe në zonat e Malësisë së Gjakovës.
Prejardhja
Përsa i përket prejardhjes së këtij instrumenti, K. Tagliavini e nxjerr nga arabisthja el’ ud që do të thotë vegël druri, dhe nga këtu mund ta kenë marr emrin edhe vendet dhe gjuhët europiane. Në gjuhën tonë kjo fjalë duhet të ketë marrë përdorim para pushtimit osman, sepse e shohim përdorimin e saj që tek arbëreshët e Kalabrisë (Lavud). Gjithashtu ekziston një dëshmi e kësaj fjale në gjuhën shqipe, si dëshmia më e hershme në veprën e P. Bogdanit “Cuneus Prophetarum”:
‘..ata që kënduekshin ndë mjedis të vashzavet e rasa të laudeve…..”.
Lahuta shihet shumë e përafërt me këngët epike, me këngët e kreshnikëve. Zonat e sipërpërmendura janë zona ku këngët e Kreshnikëve vazhdojnë të gjallojnë. Rapsodët vazhdojnë të këndojnë këngë epike heroike, të cilat simbolizojnë karakterin e malësorit.
Këngët më të preferuara të malësorëve të Veriut shoqërohen me lahutë. Lahuta është një dëshmi e lashtë kulturore artistike, sepse këngët e shoqëruara me lahutë, përgjithësisht ngrenë lart traditën, kultin e të parëve, historinë, ngjarjet e lavdishme të popujve ndër shekuj.
Rapsodët me lahutë u këndojnë heronjve dhe udhëheqësve, për të lartësuar veprat e tyre me frymë epike dhe historike. Edhe epi më i njohur kombëtar Lahuta e Malcis e Gjergj Fishtës, po ashtu këndohet me lahutë.
Përgjithësisht rapsodi është interpretues, improvizues dhe njëkohësisht krijuesi i këngës.
