Një brez pas rënies së diktaturës komuniste, Shqipëria po fillon të zbulojë dëshmi të mijëra njerëzve u ekzekutuan nga regjimi i mëparshëm. Më shumë se 30 vjet pas vdekjes së tij, vendi po fillon të pajtohet me trashëgiminë e tmerrshme të lënë nga diktatura komuniste e Enver Hoxhës. Dhe ishin njerëz të zakonshëm që filluan të kërkonin të vërtetën për kampet e punës, varrezat masive dhe policinë sekrete që karakterizonin ato kohë.
“Ju lutem, mos më pyesni sa e vështirë ishte kjo, unë nuk mund të filloj të ju tregoj sa e vështirë ishte, ne vetëm po gërmojmë kocka dhe kafka, duke u përpjekur t’i copëtojmë gjërat, ishte shumë e zymtë”. Kështu thotë inxhinieri i kimisë në pension, Nikolin Kurti, 68 vjeç, i cili na çoi në periferi të kryeqytetit shqiptar, të Tiranës, dhe pastaj në malin Dajti. Ishte këtu, tani e mbushur me shkurre dhe gëmushë, që ai kishte gërmuar një varr masiv në vitin 2010, duke zbuluar mbetjet e 14 njerëzve.
“Gjithçka filloi kur një polic më tha se xhaxhai im ishte varrosur këtu,” shpjegoi ai. Ky xhaxha, një prift katolik, i quajtur At Stefani Kurti, u ekzekutua në vitin 1971 pasi ai ishte shpallur fajtor për pagëzimin e fshehtë të një fëmije. Enver Hoxha kishte kriminalizuar të gjitha format e fesë dhe babai Kurti pagoi çmimin përfundimtar për mosbindjen ndaj një shteti totalitar që është krahasuar shpesh me Korenë e Veriut të sotëm. Tani vetë Shqipëria ka filluar udhëtimin e vështirë në të kaluarën e vet tragjike që mund të rezultojë në kërkimin e ndoshta qindra varreve masive, shkruan BBC.
E kaluara e trazuar e Shqipërisë
1939 Italia e pushton. Mbreti Zog i Shqipërisë ikën
1944 Pas pushtimit gjerman, komunisti Enver Hoxha bëhet lider
1946 Antikomunistët u pastruan nga pozicionet qeveritare. Regjimi do të nxjerrë jashtë ligjit fenë, do të vrasë kundërshtarët politikë dhe do të udhëheqë kampet e punës
1961-78 Pas thyerjes me BRSS, Shqipëria bashkohet me Kinën
1985 Hoxha vdes, i zëvendësuar nga Ramiz Alia
1989 Rregulli komunist në Evropën Lindore bie. Ramiz Alia sinjalizon ndryshime në sistemin ekonomik 1991 Zgjedhjet e para shumëpartiake
Enver Hoxha ishte një nga regjimet më brutale dhe paranojake të regjimeve komuniste. Rreth 200,000 njerëz kaloi nëpër kampet e punës që u modeluan në Gulagun e Stalinit. Më shumë se 6,000 u zhdukën. Tani mijëra të afërm dhe shokë të tyre duan të dinë se çfarë u ndodhi atyre. Pothuajse të gjithë njerëzit e zhdukur besohet të jenë ekzekutuar ose kanë vdekur nga neglizhimi ose tortura në kampe. Shumë prej tyre ishin të burgosur politikë, të dyshuar për kundërshtim ndaj regjimit.
Kohët e fundit, qeveria socialiste e Shqipërisë ka hyrë në negociata për mundësinë e gjetjes dhe ndoshta hapjen e varreve masive. Disa varre masive ka të ngjarë të ndodhen afër kampeve të punës, duke përfshirë edhe burgun veçanërisht të njohur Spac në Shqipërinë e veriut. Në shtator, Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama u takua me Kathryne Bomberger, drejtoreshë e përgjithshme e Komisionit Ndërkombëtar për Persona të Zhdukur. ICMP është një organ ndërqeveritar që punon me qeveritë për çështjen e personave të zhdukur.
Ajo ka ndihmuar për të zbuluar varre masive diku tjetër në Ballkan, që rezultojnë kryesisht nga luftërat në ish Jugosllavi në vitet 1990. Organizata gjithashtu siguron testimin e ADN-së që nevojitet për të identifikuar mbetjet.
Qeveria dhe ICMP kanë diskutuar hapat e ardhshëm në krijimin e një programi për të ndihmuar gjetjen e personave të pagjetur. Faza fillestare do të përqendrohet në mbetjet e zbuluara nga Nikolin Kurti në Malin e Dajtit dhe në një vend tjetër në Ballsh në Shqipërinë jugore. Matthew Holliday, kreu i ICMP për programin e Ballkanit Perëndimor, tha se ishte e rëndësishme për të afërmit që të vendosin si fatin dhe vendndodhjen e personave të pagjetur.
Ai tha: “Çështja e të zhdukurve nuk është për të vdekurit, por për të gjallët, familjet që kanë të drejtë të dinë, duhet ta dinë fatin e të afërmve të tyre të zhdukur dhe të kenë marrë eshtrat, t’i identifikojnë dhe t’u japin një varrim dinjitoz “.
Dhe kërkimi i vendit për të kuptuar të kaluarën e tij është manifestuar edhe në mënyra të tjera. Në muajt e fundit, Shqipëria ka hapur si një muze të ashtuquajturën Shtëpia e Gjetheve, në selinë e vjetër të policisë sekrete të Hoxhës. Gjithashtu ka hapur dosjet e Sigurimit.
Gentjana Sula, kreu i Autoritetit të sapo krijuar mbi aksesin në informacion mbi dosjet e Sigurimit, tha: “Unë mendoj se interesi është i lartë dhe sipas hulumtimit tonë rreth 70% e njerëzve duan të dinë dhe të shohin një përfitim për të ditur më shumë dosjet. E drejta për të vërtetën është mohuar për të gjitha këto vite “.
Ambasadori Bernd Borchardt, kreu i pranisë në Shqipëri për Organizatën për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, përshëndeti hapjen e dosjeve, duke shtuar: “Njohuria është baza për liberalizimin e narrativës, për rindërtimin e kujtesës së një kombi”.
“Ajo luajti një rol të rëndësishëm në Gjermani, ku fatkeqësisht dosjet u kapën nga shoqëria civile në një fazë të hershme. Këtu duhej shumë më tepër, por tani qeveria dhe parlamenti kanë vendosur të hapin këto dosje”.
Nikolin Kurti kërkoi që testet e ADN-së të bëheshin për mbetjet që ai ishte i bindur i takonte xhaxhait të tij. Por prova e testit doli negative. Kërkimi i tij për vendin e pushimit përfundimtar të At Kurtit vazhdon./Tirana Today/
