Carl Bildt, “Washington Post”/Ndërsa avioni “Air Force One” u nis nga Brukseli, dhe Presidenti Trump u drejtua për në Siçili për të marrë pjesë në samitin e G7-ës, për zhvillimin e beteja të reja kundër konsensusit global mbi tregtinë dhe ndryshimet klimatike, liderët evropianë qenë më të hutuar se kurrë mbi atë se ku po shkon SHBA-ja e tij.
Muajt e mëparshëm kemi parë përpjekje të njëpasnjëshme për garanci. Zëvendëspresidenti Pence dhe Sekretari i Mbrojtjes, Jim Mattis qenë të qartë në përpjekjet e tyre për të shpjeguar, se Shtetet e Bashkuara mbeten një partnere dhe aleate e besueshme.
Dhe audienca evropiane i dërgoi, tundi kokën dhe tha mirë. Por, do të qe më mirë që ato fjalë të dëgjoheshin nga njeriu që drejton Zyrën Ovale. Pritshmëritë para se Trump të mbërrinte në Bruksel ishin dukshëm të ulëta. Çdo gjë ishte përshtatur për përpjekjet siguruese se nuk do të ndodhnin incidente të mëdha. Takime të shkurtra. Fjalë të bukura. Sigurisht asnjë përplasje në media.
Dhe pati aspekte të mira. Ai u kthye në selinë e Bashkimit Evropian – që u kishte marrë disa kohë paraardhësve të tij. Dhe hoqi dorë nga deklarimi publik, se si NATO ashtu edhe BE-ja janë të vjetruara apo të gabuara. Në bazë të standardeve të këtyre ditëve, ky qe ndoshta edhe një sukses të vogël. Por, përtej kësaj, e gjitha ishte mjaft konfuze dhe paksa shqetësuese.
Ajo që pritej nga shfaqja e tij me liderët e tjerë të NATO-s, ishte një angazhim i qartë ndaj Nenit nr 5, mbi klauzolën e mbrojtjes së përbashkët, që është thelbi i vërtetë i aleancës. Dhe nuk mund të besohet se ai nuk e dinte këtë. Trump ka një ekip kompetent të sigurisë kombëtare, që pothuajse me siguri ia ka bërë të qartë këtë.
Ky është një dështim, nëse kihet parasysh se çfarë kanë thënë të gjithë presidentët e mëhershëm të SHBA-së që nga viti 1948 mbi aleancën. Në vend të kësaj, Trump kritikoi ashpër udhëheqësit evropianë pse nuk shpenzojnë më shumë në mbrojtje, duke pretenduar se ata “i detyrohen” NATO-s “shuma të mëdha parash” nga vitet e kaluara.
Ai duhet të kishte theksuar se shpenzimet evropiane mbi mbrojtjen janë qartazi në rritje, dhe se kjo ka të bëjë me mbrojtjen territoriale, me Rusinë dhe nenin 5. Me pak fjalë: Liderët evropianë të marrin seriozisht funksionet thelbësore të NATO-s. Ndoshta më seriozisht se sa vetë Trump.
Pas takimeve të Trump me drejtuesit e BE-së, Presidenti i Këshillit Evropian, Donald Tusk u shpreh troç se nuk qe i sigurt se ai dhe presidenti amerikan ishin në të njëjtën mendje lidhur me Rusinë. Dhe e njëjta gjë vlen edhe për çështjet që vështirë se janë më pak të rëndësishme të tregtisë dhe ndryshimeve klimatike.
Nëse Presidenti rus Vladimir Putin është vërtetë një djalë i tillë dashamirës, dhe Neni 5 nuk ia vlen realisht të respektohet, dikush mund të pyesë pse kemi nevojë për të gjithë këto miliarda dollarë shtesë për mbrojtjen. Ekziston një mospërputhje e dukshme dhe e qartë, në mesazhin që është duke përçuar Trump.
Është sigurisht e vërtetë, se shpenzimet evropiane mbi mbrojtjen, kanë qenë në një trajektore rënëse gjatë dekadave të menjëhershme post-sovjetike, dhe është gjithashtu e vërtetë se Shtetet e Bashkuara shpenzojnë më shumë se aleatët evropianë.
Por, është po aq e vërtetë se përpjekjet amerikane të mbrojtjes në zonën e NATO-s, kanë qenë të zvogëluara, me bazat në Evropë që mbahen kryesisht si platforma për operacionet në zona të tjera, dhe është sigurisht e vërtetë se shpenzimet e mbrojtjes së SHBA, kanë qenë dukshëm më të mëdha për zonat e tjera jashtë NATO-s.
Administrata Trump është ende një “luftanije” në testim e sipër, me një fare konfuzioni të konsiderueshëm në bord, dobësi të dukshme në projektim, dhe me ujërat që ndryshojnë shpesh. Udhëheqësit aziatikë janë ende duke e marrë veten nga braktisja e marrëveshjes të tregtisë së Partneritetit Trans-Paqësor.
Pas vizitës në Bruksel – me pasiguritë mbi tregtinë, ndryshimet klimatike dhe Nenin 5 – udhëheqësit evropianë po kruajnë kokat e tyre, dhe pyesin se për ku po shkon SHBA. Tusk ishte shumë i qartë në komentet e tij, pas bisedës që zhvilloi me Trump. Marrëdhënia duhet të bazohet “më së pari tek vlerat dhe parimet… dhe jo vetëm tek interesat”. Por, kishte natyrisht – përveç luftës kundër terrorizmit – një konfuzion, si në lidhje me vlerat ashtu edhe interesat.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
