“Shumë faktorë e kanë sjellë Ballkanin në krye të jo pak krizave ku më e fundit si ajo e refugjatëve, të cilat tronditën thellësisht rajonin”. Kështu është shprehur në një shkrim të saj për “Theguardian”, Ivan Krastev kryetar i Qendrës për Strategjitë Liberale, një bankë e vogël me bazë në Sofje, shkruan Tirana Today.
Ai më tek artikullin e tij e si duke shkruan se: “Premtimi i anëtarësimit në BE për shtetet në rajon është i mirëpritur, por Rusia, Kina dhe Turqia mund të krijojnë paqëndrueshmëri”.
“Lufta e dytë botërore ka mbaruar, por lufta e parë botërore nuk ka mbaruar ende.” Këto ishin fjalët e një zyrtari të lartë turk që e takova kohët e fundit në Ankara. Ai po fliste për Lindjen e Mesme, por ishte një koment që mund të kisha dëgjuar edhe në Moskë, në Kiev ose në Ballkan, lidhur me gjendjen në kontinentin evropian.
Kjo për shkak se Bashkimi Evropian është ende i papërgatitur për të jetuar në një botë ku gjeopolitika është kthyer – në të cilën qeveritë, si dhe shumica e publikut, janë të obsesionuar me kufij dhe territore dhe tentojnë të përcaktojnë suksesin më pak nga rritja ekonomike sesa nga krenaria kombëtare .
Kjo është ajo që po ndodh sot në Ballkanin Perëndimor, ku aftësia e BE-së për të menduar dhe për të vepruar si një lojtar gjeopolitik është duke u vënë në provë. Më parë këtë muaj, BE paraqiti strategjinë e saj të re të Ballkanit Perëndimor. Qëllimi i saj i deklaruar është të inkurajojë reformat në Serbi, Mal të Zi, Bosnje-Hercegovinë, Kosovë, Maqedoni dhe Shqipëri, duke rinovuar perspektivën e anëtarësimit. Se institucionet e Brukselit, të cilat e gjejnë veten në mes të një rritjeje populiste që ndikojnë në shumicën e vendeve të BE, tani duket se kanë guximin të rishikojnë se premtimi i anëtarësimit nuk është një mrekulli e vogël.
Një shaka në Ballkan më së miri kap mendësinë e njerëzve që mendojnë se janë lënë duke pritur shumë kohë: kur është fjala për anëtarësimin në BE, dallimi midis pesimistëve dhe optimistëve është se optimistët besojnë se Turqia do të bashkohet gjatë presidencës shqiptare të BE, ndërsa pesimistët besojnë Shqipëria do të bashkohet gjatë presidencës turke të BE. Kuptimi: kurrë.
Brukseli ka të drejtë të bëjë të qartë se status quo është e paqëndrueshme. Por pa ndonjë ndjekje, njoftimi rrezikon të prodhojë paqëndrueshmëri në rajon. Ajo që BE duhet të ketë më frikë është një përsëritje e skenarit ukrainas, në të cilin mbështetja e qeverisë për aspiratat evropiane shkakton një reagim të ashpër nga kundërshtarët e zgjerimit, në vend që të mbledhë qeveritë evropiane rreth projektit.
Shumë faktorë i kanë sjellë Ballkanit përsëri para së gjithash – jo pak kriza, e fundit ajo refugjatëve, e cila ka tronditur thellë rajonin. Tani ka një moment në rritje për një integrim më të madh, pas një periudhe në të cilën BE u bë e njohur si një organizatë që i jepte pak para dhe me shumë vargje të bashkangjitura.
Një zhvillim inkurajues, ka qenë ratifikimi i fundit i një traktati miqësie midis Bullgarisë dhe Maqedonisë, dy vende, marrëdhëniet e të cilëve kanë qenë prej kohësh në konflikt, kryesisht mbi çështjet e pakicave. Duke arritur këtë zbulim, ata kanë sinjalizuar se ka ardhur koha për të gjetur zgjidhje për disa nga problemet e rajonit.
Por, që BE të ketë sukses në ambicien e saj për të transformuar rajonin, ajo duhet të jetë e vetëdijshme për ndryshimet gjeopolitike të rëndësishme që kanë ndodhur. Në vitin 2003, kur BE-ja premtoi anëtarësimin e parë, duket pak dyshimtë se e ardhmja e rajonit do të ishte evropiane. Rusia po e shihte Ballkanin kryesisht si një zonë tranziti për eksportet e saj të energjisë në tregjet e Evropës Perëndimore. Ambicia e Moskës më pas ishte të ruante një shkallë të ndikimit sesa të konkurronte me Brukselin.
Pesëmbëdhjetë vjet më parë, Turqia ishte entuziaste për shanset e saj për t’u bashkuar me BE. Si rezultat, ajo iu përshtat politikave të e Ballkanit në mënyrë që të tregonte vlerën e vet strategjike në Europë. Në atë kohë, askush nuk foli për Kinën në Ballkan.
Sot, konkurrenca gjeopolitike është e përhapur. Kina do të bëhet investitori i huaj numër një në Serbi këtë vit. Planet për të ndërtuar një hekurudhë me shpejtësi të madhe në mes të portit grek të Pireut dhe Budapestit, nëpërmjet Beogradit, janë me vlerë të madhe për Kinën, ndërkohë që përdorë rrugën e vet tregtare “një rrip, një rrugë” midis Azisë dhe Evropës. Kinezët shpresojnë se Ballkani Perëndimor përfundimisht do të integrohet në tregun e përbashkët evropian, megjithëse Kina nuk po nxiton që projektet e saj të infrastrukturës t’i përmbahen rregullave të BE.
Kjo ngre shumë pyetje. A duhet që BE të fillojë t’i shtyjë vendet e Ballkanit perëndimor të miratojnë rregullat e prokurimit tani ose më vonë? Dhe a është BE gati të ofrojë kompensim nëse këto shtete përfundojnë me humbjen e investimeve kineze si pasojë e integrimit në BE? Qasja e Rusisë ka ndryshuar gjithashtu. Brukseli nuk ka nevojë të ketë një spiun në Kremlin që të dijë se Moska do të bëjë gjithçka që mundet për të penguar hyrjen e Maqedonisë në NATO – jo për shkak të rëndësisë së saj strategjike, por për vlerën e saj simbolike.
Dhe politikëbërësit evropianë duhet të jenë të vetëdijshëm se nëse mosmarrëveshja afatgjatë midis Greqisë dhe Maqedonisë (mbi emrin e kësj të fundit) nuk zgjidhet para takimit të ardhshëm të BE në Ballkanin perëndimor në maj, atëherë kjo do të thotë një humbje të dyfishtë: ambiciet e Maqedonisë do të kenë është thyer dhe përpjekjet e Brukselit për t’u marrë seriozisht në rajon do të kenë rënë të sheshtë.
Rajoni i Ballkanit është vendi ku Rusia mund të punojë për të destabilizuar BE-në me kosto shumë të ulët politike për vete, si në kushtet e parave ashtu edhe në rrezikimin e një konfrontimi me SHBA. Pra, është në diplomacinë evropiane të bindë Moskën se tensionet e shkallëzuara nuk do të ishin në interesin e saj më të mirë. A është BE gati për këtë?
Pastaj edhe Turqia, një vend marrëdhëniet e të cilit me BE-në qëndrojnë në një nivel historik. Është ende e paqartë se si presidenti i saj, Rexhep Tajip Erdogan, do të luajë letrat e tij në Ballkanin perëndimor. Ndërsa Ankaraja është duke u përpjekur të ndërtojë ndikimin e saj në mesin e komuniteteve myslimane në Ballkan, Moska po shfrytëzon levën e vet mbi të krishterët ortodoksë. A mundet që Rusia dhe Turqia të bashkërendojnë politikat e tyre, ashtu siç kanë tentuar të bëjnë në Siri? Nëse BE-ja është e ngadaltë për t’u zgjuar ndaj këtyre realiteteve të reja gjeopolitike, strategjia e saj për Ballkanin Perëndimor do të përfundojë në humbje. TIRANA TODAY
