“The New York Times”/Sikurse vërejti në një rast Lord Ismay, sekretari i parë i NATO-s, aleanca transatlantike u krijua për të “mbajtur jashtë Bashkimin Sovjetik, brenda amerikanët, dhe poshtë gjermanët”.
Shtatë dekada më vonë, këto qëllime kryesisht janë përmbushur (po, gjermanët u ringritën, por në mënyrën e duhur) dhe shumë njerëz – përfshirë padyshim, presidentin e Shteteve të Bashkuara – pyesin nëse aleanca e ka ende një qëllim.
Në fakt e ka një të tillë. Ajo mbetet aleanca ushtarake më e suksesshme në histori, garanti i një paqeje të udhëhequr dhe financuar nga amerikanët, që nxiti prosperitetin perëndimor dhe pengoi luftërat e reja botërore. Askush nuk ka propozuar diçka më të besueshme për ta përmirësuar atë.
Por, ndërsa aleatët mblidhen në Bruksel këtë javë për takimin e tyre vjetor, shumë njerëz po pyesin nëse presidenti amerikan synon shkatërrimin e saj. E lindur pas Luftës së Dytë Botërore, NATO e lidhi Amerikën dhe Evropën, jo vetëm në një premtim të mbrojtjes së ndërsjellë, por në avancimin e qeverisjes demokratike, sundimit të ligjit, të drejtave civile dhe të njeriut, dhe një ekonomie gjithnjë e më të hapur ndërkombëtare.
Aleanca ishte bërthama e një rendi liberal botëror të udhëhequr nga amerikanët, që shtrihej deri në Azi, dhe që mbështet mbi një rrjet institucionesh ndërkombëtare, duke përfshirë Kombet e Bashkuara dhe Bankën Botërore.
Mbrojtja ushtarake amerikane, u dha aleatëve hapësirë për të zhvilluar ekonomitë e tyre dhe shoqëritë pluraliste. Me gjithë kompromiset dhe dështimet e rastit, eksperimenti ishte gjerësisht i suksesshëm. Gjatë ekzistencës së saj, NATO shpesh ka qenë e tendosur, pasi ambienti i sigurisë dhe mjedisi kanë evoluar.
Pas Luftës së Ftohtë, ajo gjeti një qëllim të ri, duke mbrojtur myslimanët në Ballkan , dhe pas sulmeve të 11 Shtatorit, duke ndihmuar Shtetet e Bashkuara të luftojë terroristët në Afganistan, Irak, Afrikë dhe gjetkë.
Ish-vendet komuniste, e zgjeruan aleancën nga 12 në 29 anëtarë, ndërsa të tjerë po “trokasin” në derë edhe tani, të shqetësuar nga një Rusi e lënduar dhe agresive.
Gjatë 7 dekadave, NATO e ka përdorur angazhimin e vet të mbrojtjes së ndërsjellë sipas Nenin 5, vetëm në një rast:në mbrojtjen e Shteteve të Bashkuara pas sulmeve të 11 shtatorit.
Edhe sot, forcat e armatosura të 39 vendeve po shërbejnë, dhe nganjëherë po vdesin me trupat amerikane në Afganistan. Më shumë se 70 vende (të NATO-s dhe jo vetëm), janë pjesë e luftës së udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara kundër Shtetit Islamik; dhjetëra vende i janë bashkuar një nisme globale kundër terrorizmit.
Megjithatë, sot NATO është dobësuar nga brenda – nga dështimi i anëtarëve për të shpenzuar sa duhet mbi mbrojtjen; tek rritja e nacionalizmit dhe autoritarizmit, veçanërisht në Turqi, Hungari dhe Poloni; dhe ndoshta mbi të gjitha, nga vetë presidenti Trump, i cili duket se preferon presidentin rus Vladimir Putin, ndaj aleatëve evropianë të Amerikës.
NATO, ka qenë gjithmonë e varur nga udhëheqja e SHBA-së, ekonomia më e madhe në botë, dhe fuqia ushtarake më vdekjeprurëse.
Zoti Trump, jo vetëm që nuk dëshiron të udhëheqë Perëndimin, ai ka e denigruar aleancën, ka shantazhuar udhëheqësit e saj, dhe e ka akuzuar NATO-n dhe Bashkimin Evropian, se e kanë shfrytëzuar fuqinë amerikane.
Në një tubim në Montana javën e kaluar, ai u ankua se ndërsa Shtetet e Bashkuara po e mbrojnë Europën, “ata po na e hedhin në tregti”. “Ne jemi budallenjtë që paguajmë për të gjithë”- tha presidenti. “Do të takoj aleatët e NATO-s dhe do t’u them:Duhet të filloni të paguani faturat tuaja!”.
Ndërsa edhe paraardhësit, i kanë nxitur aleatët të rrisin buxhetet e tyre ushtarake, Trump ka një pikëpamje të njëanshme, të NATO-s si një marrëdhënie transaksionale, në të cilën anëtarët duhe të paguajnë për mbrojtjen.
Shumë aleatë, mund të bëjnë më shumë për të arritur nivelin e synuar të shpenzimeve në 2 për qind të PBB-së së tyre vjetore mbi mbrojtjen, deri në vitin 2024.
Përballë kërcënimit rus dhe presionit të zotit Trump, ata po shënojnë një përparim real drejt këtij qëllimi, për të cilën presidentit mund t’i njihet njëfarë merite.
Por NATO nuk është një klub golfi. Ky president, nuk ka treguar asnjë kuptim të fuqisë së partneritetit dhe natyrës reciproke të lidhjeve të saj, në një aleancë që qëndron për diçka shumë më të madhe, sesa thjesht pagesa në kohë e detyrimeve financiare.
“NATO mund të durojë 4 vjet nën presidentin Trump”- tha gjatë një interviste një ish-ambasador i NATO-s. “Por nuk mendoj se do të përballojë dot 8 vite me të”.
Duke pasur parasysh trashëgiminë e mbështetjes së republikanëve ndaj sigurisë kombëtare dhe aleatëve demokratikë, mund të pritet që drejtuesit republikanë në Kongres të ngrenë zërin.
Por, duke pasur frikë nga Trump, ata kanë qenë praktikisht të heshtur, kur ai ka dëmtuar aleancat e Amerikës.
Takimi i NATO-s, pritet të miratojë hapa të reja të rëndësishme për të frenuar Rusinë, të cilën shumica e aleatëve dhe e këshilltarëve të lartë të zotit Trump e njohin si një kërcënim, edhe nëse presidenti nuk e bën këtë.
Këto masa përfshijnë vendosjen e dy komandave të reja ushtarake, zgjerimin e përpjekjeve në mbrojtjen ndaj sulmeve kibernetike, të anti-terrorizmit, si dhe miratimin e një plani të ri për të përshpejtuar përforcimin e trupave dhe pajisjeve për Poloninë dhe shtetet baltike, për të penguar agresionin rus.
Shumë shpejt, NATO do të duhet të vendosë se çfarë të bëjë me Turqinë dhe vendet e tjera, që po shkatërrojnë strukturën e aleancës përmes mohimit të parimeve demokratike.
Në mbledhjen e kësaj jave, rezultati që ka më shumë rëndësi, është një angazhim i vendosur dhe bindës për një NATO të fortë, të gatshme të kontribuojë për stabilitetin, dhe për t’u përshtatur me sfidat e ardhshme.
Pa një vizion koherent të vetin për t’i bërë amerikanët, dhe demokracinë në përgjithësi, më të sigurt në një botë pa NATO, zoti Trump do të bënte mirë që ta ndërmerrte këtë angazhim, dhe të nderonte miqtë që kemi.
PËRSHTATI TIRANA TODAY
