“Foreign Policy”/Pesëmbëdhjetë vjet më parë, ishte Lufta e Irakut, ajo që ndau Europën dhe Shtetet e Bashkuara. Pesë vjet më parë, ishte skandali se agjencitë amerikane të inteligjencës kishin përgjuar telefonin celular të kancelares gjermane.
Por vendimi i presidentit amerikan, Donald Trump, për t’u tërhequr nga marrëveshja bërthamore e Iranit, dhe përqafimi prej tij i një qasje proteksioniste ndaj tregtisë, madje edhe me aleatët më të ngushtë, ka shkaktuar një të çarë në aleancën e tyre trans-atlantike, një e çarë kaq e madhe që mund të rrezikojë dekada të stabilitetit dhe prosperitetit për Perëndimin, dhe nga e cila mund të përfitojnë dy fuqitë e tjera globale:Rusia dhe Kina.
Nismat e Shtëpisë së Bardhë, janë në qendër të kësaj ndarje, por ato shkojnë përtej tyre. Të dyja palët po përballen me parimet bazë, duke vënë në pikëpyetje vlerat dhe qasjen e përbashkët ndaj botës, që ka diktuar marrëdhëniet midis Europës dhe Uashingtonit që nga vitet 1940.
Udhëheqësit evropianë, kanë pasur debate me Trump që në kohën kur ky ishte një kandidat presidencial, dhe vuri në pikëpyetje vlerën e aleancës së NATO-s, ndërsa reaguan kundër asaj që ai e quajti një tregti të padrejtë të vendeve evropiane.
Por gjatë vitit të tij të parë në detyrë, në kryeqytetet evropiane pati një ndjesi lehtësimi, se veprimet e Trump nuk përputheshin dhe aq me retorikën e tij.
Kjo ndjenjë normaliteti, u forcua edhe nga mesazhet e zyrtarëve të lartë të administratës, si zv.presidenti Mike Pence dhe Sekretari i Mbrojtjes James Mattis, së bashku me dy ish-zyrtarë – sekretarin e Shtetit Rex Tillerson dhe Këshilltari i Sigurisë Kombëtare H.R. McMaster.
Por me largimin e Tillerson dhe McMaster, sjellja e administrates Trump është bërë më agresive. Aleatët europianë, që po punojnë për të rregulluar marrëveshjen bërthamore të Iranit, thonë se ata ishin të verbër kur Trump u befasua nga marrëveshja dhe rivendosi sanksionet gjithëpërfshirëse ekonomike ndaj Teheranit, dhe kjo pavarësisht nga pajtueshmëria e padiskutueshme e Iranit me kushtet e marrëveshjes së vitit 2015.
Të enjten, udhëheqësit e Britanisë së Madhe, Gjermanisë dhe Francës përsëritën angazhimin e tyre të vendosur ndaj marrëveshjes së Iranit, dhe premtuan të punojnë me palët e mbetura në marrëveshje për të mbajtur atë gjallë.
Europa duket e përgatitur të ecë përpara në mënyra më drastike, kundër asaj që shumë udhëheqës tani e shohin si një përpjekje të njëanshme të SHBA-së, për të vënë diplomatikisht në rresht pjesën tjetër të botës. Presidenti i Komisionit Evropian Jean-Claude Juncker tha se Brukseli do të fillojë aktivizimin e të ashtuquajturave statute bllokimi, për të mbrojtur kompanitë evropiane nga mundësia e sanksioneve ekonomike të SHBA, në rast se bëjnë biznes me Iranin.
Statutet janë hartuar që në vitet 1990, në kundërpërgjigje ndaj sanksioneve të mëparshme të SHBA-së mbi Kubën dhe vendet e tjera, por ato nuk janë përdorur asnjëherë. Juncker tha gjithashtu se Banka Evropiane e Investimeve, krahu i BE-së për huadhënien, do të jetë në dispozicion për të garantuar financimin e investimeve evropiane në Iran. Trump po kërcënon sovranitetin e politikës së jashtme të Evropës, tha në një konferencë të premten e shkuar ish-kryeministri suedez, Carl Bildt.
Këtë pranverë, administrata Trump vendosi tarifa të larta për eksportin e çelikut dhe aluminit nga një numër vendesh, duke përfshirë disa aleatë të NATO-s. Ndërsa Trump i siguroi BE-së një përjashtim të përkohshëm, për të arritur një marrëveshje më të gjerë tregtare, ky afat skadon më 1 qershor dhe në në horizont s’ka asnjë shenjë të një marrëveshjeje.
Në fakt, administrata Trump thuhet se po ushtron presion mbi Gjermaninë – objektivi kryesor i luftës tregtare të Trump – për të zbehur mbështetjen e Berlinit ndaj një projekti të madh energjitik rus, nëse shpreson të sigurojë një përjashtim të përhershëm ndaj tarifave të çelikut, madje duke kërcënuar me sanksione kompanitë evropiane që marrin pjesë në projekt.
Ndërkohë, presidenti francez Emmanuel Macron, është shprehur se s’mund të zhvillohen bisedime serioze dypalëshe mbi tregtinë, deri sa Uashingtoni t’i garantojë Europës një përjashtim të përhershëm ndaj tarifave të çelikut.
Dhe Brukseli është duke përgatitur tarifat e veta të ashpra dhe hakmarrëse ndaj miliarda dollarëve të eksporteve të huaja të SHBA-së, si xhinset e njohura Levi dhe motoçikletat Harley-Davidson.
Me Uashingtonin dhe Brukselin në grindje mes tyre, Moska dhe Pekini do ta kenë më të lehtë të riformatojnë rendin ekzistues ndërkombëtare. “Putini e ndjen veten si një fitues të përkohshëm në këtë situatë të re”- tha për Financial Times, Norbert Röttgen, kryetar i komitetit të punëve të jashtme në Bundestagun gjerman.
PËRSHTATI TIRANA TODAY
