Duke qenë se Maqedonia ka hequr emrin e Aleksandrit të Madhe nga aeroporti, atëherë sigurisht që ka shpresë për Ballkanin, i cili është burimi i shumë konflikteve moderne evropiane. Në shkurt, udhëheqja reformatore e Maqedonisë ndryshoi nacionalizmin bombastik të qeverisë së mëparshme dhe ndryshoi emrin e aeroportit të Aleksandrit të Madh duke e quajtur aeroporti ndërkombëtar i Shkupit. Akulli filloi të shkrihej në një nga mosmarrëveshjet më të këqija të Evropës postkomuniste.
Në autostradën e Shkupit, kryeqyteti i ish republikës jugosllave, shenjat e mëdha jeshile tregojnë për më shumë ndryshime. Rruga nuk mbante emrin e Aleksandrit, tani quhet Autostrada e Miqësisë.
Për 27 vjet, Athina ka akuzuar fqinjën e saj verior se po pretendon për territorin e Greqisë, trashëgiminë kulturore dhe identitetin duke përdorur Maqedoninë si emër dhe Aleksandrin si një simbol shtetëror.
Negociatat që kanë për qëllim gjetjen e një kompromisi mbi emrin e Maqedonisë po i afrohen një kulm. Ministrat e jashtëm të Greqisë dhe Maqedonisë u takuan 20 herë. Nëse do të arrihej një marrëveshje, do të dërgonte një sinjal të rrallë për shtetet e tjera të Ballkanit si Serbia dhe Kosova, ose myslimanët, kroatët dhe serbët e Bosnjës dhe Hercegovinës, ku dhe plagët historike më të dhimbshme mund të gjejnë trajtim.
Për më tepër, një zgjidhje mund të hapë dyert e BE dhe NATO-s për anëtarësimin në Maqedoni, deri tani të bllokuar nga një veto nga Athina. Kjo do të nxjerrë Maqedoninë nga limba e pasigurisë gjeopolitike në të cilën ajo është duke lënguar që nga shpërbërja e Jugosllavisë komuniste. Kjo do të kundërshtonte praninë në Ballkan të Rusisë, Turqisë, Kinës, Arabisë Saudite dhe shteteve të tjera të Gjirit. Kjo do të zvogëlonte rrezikun që Maqedonia të binte pre e konfliktit të dhunshëm të brendshëm, duke destabilizuar pjesën tjetër të rajonit.
Kjo nuk është kujdes i papunë. Në vitin 2001 një kryengritje shpërtheu mes pakicës etnike shqiptare të Maqedonisë, të cilët përbëjnë rreth një të katërtën e 2 milion njerëzve të vendit. Sipas fjalëve të Ali Ahmetit, një ish-komandanti kryengritës, tha se konflikti rrezikoi që të shndërrohej në një shtrat të gjakut më shkatërrimtar se lufta në Bosnjë, ku u vranë rreth 100,000 luftëtarë dhe civilë. Në këtë rast, NATO ndërmjetësoi një zgjidhje pas një ndërhyrje të ekzekutuar mirë.
Ahmeti tani drejton një parti shqiptare etnike që qeveris me socialdemokratët e Zoran Zaev, kryeministri i ri energjetik, i cili kryeson përpjekjet e Maqedonisë në pajtimin me Greqinë. Në Shkup kohët e fundit kam dëgjuar z. Ahmeti të paralajmërojë se gjithçka që arrihet në marrëveshjen e vitit 2001 do të ishte e kotë, përveç nëse Maqedonia siguroi NATO-n dhe anëtarësimin në BE. Ai i jep kredibilitet vizionit të Z. Zaev për një Maqedoni të lidhur në perëndim, që mbështesin këtë qëllim, që mbulon ndarjen etnike dhe tejkalon kujtimet e konfliktit të armatosur.
Perspektivat për një marrëveshje greko-maqedonase janë megjithatë të pasigurta. Vërtetë, negociatorët kanë ngushtuar zgjedhjen e emrit në Maqedoninë Veriore, e Sipërme ose Vardar , emri i fundit i frymëzuar nga lumi më i gjatë i vendit. Një prej tyre do të ishte emri i Maqedonisë në skenën ndërkombëtare. Për qëllime vetjake, Zaev dëshiron të përdorë emrin “Republika e Maqedonisë”. Kjo nuk është mjaft e mirë për Greqinë, e cila zbulon thotë se kjo do të përfshinte dhe zonat greke që ajo pretendon në pjesën e Maqedonisë. Athina po shtyn për ndryshime në kushtetutën e Maqedonisë që do të eliminonte një kërcënim të tillë.
Zaev është i hapur për këtë ide, por çdo ndryshim do të ketë nevojë për ratifikimin dy herë nga parlamenti i Maqedonisë. Përveç kësaj, ai dëshiron të forcojë legjitimitetin e një zgjidhjeje me Greqinë duke paraqitur ndonjë ndryshim kushtetues në një referendum. Pastrimi i të tre pengesave nuk do të jetë i lehtë. As që duhet miratimi i Greqisë të merret si i mirëqenë. Alexis Tsipras, kryeministri i majtë, shfaq një shans për lavdi. Megjithatë, partnerët e koalicionit nacionalist, opozita konservatore e Greqisë dhe kisha ortodokse janë kritikë vokalë të diplomacisë së tij. Pas skenave Rusia po nxit armiqësi për një marrëveshje. Me zgjedhjet për vitin e ardhshëm, Z. Tsipras mund të gjejë që temperaturat politike në rritje në shtëpi bëjnë bisedime me Shkupin shumë të nxehtë për t’u trajtuar.
Së fundmi, jo të gjitha qeveritë e BE janë të prirura për të hapur bisedimet e pranimit me Maqedoninë. Në NATO disa nuk e shohin hyrjen e Maqedonisë si prioritet. Do të mësojmë më shumë nga një samit i BE në qershor dhe në samitin e NATO-s në korrik. Të dyja ngjarjet mund të mbërrijnë shumë shpejt për një marrëveshje greko-maqedonase.
Nëse është kështu, BE dhe NATO duhet t’i rezistojnë tundimit për ta përdorur pengimin si një justifikim për neglizhimin e çështjes maqedonase. Ballkani sot është tepër i brishtë për të lejuar një vetëkënaqësi të tillë.
Burimi: [email protected]
Përktheu Tirana Today
