Nga Martin Kettle, “The Guardian”/Lufta tregtare. Me siguri çelësi qëndron tek emri. Pavarësisht se sa e pabesueshme që mund të duket, Shtetet e Bashkuara sapo e kanë shpallur këtë luftë. Jo kundër kundërshtarëve si Koreja e Veriut, Irani apo Rusia. Përkundrazi, Trump i ka shpallur luftë Evropës, Britanisë.
Bota moderne, e ka humbur zakonin e të menduarit në një mënyrë historike rreth tregtisë së lirë. Ekonomia e sotme botërore, ka qenë parashikuar për më shumë se gjysmë shekulli në tregjet e hapura ndërkombëtare.
Për shumicën e asaj periudhe, argumentet mbi tregtinë, kanë qenë argumente rreth formave të mira të tregtisë së lirë – siç është qarkullimi pa tarifa i produkteve, që rrisin prosperitetin për të gjithë – përkundrejt formave të këqija – siç janë standardet më të ulëta të punës, shmangia e taksave apo minimi i institucioneve publike.
Për rrjedhojë, ndoshta e kemi harruar se alternativa e tregtisë së paqes, nuk është vetëm lufta tregtare, por nganjëherë edhe vetë lufta me armë.
Në një kuptim abstrakt, Donald Trump mund të ketë të drejtë kur evokoi këtë javë sigurinë kombëtare, teksa njoftoi vendosjen e një tarife prej 25 për qind ndaj çelikut evropian dhe kanadez dhe 10 për qind mbi aluminin.
“Siguria ekonomike, është siguri ushtarake”- deklaroi sekretari amerikan i Tregtisë, Ëilbur Ross. Kjo deklaratë, i bën jehonë vëzhgimit të njohur të Adam Smith në shekullin XVIII-të,
se mbrojtja ishte më e rëndësishme sesa pasuria. Tregtia dhe siguria kombëtare, janë vërtet shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Secila siguron kushtet dhe stabilitetin e nevojshëm për tjetrin.
Por kur shtetet janë armiq, tregtia mund të përdoret gjithashtu si një armë lufte.
Smith jetoi në një Evropë, ku konfliktet tregtare dhe ushtarake, shpesh i mbivendoseshin njëra-tjetrës. Ne nuk po jetojmë në një periudhë të tillë- të paktën jo kohët e fundit. As Europa, as Kanadaja, nuk janë në fakt armiq të SHBA-së.
Me Kinën, situata nuk është dhe aq e qartë. Mbi një shekull më parë, në qershorin e vitit 1904, 10.000 njerëz u mblodhën në Pallatin Aleksandra në veri të Londrës.
Ata ndodheshin atje për të shënuar 100 vjetorin e lindjes e ligjit kundër tregtisë së misrit. Por fjalimi kryesor u mbajt nga udhëheqësi liberal dhe kryeministri i ardhshëm, Henry Campbell-Bannerman.
“Ne ndodhemi sot në udhëkryq”- i tha ai turmës. “Një rrugë e gjerë dhe e lehtë, që na çon tek proteksionizmi, reduktim ie institucioneve të lira… Rruga tjetër na çon në konsolidimin e lirisë dhe zhvillimin e barazisë në shtëpi, dhe në traktate ndërkombëtare arbitrazhit dhe paqes, me vetitë e tyre natyrale të ndalimin dhe zvogëlimin përfundimtar të garës së armatimeve, dhe uljen e taksave, që lulëzon më tej tregtinë tonë dhe shpërndan mirëqenie tek të varfrit”.
Gjatë dekadave që pasuan, ajo qasje u zhduk gradualisht. Britania pushoi së formuari sistemin global të tregtisë siç kishte bërë në shekullin XIX-të. Shërbimet publike u konsoliduan pas luftës, dhe jo në kushtet e një paqeje të pafundme.
Por dy rrugët e përmendura nga Campbell Bannerman – njëra e tregtisë së lirë, paqes dhe rritjes së barazisë, dhe tjetra mbrojtja, lufta dhe pabarazia – ishin zgjedhje reale dhe mbeten zgjedhje reale edhe sot.
Trump e ka zgjedhur rrugën e tij. Ai i ka detyruar partnerët e tij tregtarë, të reagojnë në kushte të ngjashme.
Por përçarja që ai ka shkaktuar qëllimisht me Evropën, shënon një pikë kthese. Ajo na shpall ne armiqtë e Amerikës. Në Britani, ajo na tregon se Aleanca e Atlantikut, është në rrezik të bëhet një hibrid.
Ajo tallet me vizionin e mbështetësve të Brexit, për një marrëveshje të gjerë të tregtisë së lirë me SHBA. Dhe nuk është gjë tjetër veçse një fantazi vetë-mashtruese. Dhe, siç do të ishte shprehur Campbell-Bannerman, e bën të qartë se ne jemi evropianë.
Pasoja e tregtisë së lire, është lidhja e kombeve së bashku. Ne do të duhet të shohim se cilat janë pasojat e lëvizjes së Trump – por precedentët nuk frymëzojnë ndonjë shpresë të madhe.
PËRSHTATI TIRANA TODAY
