Nga Robert Pichler, “Der Standart”/Pas shembjes së komunizmit, populli shqiptar zhvilloi një kulturë të larmishme të improvizimit. Në peizazhin thuajse të shkretë larg qyteteve të mëdha, do të vini re shumë ndërtesa të përkohshme, që shërbejnë për qëllime turistike, apo si vendbanime të përkohshme për njerëzit që vijnë në bregdet gjatë verës për të kaluar pushimet.
Kullat e plazhit dhe ndërtesat e improvizuara, të quajtura kioska në shqip, përfaqësojnë një kulturë komplekse të improvizimit, që i referohet tranzicionit të trazuar shqiptar, nga shteti policor stalinist në një ekonomi tregu të shfrenuar, dhe një rend shtetëror të dobët.
Gjatë një udhëtimi dimëror përgjatë bregdetit shqiptar, më lindi ideja të fotografoja këto banesa dhe historitë që ato bartin, në projektin kërkimor vizual “Kiosks – Arkitektura e përkohshme në bregdetin shqiptar”.
Trashëgimia shqiptare e politikës së kufizimit të lëvizjeve
Shqipëria socialiste, nuk u mbyll vetëm ndaj botës së jashtme, por iu nënshtrua kontrolleve të rrepta edhe të lëvizjes brenda për brenda vendit. Turizmi ishte i kufizuar në pak vende, ku punëtorët e privilegjuar lejoheshin të kalonin pushimet në vendpushimet e rrethuara, dhe në periudha të përcaktuara.
Edhe ata që jetonin në bregdet, nuk lejoheshin të laheshin në det. Zona kufitare, ishte rreptësisht e mbikëqyrur gjatë gjithë bregdetit shqiptar të Adriatikut.
Një pasojë pozitive e këtij mbikëqyrje paranoide të kufirit, ishte ruajtja e natyrës së virgjër të këtij peizazhi bregdetar kompleks, i cili i ishte nënshtruar vetëm ndërhyrjeve të vogla.
Fundi i sistemit, fillimi i turizmit
Shembja e sistemit komunist në vitin 1991, solli rënien jo vetëm të regjimit autoritar në Shqipëri, por edhe të ekonomisë tashmë të dobët, të bazuar tek vetë-mjaftueshmëria.
Tërheqja e menjëhershme e shtetit nga pothuajse çdo aspekt i jetës, çoi në një eksod masiv, nga malet në qytete dhe në bregdet, nga ku shumë njerëz u përpoqën të iknin në Itali nëpërmjet detit Adriatik.
Zonat bregdetare, u bënë shpejt një vendbanim i ri për qindra mijëra njerëz dhe qytetet portuale si Durrësi, Vlora dhe Saranda u shndërruan në konglomerate të egra. Zhvillimi i bregdetit, ishte i lidhur me përdorimin e tij për qëllime turistike. Me anë të investimeve, hotele të panumërta u ngritën përgjatë bregdetit, dhe zonave bregdetare pranë qyteteve.
Por edhe zonat më të largëta, të cilat ishin pak të populluara apo të pabanuara, u zunë nga emigrantët dhe u përdorën si hapësira për mbijetesë. 
Për shkak të mungesës së strukturave ekonomike, dhe planifikimit të qëndrueshëm komunal, u shfaq një arkitekturë e re shpesh e egër, e cila ishte e orientuar drejt mundësive dhe nevojave individuale, pa marrë parasysh rrethanat e tjera komunitare, sociale dhe ekologjike.
Arkitektura dhe mënyra e jetesës në bregdet
Dizajni, materialet e përdorura, pozicionimi dhe përmasat, elementet stilistike dhe skemat e ngjyrave, të gjitha tregojnë një potpuri unike të “arkitekturës së gjallë” të Mesdheut, që nuk është (ende) pjesë e një plani të një institucioni kombëtar.
Ka shpesh baraka druri që shërbejnë si bare gjatë sezonit veror, nganjëherë edhe ndërtesa me tulla, të cilat përdoren gjithashtu si hapësira jetese, dhe përcjellin qëndrueshmërinë dhe lokalitetin.
Megjithatë, larg metropoleve bregdetare, arkitektura turistike nuk ka ende një estetikë të standardizuar dhe të orientuar nga tregu, por një improvizim kreativ nga njerëz që përpiqen të ri-formësojnë këtë hapësirë të re jetese, me mjetet e tyre kryesisht modeste.
PËRSHTATI TIRANA TODAY
