Në pjesën më të madhe të historisë njerëzore, ditëlindjet e njerëzve të zakonshëm nuk qenë shkak për festime. Në fakt, në botën e lashtë nëse ju nuk do t’i përkisnit elitës, shanset ishin që ditëlindja juaj të vihej më së shumti në dukje për gjëra të tilla si synimet astrologjike, në vend të organizimeve të veçanta për datëlindjen tuaj.
Një nga rastet e para të njohura të kremtimit të një ditëlindje, shfaqet në librin e Zanafillës në Bibël (40: 20-22 ):”Dhe ndodhi që ditën e tretë, ditën e përvjetorit të Faraonit, ai shtroi një banket për të gjithë shërbëtorët e tij; ndërsa riktheu në detyrë kryekupëmbajtësin dhe kryebukëpjekësin, në mesin e shërbëtorëve të tij”. Megjithatë, mendohet se në atë rast nuk ka pasur asgjë të ngjashme me ndezjen e qirinjve, mbi ndonjë ëmbëlsirë dedikuar Faraonit.
Ndërkohë historiani grek Herodoti, shkruan se që në shekullin V P.E.S disa persianë i festonin ditëlindjet e tyre, duke konsumuar një formë torte të ëmbël. Persët më të pasur therrnin një ka, kalë, deve apo një gomar, e piqnin ne hell dhe e shërbenin nëpër bankete: shtresat më të varfra, përdorin lloje bagëtish më të vogla.
Ndërsa nuk qenë shumë të dhënë pas kremtimit të ditëlindjeve personale, grekët e lashtë shërbenin një lloj torte me qirinj në nderim të Artemisës, perëndeshës që ndër të tjera sundonte edhe Hënën. Për këtë arsye, ata i ofronin asaj ëmbëlsira që nuk kishin vetëm formën e këtij objekti qiellor, por e zbukuronin atë me qirinj të ndezur, me sa duket për
ta bërë ëmbëlsirën të shkëlqente. Mendohet gjithashtu se tymi i qirinjve, ndoshta mund ta ndihmonte perëndeshën të dëgjonte lutjet e një individi teksa ajo ngjitej në qiell.
Ashtu si persët, edhe romakët (Shekulli II P.E.S- Shekulli V E.S) janë të njohur për kremtimin e ditëlindjeve, edhe pse zakonet nuk qenë të njëjta me ato të sotmet. Kur një person i pasur kishte një përvjetor të veçantë, le të themi 50-vjetorin, familja dhe miqtë e tij mund të organizonin për të një festë, ku do të shërbehej një tortë e veçantë. Ndonëse romakët i përdornin qirinjtë prej dhjami për të ndriçuar rrugët e qytetit, ato nuk dukej se i vendosnin mbi ëmbëlsirat e ditëlindjeve.
Edhe kinezët i kremtonin ditëlindjet e tyre, edhe pse ngrënia e tortës ka qenë një dukuri e kohëve të fundit, e kopjuar nga bota perëndimore. Në vend të kësaj, në Kinë ishte tradicionale ngrënia e “petëve të jetëgjatësisë” në ditëlindjen e dikujt.
Gjatë Mesjetës së hershme në botën perëndimore, duket se ditëlindjet dhe ëmbëlsirat për këtë ngjarje nuk ishin shumë të përhapura, dhe kjo për shkak të dogmës katolike që në fillim i konsideronte festimet e ditëlindjes së njerëzve si një herezi pagane. Gjërat filluan të ndryshojnë rreth shekullit XII, kur ndërsa disa bebe po fillonin të merrnin emrin e një shenjtori për t’i mbrojtur, prindërit dhe të afërmit filluan të festojnë ditën e tyre të emrit (edhe pse jo datëlindjen e tyre).
Ndërkohë praktika e tortës së ditëlindjes, filloi rreth shekullit XV nga bukëpjekësit gjermanë. Ata filluan të reklamojnë ëmbëlsira, veçanërisht për ditëlindjen e parë të dikujt. Nga fundi i shekullit XVIII, bota perëndimore filloi të kremtojë rregullisht ditëlindjet e njerëzve, ndërsa gjermanët përsosën tortën e tyre, që nuk është se dallonte shumë një nga tortë e sotme tradicionale.
Ndërkohë në Shtetet e Bashkuara, për arsye kryesisht fetare, festimi i ditëlindjeve nuk ishte shumë popullor deri në fillim të shekullit XIX-të. Teksa protestantët filluan të ishin më të hapur ndaj kësaj feste, katolikët e kishin shumë problem kremtimin e përvjetorit të lindjes.
Vlen të theksohen se një tortë e shijshme, e bukur nga jashtë dhe me disa përbërës si ajo që njohim sot, ishte për kohën ende një luks, që mund të përballohej vetëm nga të pasurit. Vetëm në fundin e shekullit XIX, edhe njerëzit e zakonshëm filluan të kishin mundësi për të blerë një tortë normale. Pra, ndërsa tradita e vendosjes së qirinjve mbi tortë me rastin e ditëlindjes së dikujt, mund të duket si një praktikë e përjetshme, ajo është në fakt një fenomen relativisht modern në historinë njerëzore.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
