Tanya Savicheva, 12 vjeç, e filloi ditarin e saj pak para Anne Frank. Ato qenë thuajse bashkëmoshatarë dhe shkruan për të njëjtën gjë; tmerret e nazizmit. Dhe të dyja vdiqën pa e parë ditën e fitores – Tanya vdiq në korrik të vitit 1944 dhe Anne në mars të 1945.
“Ditari i Anne Frank” u botua në të gjithë botën, duke ua treguar shumë njerëzve historinë e saj. “Ditari i Tanya Savicheva”-s nuk pati ndonjë botim zyrtar – ajo përmban vetëm shtatë shënime të frikshme mbi vdekjen e anëtarëve të familjes së saj në Leningrad, në kohën e rrethimit nga ushtria gjermane.
Fletorja e vogël u paraqit në gjyqet e Nurembergut, si një dokument që dënonte tmerret e fashizmit.
Sot “Ditari i Tanya Savicheva”, gjendet në muzeun e historisë së Leningradit (sot Shën Petersburgu), dhe një kopje është në varrezat e Pishkarevit ku prehen 570 mijë personat që vdiqën në Leningrad gjatë bllokadës naziste 900-ditore (1941-1943).
Dora e fëmijës, që e humbi shpejt forcën për shkak të urisë ekstreme, shkroi fjalë të shkurtra dhe me germa jo uniforme. Shpirti i brishtë i Tanya-s u paralizua nga vuajtjet ekstreme, dhe në fund nuk ishte në gjendje të ndjente më. Ajo shkroi vetëm mbi faktet që e rrethonin – vizitën tragjike të vdekjes në shtëpinë e saj.
Ditari i Tanya Savicheva-s
“Gjyshja vdiq më 25 janar, në orën 3. 1942”.
“Leka vdiq më 17 mars, në orën 5 të mëngjesit. 1942”.
“Xhaxha Lyusha vdiq më 10 maj, në orën 4 pasdite. 1942”.
“Mamaja vdiq më 13 mars, në orën 7:30 të mëngjesit. 1942”.
“Të gjithë kanë vdekur. Vetëm Tanya ka mbetur”.
…Ajo ishte e bija e një bukëpjekësi dhe një rrobaqepëseje, më e vogla e familjes, e dashur nga të gjithë. Kishte sy të mëdhenj bojë gri, flokë të gjatë bionde dhe mbante veshur një kostum të vogël marinari. Zëri i saj kumbues premtonte shumë se ajo mund të bëhej një këngëtare. Në fakt, e gjithë familja Savichev ishte e talentuar në muzikë.
E ëma, Irina Ignatievna, kishte krijuar një ansambël të vogël familjar: dy vëllezërit, Leka dhe Misha, luanin në kitarë dhe mandolinë, Tanya këndonte, dhe pjesa tjetër bënte korin. Babai, Nikolai Rodionovich, vdiq në moshë të re, prandaj Irina Ignatievnë-s i ra barra për të mbajtur familjen.
Si një rrobaqepëse në një shtëpi mode në Leningradit, ajo ishte mjaft e njohur, ndaj dhe siguroi shumë të ardhura. Ajo e mësoi edhe Tanya-n të qepte në një moshë të fare të vogël. Por, për këtë të fundit gjëja që dëshironte më tepër ishte të qëndiste lule.
Verën e vitit 1941, Savichev-ët planifikuan të shkonin për të pushuar në një fshat afër Gdov-it, pranë liqenit Chudskoye. Por vetëm Misha u nis. Mëngjesi i 22 qershorit 1941, kur Gjermania sulmoi Bashkimin Sovjetik, ndryshoi të gjitha planet. Familja vendosi të qëndrojë në Leningrad, për të qenë së bashku dhe për të ndihmuar frontin me çdo mënyrë që mundej. Irina qepte uniforma për ushtarët. Leka, për shkak të problemeve me shikimin, punonte në një fabrikë, ndërsa motrat e tij Zhenya dhe Nina punonin në një fabrikë të prodhimit të pjesëve të minave, si dhe për forcimin e mbrojtjes së qytetit.
Edhe Tanya punonte, duke ndihmuar të tjerët në hapjen e llogoreve. Por, unaza e bllokadës që rrethonte Leningradin, u bë dhe më e fortë. Sikurse ishte shprehur Hitleri: “Leningradi do të mbytej nga uria, dhe do të rrafshohej me tokën”. Një ditë, Nina nuk u kthye nga puna. Po atë ditë, pati një bombardim të madh, dhe të gjithë u shqetësuan mbi fatin e saj. Ditët kalonin, dhe u bë e qartë se Nina nuk do të kthehej më.
Irina i dha vajzës së vogël Tanya-s një fletore të vogël, në kujtim të motrës së saj. Ajo fletore do të bëhej edhe ditari i saj pak kohë më vonë. Zhenya, motra tjetër e Tanya-s, vdiq në fabrikë. Ajo punonte me dy turne. Gjithnjë e më shpesh Tanya hapte ditarin e saj – njërit pas tjetrit, të gjithë të afërmit e saj të dashur e lane, dhe në fund edhe nëna e saj. “Të gjitha Savichev-ët vdiqën. Vetëm Tanya ka mbetur”. Por, ajo nuk e mësoi asnjëherë se jo të gjithë pjesëtarët e familjes kishin vdekur.
Motra e saj kishte shpëtuar dhe ishte zhvendosur larg vijës së frontit. Në vitin 1945, ajo u rikthye në shtëpinë e saj. Atje, mes mureve të zhveshura dhe rrënimit të plotë, e gjeti fletoren e Tanya-s. Edhe vëllai i saj Misha, i kishte mbijetuar plagosjes së rëndë në luftë. Vetë Tanya u zbulua nga brigada speciale e infermierëve, të cilët vizitonin çdo shtëpi në Leningrad.
Ajo ishte me shpirt ndër dhëmbë. Së bashku me rreth 140 fëmijë, të cilët qenë në kushte të ngjashme shëndetësore, u transportua në rajonin e Gorkovskaya-s, në një fshat të quajtur Shatki. Fshatarët u dhanë fëmijëve gjithçka mundën, dhe u përpoqën t’i bëjnë të ndjehen më mirë. Shumë nga fëmijët u bënë më mirë, dhe qenë në gjendje të ngriheshin dhe ecnin sërish.
Por Tanya nuk mundi dot. Mjekët luftuan për jetën e saj për dy vjet me radhë, por nuk mundën të bënin asgjë kundër proceseve vdekjeprurëse që filluan në trupin e saj. Ajo ndërroi jetë më1 korrik 1944, dhe u varros në varrezat e fshatit.
Anëtarët e familjes Savichev të cilët mbijetuan, do të mblidheshin gjithmonë së bashku në tryezë dhe këndonin “Baladën e Tanya Savicheva-s”. Kjo këngë u këndua për herë të parë në koncertin e këngëtares së famshme franceze, Edith Piaff. “Tanya, Tanya, emri juaj është si zile paralajmëruese në të gjitha gjuhët …”.
Zemra nuk mund të pushojë së kujtuari. Përndryshe, do të humbim rrënjët tona, të kaluarën tonë. Dhe pa të kaluarën nuk ka të ardhme.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
