Ditët e fundit opinioni publik është tronditur nga vrasja e gjyqtares Fildes Hafizi nga ish-bashkëshorti i saj. Ajo që e rëndon më shumë situatën është publikimi i letrës që gjyqtarja i kishte dërguar ambasadës Amerikane duke i kërkuar ndihmë për jetën e saj. Të gjitha mediat në vend dënuan aktin dhe publikuan reagime të familjarëve dhe politikanëve. Shumë pak u dëgjua zëri i ekspertëve të flisnin duke bërë një analizë pse ndodhin fenomene të tilla. Për rastin në fjalë sociologu Zyhdi Dervishi në një intervistë për “Tirana Today” tha se ka rënë autoriteti i shtetit dhe është shumë poshtë kuotave që i takon. Gjithashtu, Dervishi shtoi se sot jemi një shoqëri e atomizuar, një shoqëri ku njerëzit janë shumë të stresuar dhe të depresuar.
Z. Dervishi, disa ditë më parë një gjyqtare u vra ish-bashkëshorti i saj. Ajo nuk mundi t’i shpëtojë këtij akti edhe pse ishte pjesë e sistemit të drejtësisë, si dhe më parë i ishte drejtuar ambasadës Amerikane se jeta e saj ishte në rrezik. Si e gjykoni autoritetin e shtetit në këtë rast, por edhe vetë sistemit të drejtësisë i cili nuk mbron dot as njerëzit e tij?
Ka rënë autoriteti i shtetit. Nuk kanë besim njerëzit tek shteti. Në qoftë se një person në strukturë bën një vrasje, për shembull në Amerikë në vendin më demokratik, kur një person kërkon të kryejë një krim në kushte flagrance strukturat policore qëllojnë. Atje policia mban përgjegjësi po të mos qëllojë ndaj agresorit. Kur polici qëllon ai nuk gjykohet për gjakmarrje. Ndërsa tek ne policë që kanë bërë vrasje në kushte flagrance, e theksoj në kushte flagrance më pas janë vrarë për gjakmarrje. Kjo ka bërë që strukturat policore të mos kenë autoritetin e nevojshëm. Në qoftë së një person i drejtësisë kërkon ndihmë ke ambasada amerikane kjo tregon se autoriteti i shtetit nuk është në vendin e duhur dhe është shumë më poshtë kuotave që i takon.
Si është e mundur që pas viteve ’90 ka rënë besimi tek institucionet shtetërore, ndërsa në kohën e regjimit komunist ishte një panoramë e kundërt? Si ishte situata e besimit në institucione në atë kohë dhe si e shpjegoni këtë paradoks?
Në kohën e monizmit në vitet ‘80 kanë punuar gjithsej 4800 deri në 4900 policë dhe jo më shumë. Nuk ka pasur polici private ne atë kohë që të mbajë rendin. Rendi mbahet edhe me autoritetin e foto të pushtetit. Nëse një person kryente një krim brenda 24 orëve nuk mund të ndodhte që të mos arrestohej. Dhe për krimin e vrasjes në raste shumë të rralla dënoheshe më pak se 25 vjet, shumicën e rasteve edhe me ekzekutim. Kjo bënte që numri i vrasjeve në Shqipëri të ishte shumë i vogël. Përgjithësisht vriteshin burra, shumë pak ka pasur raste të vrasjes së grave. Dhe në traditën shqiptare nënat kanë qenë të respektuara dhe shikoheshin si burim i jetës, kanë pasur mbrojtje të veçantë.
Pse shoqëria shqiptare ka arritur në këtë nivel të raportit me tjetrin? A kemi të bëjmë sot me një shoqëri në depresion?
Ne, shoqëria shqiptare sot jemi një shoqëri e atomizuar, një shoqëri ku njerëzit janë shumë të stresuar të depresuar sepse shoqëria nuk merr masa mbrojtëse në sfond. Me masa mbrojtjeje nuk kam parasysh që në çdo familje të dërgojmë policë por të shikohet që kur ka konflikte, pa u acaruar në kuota të larta këto konflikte të merren masat të zgjidhet konflikti qofte edhe duke i larguar njerëzit e konfliktuar me njëri tjetrin.
Si veprohej në kohën e monizmit në të tilla raste?
Në shumicën e rasteve në kohën e monizmit kur divorcohej një çift menjëherë përcaktohej fajësia. Dhe në qofte se fajësia ishte e burrit, ai largohej nga banesa, largohej nga qyteti ku punonte dhe dërgohej në një kantier të largët dhe në një farë mënyre kështu shuhej sherri. Dhe banesa i mbetej gruaja e cila merrej me mirërritjen dhe edukimin e fëmijëve. Këto janë metoda sociale dhe nuk po i them për nostalgji të komunizmit se nuk kanë lidhje me komunizmin, janë metoda sociale të cilat duhet ti zbatoje shoqëria jonë sot. Unë po i referohem asaj kohe sepse pikërisht në atë kohë këto gjera janë zbatuar, se duket sikur po flas për gjera hipotetike dhe ideale, jo atë kohë janë aplikuar këto masa por duhet që të aplikohen edhe sot.
Cila është rëndësia e shërbimit social?
Unë mendoj që një nga të metat më të madha të shoqërisë sonë është që sektori publik është tkurrur shumë, kur ai në fakt duhet të jetë një rezervë shumë e rëndësishme për të menaxhuar problemet sociale. Në qoftë se ne do të kishim një sektor publik të fuqishëm që ndërton banesa publike me çmime të ulëta, natyrisht modeste, ashtu si kemi dhe ne shtëpitë tona modeste, një pjesë e mirë e këtyre problemeve do të menaxhoheshin në këtë mënyrë. Në qoftë se do të kishim një sektor publik më të zgjeruar ku nuk do të kishte vetëm banesa por shërbime dhe vende pune, unë mendoj që një pjesë e mirë e konflikteve do të zgjidheshin duke i larguar personat e konfliktuar duke i zhvendosur në rrethe të tjera. Politikanët shqiptarë të niveleve të larta nuk po ndërgjegjësohen që ata duhet të angazhohen për zgjidhjen e problemeve kryesore. Dhe ndër problemet më kryesore është që të ruhet gjaku i popullit shqiptar. Kosto e gjakut është më e rënda, pastaj vijnë kostot e tjera.
Vitet e fundit lajmet e kronikës së zeze janë ato që dominojnë portalet shqiptare, pse ndodh kjo?
Lajmet e kronikës së zezë për mua krijojnë një psikologji të rëndë. Gëtja që në kohën e tij thoshte, lajmet për dukuri problematike në shoqëri për krimet në shoqëri krijojnë një psikologji të rendë spitali, psikologji të sëmuri. Mënyra se si i pasqyrojmë ne këto dukuri nuk është e duhura. Natyrisht shprehen politikanët e niveleve të larta për rastin në fjalë për vrasjen e gjyqtares e cila është një ngjarje tragjike e rëndë, por politikanët duhet që të marrin masa që të mos ndodhin këto gjera dhe jo të ngushëllojnë. Problemi është që në qofte se shoqëria nuk merr masa në sfond, masa komplekse masa integrale shumëplanëshe, mendoj se raste të tjera kanë për të ndodhur përsëri. Është bërë një trend, është rritur ndjeshëm numri i vrasjeve në shoqërinë shqiptare që nga viti 1990 deri në ditën tona me mira janë të vrarë. Ndoshta mos aplikimi i dënimit me burgim të përjetshëm e kanë këtë efekt. Natyrisht aderimi në strukturat evropiane bën që Shqipëria të mos dënojë aplikimin kapital me pushkatim por asnjë pengesë nuk ka që njerëzit që kryejnë vrasje me paramendim të dënohem me burgim të përjetshëm. Mjafton që të vërtetohet që vrasja është kryer me paramendim dhe dënimi të mos jetë i diskutueshëm dhe të mos ketë asnjë lloj amnistie. Kjo do të ndikojë shumë në parandalimin e vrasjeve të burrave dhe të grave.
Intervistoi: Laert Miraku (Tirana Today)
