Mohamed A. El-Erian, “Project Syndicate”/Londër-Javët e fundit, politikëbërësit në të dyja anët e Atlantikut, kanë pohuar se sistemi financiar është i shëndoshë dhe i qëndrueshëm. Rezerva Federale e SHBA-së, njoftoi muajin e kaluar se të gjitha bankat e vendit e kaluan testin vjetor të stresit. Dhe presidentja e FED, Janet Yellen, ka sugjeruar tashmë se ne nuk mund të përjetojmë më “sa të jemi gjallë” një krizë të rëndë financiare.
Në të njëjtën kohë, Bordi i Stabilitetit Financiar (FSB) – i cili monitoron praktikat rregullatore në mbarë botën, për të garantuar që ato të përmbushin standardet e dakordësuara globalisht, ka deklaruar në një letër drejtuar udhëheqësve të G20-ës, se “format toksike të praktikave bankare hije” janë duke u eliminuar.
Shkurt, masat e vazhdueshme për të përkrahur sistemin financiar botëror, kanë dhënë frytet e tyre, sidomos kur është fjala për forcimin e “jastëkëve” kapitalë dhe pastrimin e bilanceve në pjesë të rëndësishme të sistemit bankar.
Garancitë e fundit nga ana e politikëbërësve janë inkurajuese, për ata prej nesh që shqetësohen se nuk është bërë aq sa duhet për të zvogëluar rrezikun financiar sistemik, si dhe për të siguruar që bankat t’i shërbejnë ekonomisë reale, në vend se të kërcënojnë mirëqenien e saj.
Megjithatë, është shumë herët për të pretenduar se sistemi është tërësisht i shëndetshëm. Përpjekjet për të mbështetur sektorin bankar në disa pjesë të Evropës, kanë mbetur ende shumë prapa. Dhe më e rëndësishmja, rreziqet financiare kanë vazhduar të zhvendosen tek aktivitetet jo-bankare.
Si një vëzhgues dhe pjesëmarrës në tregjet globale të kapitalit, për mua ekzistojnë 3 rreziqe kryesore. Së pari, ndërsa bankat gjithnjë e me të organizuara me shumë kujdes kanë pushuar aktivitete të caktuara, vullnetarisht ose jo, ato janë zëvendësuar nga institucione jo-bankare që nuk janë subjekt i standardeve të njëjtave mbikëqyrëse dhe rregullatorë.
Së dyti, segmente të caktuara të sistemit jo-bankar gjenden tanimë pranë kurthi të “një likuiditeti mashtrues”, në të cilën disa produkte rrezikojnë të mbi-premtojnë një likuiditet që ato mund të ofrojnë për klientët e transaksioneve në disa fusha.
Dhe në të njëjtën kohë, janë përhapur fondacionet financiare të kuotouara në bursa, ndërsa ndërmjetësit financiarë janë tkurrur relativisht, në favor të përdoruesve më të mëdhenj dhe më kompleksë.
Së treti, sistemi financiar nuk ka ndjerë ende ndikimin e plotë të hendeqeve teknologjike të nxitura nga përparimet në të dhënat e mëdha, inteligjencës artificiale, dhe lëvizshmërisë, që janë në proces duke kthyer përmbys një numër në rritje të sektorëve të tjerë të stabilizuar.
Dhe aktivitetet financiaro-teknologjike që janë zgjeruar, janë të rregulluara në një mënyrë jo të përshtatshme, dhe duhen ende të testohen nga një cikël i plotë i tregut. Sigurisht, një tjetër krizë sistematike financiare që kërcënon rritjen ekonomike dhe prosperitetin në të gjithë botën, ka të ngjarë të mos e ketë origjinën tek sistemi bankar. Por do të ishte e parakohshme, të pohonim se i kemi hedhur pas krahëve të gjitha rreziqet me të cilat përballet sistemi financiar.
Kjo pasi rreziqet janë shndërruar – dhe migruar jashtë sistemit bankar – rregullatorët dhe mbikëqyrësit do të duhet të shtojnë përpjekjet, dhe të zgjerojnë fokusin e tyre për të parë përtej bankave. Tek e fundit, sikurse vuri në dukje “Wall Street Journal” në vitin 2015, “Shtyrja e rreziqeve jashtë ekonomisë, mund të jetë e ngjashme me shtypjen e një shtrati me ujë:rreziku rishfaqet shpesh diku tjetër. Pra, kërkohen përpjekje për ta bërë të sigurtë sistemin financiar, që nga kriza e fundit financiare”.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
Shënim: Mohamed A. El-Erian, është këshilltari kryesor ekonomik i Allianz. Ai ka shërbyer më parë si Kryetar i Këshilit të Zhvillimit Global nën presidencën Obama.
