Charles V. Pena
Tashmë, elita e politikës së jashtme amerikane duhet të kuptojë se ndryshimi i regjimeve diktatoriale është një ide e keqe. Të tria rastet e fundit – Afganistani, Iraku, dhe Libia – janë larg modeleve të suksesit. Afganistani është tanimë lufta më e gjatë e vazhdueshme e Amerikës, dhe me asnjë zgjidhje në horizont. Iraku vjen menjëherë pas tij, si një tjetër shembull i marrëzisë së përpjekjes për t’i imponuar demokracinë e stilit perëndimor, një shoqërie fisnore me një ndarje sunito-shiite.
Për më tepër, rrëzimi i Sadam Huseinit krijoi një boshllëk, që në fillim i dha hov Al-Kaedës në Irak dhe pastaj Shtetit Islamik. Libia doli të jetë një version në miniaturë i Irakut. Një tjetër diktator u rrëzua, por edhe ish-presidenti, Barak Obama, u detyrua të pranojë se ndryshimi i regjimit “nuk funksionoi”.
Kjo na çon tek Siria, një mision i vazhdueshëm ushtarak që është ende në punë e sipër. Qartazi, administrata e Obamës – me kombinimin e armatosjes së fraksioneve rebelëve anti-Asad, dhe goditjeve ajrore – nuk qe në gjendje të rrëzonte regjimin në Damask. Një pikëpamje në mesin e elitës së politikës së jashtme, është se ne duhet të bashkëpunojmë me partnerët lokalë në Siri, porse “duhet të zgjedhim partnerët e duhur”.
Pikërisht, këta partnerët e duhur nuk është plotësisht të qartë se kush janë, dhe të dhënat tona dëshmojnë se zgjedhja e partnerëve të duhur në Afganistan dhe Irak, u jep mendimtarëve racionalë, arsye të pushojnë. Në fakt, nuk mund të ketë asnjë partner të duhur, dhe mbetet e dyshimtë të mendohet se është e mundur t’i krijosh ata, sikurse kanë sugjeruar disa.
Problemi me ndryshimin e regjimit nuk është nëse, ne mund të përdorim forcën ushtarake për të rrëzuar një regjim. Ne, sigurisht, e bëmë këtë në Afganistan, Irak dhe Libi – në mënyra të ndryshme dhe me kosto të ndryshme. Por, ndryshimi i regjimit nuk është thjesht edhe vetëm heqja qafe e një regjimi. Ka të bëjë me zëvendësimin e tij me një qeveri të re, të krijuar sipas shëmbëlltyrës sonë.
Kjo nuk është një çështje taktikash – por një çështje strategjie. Ndryshimi i regjimit është një strategji e dështuar. Kritika kryesore kundër ndryshimit të regjimit, është se ne nuk angazhojmë mjaftueshëm burime – zakonisht ushtrinë e SHBA – apo nuk harxhojmë kohë për një stabilizim post-konfliktit dhe rindërtimin e një qeverie të re, ku demokracia do të lulëzojë.
Problemi i vërtetë është arroganca e politikëbërësve në Uashington, që mishërohet në besimin se ky lloj ndryshimi mund të vijë nga forcat e jashtme, përkatësisht nga forcat tona të armatosura. Ajo çfarë na mësojnë Afganistani, Iraku, Libia është se heqja qafe e diktatorëve, nuk do të thotë se çlirimi, dhe liria do t’i zëvendësojë ata automatikisht, dhe vendet do të lulëzojnë.
Minimimalisht, rezultati më i menjëhershëm është një vakum pushteti me fraksionet e ndryshme – me pamundësinë për të përcaktuar motivet – që konkurrojnë për pushtet. Dhe, në qoftë se ata shkojnë në zgjedhje, s’duhet të habitemi kur ata që u besojmë se kanë prirje demokratike, të bëjnë zgjedhje shumë të ndryshme nga ato që ne presim.
Jo vetëm që shpenzimet janë në mënyrë të konsiderueshme më të mëdha nga ato që parashikojnë ithtarët e ndryshimit të regjimit (e mbani mend kur nënsekretari i Mbrojtjes, Paul Wolfowitz, parashikoi se lufta në Irak, në një farë pike do të vetëfinancohej?), por edhe rezultatet rrallë përputhen me parashikimet. Gjithashtu, ia vlen të kujtohet se ISIS-i është një produkt i ndryshimit të regjimit – një fakt që shpesh u shpëton ithtarëve të ndërhyrjeve ushtarake.
Rrëzimi i Sadam Huseinit në Irak, krijoi kushtet që i dhanë hov Al-Kaedës, e cila nga ana tjetër u shndërrua në ISIS. Përmbysja e regjimit të Damaskut, ka po aq të ngjarë të rezultojë në një vakum destabiliteti, që do të mbushet nga ISIS apo ngritja e ndonjë grupi tjetër islamik me një ideologji radikale – duke e përdorur pushtimin e huaj ushtarak, si një pretekst për tubimin e elementeve më radikalë në Islam, me okupatorin si objektiv kryesor.
Të gjitha këto janë arsye pse sondazhet parazgjedhore, paszgjedhore, dhe pas inaugurimit të presidentit Tramp, tregojnë se shumica e amerikanëve nuk besojnë se politika e jashtme e SHBA-së, gjatë 15 viteve të fundit – kur ka përqafuar ndryshimin e një regjimi – i ka bërë ata më të sigurt. Kjo është që na sjell sërish tek Siria.
Po, Bashar Asadi është një bandit dhe diktator brutal. Por, ai nuk është një kërcënim i drejtpërdrejtë ushtarak apo terrorist për Shtetet e Bashkuara. Kriteri i vetëm për të rrezikuar jetën e ushtarëve amerikanë në tokë të huaj, duhet të jetë siguria kombëtare e SHBA-së – kur atdheu amerikan apo mënyra amerikane e jetës është drejtpërsëdrejti e kërcënuar.
Pra, në vend të zhvillimit të rrugëve të reja dhe kreative – por të paprovuara – për të kryer ndryshimin e regjimit në Siri, apo kudo tjetër, udhëheqësit tanë të politikës së jashtme duhet të pranojnë budallallëkun dhe arrogancën, në raport me këtë çështje.
Shënim: Charles V. Peña është ekspert i sigurisë kombtare në SHBA dhe autor i librit “Fitorja e jo-luftës: një strategji të re për luftën kundër terrorizmit”.
“The American Conservative”
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
