Nga Noah Buyon “Politico.eu”
Sllovenia mori të enjten presidencën e radhës së Këshillit të Bashkimit Evropian, dhe për 6 muajt e ardhshëm, qeveria e kryeministrit Janez Jança do të vendosë tonin e politikë-bërjes së BE-së. Por sjellja e tij do të duhet të shikohet me shumë kujdes.
Si autor i episodit më dramatik të prapësimit të standarteve demokratike në historinë e Sllovenisë që nga shpallja e pavarësisë, Jança e ka futur vendin e tij në të njëjtën rrugë si fqinji i tij hungarez, ku kryeministri Viktor Orban i ka kthyer shpinën demokracisë dhe vlerave evropiane.
Vetëm një dekadë më parë, pak para se Hungaria të merrte presidencën e Këshillit, media ndërkombëtare që ndiqte lëvizjet e hershme antidemokratike të Orbanit, dha paralajmërimet e para mbi lirinë e medias në vend.
Po ashtu gazetarët vunë në dukje se qeveria hungareze kishte instaluar si pjesë të “vitrinës” së saj në ndërtesën e Këshillit, një qilim që përmbante një hartë të kufijve të vendit para Luftës së Parë Botërore, një simbol i shquar nacionalist.
Orban zgjodhi periudhën e presidencës hungareze të BE-së për të miratuar një kushtetutë të re të “përmirësuar” për Hungarinë, duke menduar se zyrtarët e BE-së do të ngurronin ta kritikonin gjatë kohës që ai mbante presidencën. Pas 10 vitesh, ai e ka dëmtuar demokracinë hungareze përtej njohjes.
Organizata “Freedom House” e klasifikon tani Hungarinë si një “regjim hibrid”, i vetmi në BE. Tani historia duket se po përsëritet me Slloveninë. Jança akuzohet për minimin e çdo shtylle të demokracisë së vendit të tij, dhe sidomos të medias.
Si shenjë shqetësuese të asaj që mund të sjellin muajt e ardhshëm, qeveria e tij hoqi një stendë në Bruksel, për shkak se aty do të shfaqej një vepër nga një artist i mirënjohur slloven, i kthyer në kritikun e qeverisë.
Që kur u ngjit në pushtet për herë të tretë në fillim të vitit 2020, Jança e ka përdorur pandeminë e Covid-19 për të kufizuar të drejtat e organizatave mjedisore, si dhe i ka dhënë ushtrisë shumë kompetenca që i takojnë policisë.
Ai është përpjekur të nxjerrë jashtë ligjit Levica-n, partinë e tretë më të madhe të opozitës në vend; dëboi OJQ-të nga pronat e zotëruara nga shteti; ka refuzuar të financojë Agjencinë Sllovene të Medias, ka ndërhyrë në punën e prokurorisë së shtetit, si dhe Prokurorisë Publike Evropiane; është akuzuar për korrupsion dhe ka krijuar një klimë armiqësor – veçanërisht ndaj femrave që e urrejnë – përmes llogarisë së tij në Twitter.
Përpjekjet e tij kanë hasur në një rezistencë të brendshme shumë të fortë. Vetëm këtë vit, ai është përballur me 2 mocione mosbesimi, duke i mbijetuar të dyjave.
Por ndërsa Sllovenia, të cilën Freedom House e vlerëson si një “demokraci të konsoliduar”, ka ende një rrugë të gjatë për të bërë përpara se të bëhet si Hungaria e sotme, Budapesti është i vendosur të ndihmojë njeriun që udhëheq sot në Ljubljanë.
Oligarkët e lidhur me Orban kanë blerë disa media të njohura sllovene, përfshirë stacionin e dytë më të madh televiziv komercial të vendit, Planet TV. Kohët e fundit, shitja e portalit të shquar të lajmeve Siol.net u ndërpre papritmas, pasi një blerës hungarez ofroi më shumë.
Dhe qeveritë në të dyja anët e kufirit, vazhdojnë të ndajnë pikëpamje të përbashkëta mbi Xhorxh Sorosin, mbi pretendimet për manipulimin e zgjedhjeve presidenciale të SHBA-së në vitin 2020 etj.
Modeli hungarez, të cilin prej kohësh liderët evropianë nuk kanë qenë në gjendje ose nuk dëshirojnë që ta sfidojnë, po përhapet me shpejtësi. Nëse lejohet që ai të zbatohet në Slloveni – dhe për 6 muajt e ardhshëm, në Bruksel – BE do të pranojë haptazi praktikat antidemokratike si korrupsionin e madh dhe intolerancën e sanksionuar nga shteti.
Kjo është para së gjithash, një çështje parimore. Bashkimi Evropian pretendon të jetë një bllok i bazuar në vlera, dhe Jança po i shkel tashmë këto vlera. Por përhapja e modelit hungarez paraqet edhe vështirësi praktike.
Orban, në cilësinë e tij si kryeministër i Hungarisë, e ka penguar aftësinë e BE-së për të pasur qasje parimore në politikën e jashtme (p.sh për të drejtat e njeriut në Kinë) dhe për të promovuar qeverisje të mirë. Me gjithë fuqitë e kufizuara burokratike të Këshillit të BE-së, Jança mund t’i përkeqësojë këto probleme në gjashtë muajt e ardhshëm.
Jança thotë se sundimi i ligjit do të jetë përparësi e presidencës slloveneve të BE-së. Por problemi është se ai e kupton atë si një mekanizëm politik më shumë sesa si një parim të qeverisjes demokratike.
Kështu, deklarata në dukje e padëmshme në programin e presidencës slloveneve sipas së cilës “BE duhet të trajtojë t`i gjitha vendet anëtare… në mënyrë të barabartë”,duhet të lexohet në dritën e pohimit të mëparshëm të Jançës se “disa grupe politike… po kërcënojnë haptazi të përdorin instrumentin e quajtur gabimisht të “sundimit të ligjit”, që të disiplinojnë shtetet anëtare të BE-së”.
Për fat të mirë Komisioni Evropian ka mbështetur Agjencinë Sllovene të Shtypit, ndërsa Prokurorja Publike Evropiane Laura Koveshi e ka kritikuar qeverinë e Jançës për “mungesën e dukshme të bashkëpunimit të sinqertë”. Por jo të gjithë aktorët evropianë po flasin. Veçanërisht, Partia Popullore Evropiane (EPP), së cilës i përket Partia Demokratike Sllovene e Jançës, ka qëndruar e heshtur.
Modeli hungareze që mund të ketë rrënjë në Slloveni, nuk përputhet me “modelin evropian”.Udhëheqësit evropianë nuk duhet të kenë ndaj Jançës të njëjtën sjellje të butë si me homologun e tij hungarez. Modeli i demokracisë “jo-liberale” të Orban nuk mund të lejohet të përhapet.
Burimi: https://www.politico.eu/article/slovenia-eu-presidency-begins-prime-minister-janez-jansa-european-union
Përshtatur për Tirana Today
