Pothuajse katër dekada pasi një pikturë e Willem de Kooning u pre me dhunë nga korniza e saj në një muze dhe u mbajt në dhomën e gjumit të një çifti, vepra e sapo restauruar, me gjasë me vlerë mbi 100 milionë dollarë, do të shfaqet publikisht për herë të parë.
“Woman-Ochre” ishte zhdukur nga viti 1985 deri në vitin 2017, kur u gjet nga një dyqan antike në Silver City, New Mexico. Pronari i dyqanit e kishte blerë atë dhe sende të tjera për rreth 2.000 dollarë në një shitje pronash pas vdekjes – respektivisht në 2012 dhe 2017 – të Jerry dhe Rita Alter, çifti që kishte pikturën në posedim. Ekspozita, “Ruajtja e de Kooning: Vjedhja dhe Rimëkëmbja”, do të zhvillohet pas vitesh restaurimi të përpiktë në Institutin e Konservimit Getty (GCI). De Kooning e pikturoi kanavacën në vitet 1954-1955 si pjesë e serisë së tij të famshme me gjashtë piktura “Gruaja”, e cila ishte një kthim në figuracion për artistin gjatë një periudhe kur mbretëronin ekspresionistët abstrakt, duke përfshirë Mark Rothko dhe Jackson Pollock. Në vitin 2006, një tjetër vepër artistike nga seriali, “Gruaja III”, u shit për 137.5 milionë dollarë. “Woman-Ochre” është cituar gjerësisht si i vlerësuar për një çmim edhe më të lartë: 160 milionë dollarë.
Pas shfaqjes në Getty, “Woman-Ochre” më në fund do të kthehet në Muzeun e Artit të Universitetit të Arizonës (UAMA), ku u vodh me pafytyrësi mëngjesin pas Ditës së Falënderimeve në 1985, ndërsa rojet e sigurisë po merrnin postet e tyre.
Vjedhja e pikturës zgjati vetëm 15 minuta, pasi muzeu sapo po hapej. Olivia Miller, kuratore e ekspozitave të UAMA-s, tha për podkastin se një grua shpërqendroi një nga rojet ndërsa partneri i saj preu kanavacën. Grabitja, e cila pengoi hetuesit për shkak të mungesës së pamjeve video ose gjurmëve të gishtërinjve, është ende e habitshme për kuratorët dhe konservatorët që kanë punuar ngushtë me pikturën.
“Është e çuditshme”, tha Ulrich Birkmaier, një konservator i lartë i pikturës në GCI, në një video-telefonatë me CNN Style nga hapësira e studios së Institutit. “Askush nuk e di pse (u vodh). Dua të them, ne e dimë se si, por nuk e dimë pse”.
Dëme të pakthyeshme
U deshën vite që shkencëtarët dhe konservatorët në GCI të rehabilitonin dëmin më të madh të veprës së artit. Pjesa më e madhe e shkatërrimit ndodhi gjatë vetë vjedhjes, por një përpjekje amatore e restaurimit duke përdorur stuko dhe bojë e modifikoi më tej pikturën ndërsa ajo humbi.
“Ju nuk mund ta ktheni me të vërtetë atë që ndodhi me pikturën”, tha Birkmaier.
Para vjedhjes, dhe gjatë një procesi të mëparshëm konservimi në Muzeun e Artit Modern në Nju Jork, piktura ishte ngjitur në një pjesë të dytë të kanavacës. Kjo do të thoshte se hajduti duhej të griste me forcë veprën e artit në një lëvizje poshtë dhe anash për ta çliruar atë, tha Birkmaier, duke krijuar një hartë topografike të gërvishtjeve horizontale në të gjithë sipërfaqen.
“Ishte vetëm një sasi marramendëse e humbjes së bojës”, shtoi Birkmaier.
Burimi i lajmit: CNN. Përshtatur nga Tirana Today
