Filozofi i njohur gjerman, Friedrich Nietzsche, e cilësonte udhëtimin drejt zbulimit të vetvetes si një nga vështirësitë ekzistenciale më të mëdha, por edhe më të frytshme për njeriun. Në vitin 1873, kur po i afrohej ditëlindjes së tij të tridhjetë, Nietzsche u mor me shqyrtimin e pyetjes së përjetshme, se si të jesh vetëvetja, në një ese brilante të titulluar “Schopenhauer si edukator”. Këtu Nietzsche e nis reflektimin e tij, duke rrëfyer se cila është mënyra përmes se cilës mund arrihet të zbulohet vetja e vërtetë: Çdo qenie njerëzore, që nuk dëshiron të jetë pjesë e turmës, duhet të ndalojë së bëri gjëra të lehta për veten e tij.
Ai duhet të ndjekë ndërgjegjen e tij, e cila i bërtet: “Ji vetvetja! Çdo gjë që po bën, mendon, dëshiron, e gjitha kjo nuk je ti!”. Çdo shpirt i ri, e dëgjon këtë thirrje ditë e natë, dhe eksitohet, duke parashikuar shkallën e lumturisë që i ka përgatitur përjetësia, atyre që reflektojnë mbi çlirimin e tyre të vërtetë.
Nuk ekziston asnjë mënyrë për të ndihmuar një shpirt të arrijë këtë lumturi, në rast se ajo mbetet e lidhur me zinxhirët e opinonit publik dhe frikës. Dhe jeta pa një çlirim të tillë, bëhet e pashpresë dhe e pakuptimtë! Nuk ka krijesë më të pikëlluar, dhe më të pakënaqur në natyrën e njeriut, që e ka gënjyer gjenialitetin e vet, dhe që tashmë i fërkon sytë, majtas, djathtas apo pas vetes, në çdo drejtim.
Nietzsche, analizon më pas të vetmin kundërhelm të vërtetë ndaj një trishtimi të tillë ekzistencial: Askush nuk mund të ndërtojë në vendin tuaj urën, ku ju dhe vetëm ju, duhet të kaloni lumin e jetës. Mund të ketë shtigje të shumta, ura dhe gjysmë-perëndi, të cilat me kënaqësi do të donin t’iu kalonin matanë, por vetëm me koston e angazhimit ndaj tyre dhe harrimit te vetvetes. Ekziston në botë një rrugë, ku askush nuk mund të ecë përveç teje.
Ku të çon ajo? Mos bëj pyetje, vetëm ec!
Por rruga për të gjetur veten, siç vë në dukje Nietzsche, nuk është një shëtitje e lehtë: Si mundet një njeri të njohë vetveten? Është një çështje e errët, misterioze: nëse një lepur ka shtatë lëkurë, një burrë mund të heqë lëkurën e tij të shtatëdhjetë e shtatë herë, pa qenë në gjendje të thotë: “Tashmë je vërtet ti, kjo nuk është më veshja juaj e jashtme”.
Prandaj, është një ndërmarrje sfilitëse dhe e rrezikshme të gërmosh brenda vetes, të zbresësh me vendosmëri dhe drejtpërsëdrejti në tunelet e qenies suaj. Sa e lehtë është t’i shkaktosh vetes plagët, që asnjë mjek nuk mund t’i shërojë! Për më tepër, pse duhet të jetë kjo e nevojshme, duke qenë se gjithçka e dëshmon qenien tonë: miqësitë dhe armiqësitë tona, vështrimet dhe shtrëngimet e dorës, ato që kujtojmë dhe harrojmë, librat dhe dhimbjet tona.
Megjithatë, për plagën më të rëndësishme, ekziston një metodë. Lëreni që shpirti i ri të pyesë jetën e vet, duke filluar me këtë pyetje: “Çfarë ke dashur aq shumë deri më tani? Çfarë e ka ngritur ndonjëherë peshë shpirtin juaj, çfarë e ka dominuar dhe çfarë ju ka dhënë kënaqësi në të njëjtën kohë?”.
Krahasojini këto objekte, shikoni se si plotësojnë njëra-tjetrën, rriten, tejkalojnë njëra-tjetrën, shpërfytyrojnë njëra-tjetrën; se si ato formojnë një shkallare, shkallët e së cilës mbërrijnë deri tek ju; sepse vetja e vërtetë, nuk qëndron e varrosur thellë brenda jush, por rritet në mënyrë të pabarabartë mbi ju, ose të paktën mbi atë që zakonisht e konsideroni si veten tuaj. Vendosni këto gjëra në një rresht para vetes, dhe ndoshta do të zbuloni një ligj bazuar mbi natyrën dhe rendin e tyre: ligjin themelor të vetes tuaj të vërtetë”.
Nietzsche pastaj i rikthehet rolin të vërtetë të arsimit në procesin e gërmimit për zbulimin e vetes së vërtetë dhe shkruan: Edukatorët dhe rritësit tuaj të vërtetë, do të zbulojë domethënien origjinale dhe çështjet themelore të qenies tuaj, diçka që nuk është në fund të fundit e ndjeshme ndaj arsimit dhe rritjes nga dikush tjetër, por është gjithmonë e vështirë për të depërtuar, diçka e lidhur dhe e palëvizshme; edukatorët tuaj nuk mund të shkojnë më tej, duke u bërë çlirimtarët tuaj.
Dhe ky është sekreti i gjithë kulturës së vërtetë: nuk na paraqitet bashkë me artet artificiale, hundët apo syzet prej dylli, sepse dhurata të tilla thjesht na japin një imazh të rremë të arsimit. Në vend të kësaj, është çlirimi, ai që shkul barishtet e këqija, zhvendos rrënojat, zhduk parazitët që dëmtojnë rrënjët e bimëve; është një përhapje e dritës dhe e nxehtësisë, një shi i butë dhe i ngrohtë mbrëmjeje…”
Dhe pastaj ai përfundon: “Mund të ketë metoda të tjera për të gjetur veteveten, për t’u zgjuar nga anestezia ku jemi të mbështjellë, sikur të ishim brenda një reje të errët, por unë nuk njoh asnjë rrugë më të mirë se reflektuar mbi edukatorët tanë”.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
