“Masat janë të pasjellshme, të përpunuara, të dëmshme në kërkesat dhe ndikimin e tyre… Unë uroj që të mos pranoj asgjë prej tyre, por t’i zbus, stërvit dhe shpërbëj ato, dhe të nxjerr prej tyre individët”. “Kur adoptoni standardet dhe vlerat e dikujt tjetër”- ka shkruar Eleanor Roosevelt në meditimet e saj të vazhdueshme mbi lumturinë dhe konformizmin, “ju dorëzoni vetë integritetin tuaj, dhe shndërroheni, në varësi të masës së dorëzimit tuaj, në diçka që është më pak një qenie njerëzore”.
E megjithatë, ne ekzistojmë brenda një shoqërie, si grimca individuale që pleksemi me të ashtuquajturat masa, të “përmbytur“ nga standardet shoqërore që shpesh e përshkojnë vetëdijen njerëzore pa pëlqimin tonë. Atëherë, si mund të gjendet një urë lidhëse mes dimensionit të pashmangshëm social të jetës sonë, dhe integritetit të pakundërshtueshëm të personalitetit individual?
Të ndërfutura si një pykë në kohë mes analizave të Soren Kierkegaard mbi psikologjinë e konformitetit, dhe vërejtjeve të mprehta të laureatit të çmimit Nobel në letërsi, Elias Canetti, mbi turmat dhe pushtetin, janë shënimet e një tjetër intelektuali të madh të shpirtit të njeriut, Ralph Waldo Emerson (25 maj 1803- 27 prill1882), i cili shtroi këtë pyetje në një ese me titull “Konsiderata rastësore”.
Me një përbuzje të dukshme ndaj konformizmit, Emerson shkruan: Hiqni dorë nga llafazanëria hipokrite në lidhje me masat. Masat janë të pasjellshme, të vrazhda, të egra dhe të dëmshme në kërkesat dhe ndikimin e tyre, ndaj ato nuk duhet të kënaqen me plotësimin e kërkesave të tyre irracionale, por të edukohen. Unë nuk dëshiroj t’u bëj asnjë lëshim, por synoj t’i zbus, stërvit, apo edhe shkatërroj ato, dhe të nxjerr prej andej individët…
Masat! Fatkeqësia qëndron tek masat. Unë nuk i dua aspak ato, por vetëm njerëzit e ndershëm, gratë bukuroshe e të ëmbla dhe të realizuara në jetë, dhe asnjë mendjengushtë apo pijanec. Nëse qeveria do të dinte se si, unë duhet të doja të shihja atë të kontrollonte mos-shumimin e popullsisë. Kur arrin ligjin e tij të vërtetë të veprimit, çdo njeri që ka lindur do të cilësohet si thelbësor. Le të qëndrojmë larg brohoritjeve për masat, dhe le ta konsiderojmë votën e çdo njeriu, duke folur mbi nderin dhe ndërgjegjen e tij.
(…) Shumica janë të papjekur, dhe nuk janë ende vetvetja, nuk e njohin ende mendimin e tyre. Pasi, nëse do ta njihnin atë, mendja do të ishte orakull për të dhe për të gjithë të tjerët. Por Emerson është i kujdesshëm në njohjen e një pjekurie të tillë të ndërgjegjes dhe të karakterit, e cila është në të njëjtën linjë me konceptin e Ajnshtajnit të “gjeniut shpirtëror”, dhe nuk është e shpërndarë në mënyrë të barabartë në mesin e popullatës.
Individët më të nderuar dhe të ndërgjegjshëm, argumenton ai, janë të rrallë, megjithatë ata janë përgjegjës për arritjet më të mëdha dhe më të qëndrueshme të njerëzimit në aspektin e krijimtarisë dhe intelektit. Më shumë se një shekull më parë Jakob Bronovski pohonte se “personaliteti krijues, është gjithmonë ai që duket për botën si i përshtatshëm për ndryshim, dhe një tjetër brenda vetes së vet, si një instrument për ndryshim”.
Emerson thekson: Natyra prodhon 50 pjepra të dobët për një që është i mirë, dhe shkund një pemë me kokrra plot gunga, me krimba, të papjekura, para se ju mund të gjeni një duzinë mollësh të ëmbla…Natyra punon shumë, dhe qëllon në shenjë vetëm një herë në një milionë. Tek njerëzimi, ajo është e kënaqur nëse ajo na jep një mjeshtër në një shekull.
Sa më shumë vështirësi të haset në krijimin e njerëzve të mirë, aq më shumë ata përdoren, kur vijnë në jetë…Të gjitha zbulimet, qofshin mekanike, intelektuale ose morale, janë bërë jo për komunitetet, por për personat e veçantë. Të gjitha ngjarjet e dukshme të kohëve tona, të gjitha qytetet, të gjitha kolonizimet, mund të gjurmohen në origjinën e tyre në një tru vetjak.
Të gjitha arritjet që krijuan qytetërimin tonë, kanë qenë në fakt fryt i mendimeve të pak kokave të afta. Sigurisht, shpresa është se një shekull e gjysmë që nga koha e Emerson, një kohë kur “kokat e afta” i përkisnin vetëm meshkujve të bardhë – kemi krijuar dhe duhet të vazhdojë të krijojmë më shumë, duke pasur më shumë mundësi për madhështi në të gjitha segmentet e popullsisë, në mënyrë që “zbulesa” revolucionare e Emerson të mund të vijë nga një kaleidoskop perspektivash, duke ndërtuar një njerëzim më të bukur dhe të drejtë.
Por një mision i tillë do të ketë sukses vetëm me qasjen e nevojshme refuzuese të mentalitetit të turmave, të njëjtin çmontim të masave të pamendët në individë që mendojnë.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
