Harold James
Ka kaluar thuajse një dekadë që nga kriza financiare e vitit 2008, dhe politikat konfrontuese që ajo prodhoi, gjallojnë ende kudo në Perëndim. Por, pavarësisht nga ngjashmëritë ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian, dallimet në mënyrën se si ato trajtojnë çështjet sociale, ekonomike dhe fiskale kanë pësuar kohët e fundit një ndryshim të mprehtë.
Që prej fitores surprizë të presidentit Donald Trump, SHBA-ja duket të jetë në konkurrencë me BE-në mbi atë se cilat aspekte të politikave janë më të diskutueshme dhe jo funksionale. Në çdo rast, shumë lojtarë potencialë mund të shkatërrojnë procesin politik. Trump është duke e mësuar këtë në përplasjet e tij me Kongresin, gjykatat, dhe qeveritë e shteteve të veçanta.
Në Evropë, forcat e brendshme politike përplasen në mënyrë rutinore me gjykatat kushtetuese dhe organet mbikombëtare. Dhe çdo herë që mbahen një palë zgjedhje kombëtare – apo edhe rajonale – në një nga 28 shtetet anëtare të BE-së (së shpejti 27), evropianët paralizohen nga frika e një rezultati përçarës.
Për të adresuar këtë situatë, Presidenti i Komisionit Evropian, Zhan-Klod Junker, publikoi kohët e fundit një dokument që përshkruan 5 shtigjet e mundshme, të cilat mund të ndërmerren për të ecur përpara – nga mosbërja asgjë, tek realizimi i reformave sistematike për të përfunduar njëherë e mirë proçesin e integrimit evropian.
Shtetet e Bashkuara, gjithashtu, po përballen me sfidën e përçarjes politike, nëse jo me shpërbërjen. Problemi qendror për të dyja, nuk janë vetëm lajmet e rreme apo “faktet alternative”, edhe pse keqinformimi ka ‘‘përmbytur’’ shumicën e debateve në të dyja brigjet e Atlantikut. Përkundrazi, vetë politika është bërë operativisht jo funksionale.
Kur qytetarët dhe politikanët fillojnë ta shohin politikën si një lojë me shumën zero, dhe i rikthehen lojës me zjarrin dhe taktikave të tjera që iu besohet naivisht, e keqja ulet këmbëkryq.
Debatet evropiane si edhe ato amerikane, kanë qenë të mbushura me pompozitet dhe testime vullneti, duke e kthyer politikën në një lloj loje të njohur “Chicken”. Tek loja në fjalë, dy shoferët ecin me makinë drejt një shkëmbi (apo drejt njëri-tjetrit). Humbësi është shoferi i parë që tërhiqet përballë katastrofës së afërt. Por, në qoftë se asnjë nga shoferët nuk heq dorë, të dy marrin fund.
Në Evropë, disa vende kanë kërcënuar të dalin jashtë eurozonës, në rast se Banka Qendrore Evropiane apo qeveritë e tjera evropiane nuk pranojnë të rishikojnë borxhin e tyre të paqëndrueshëm; dhe politikëbërësit evropianë kanë kërcënuar, nga ana e tyre, të ndërpresin mbështetjen për vende të caktuara, nëse nuk zbatojnë reformat e kërkuara.
Në këtë lojë, secila palë beson se veprimi i saj i paralajmëruar në një formë kërcënuese, do të jetë aq i shumë i dëmshëm, sa që pala tjetër do të detyrohet të tërhiqet. Administrata ‘‘Trump’’ u soll në mënyrë të ngjashme në debatin që çoi në sabotimin e përpjekjes së saj, për të anulluar dhe zëvendësuar ligjin e kujdesit shendetësor, “Obamacare”. Administrata ushtroi presion ndaj Kongresit duke përdorur taktika, që qenë pothuajse të njëjta me ato të palëve ndërluftuese në krizën e borxhit të Evropës.
Në fillim, administrata pohoi se një konflikt i afërt nuk do të qe domosdoshmërisht diçka e keqe, pasi mendimet e ndryshme janë të pashmangshme; apo sipas fjalëve të Sekretarit të Shtypit të Shtëpisë së Bardhë, Shon Spajser, “diversiteti e bën kombin tonë të fortë”. Në fillim të krizës në Eurozonë, në vitin 2010, edhe BE-ja shfaqi shqetësim në lidhje me diversitetin e saj, dhe se si të zgjidhte mosmarrëveshjet ndërmjet veriut dhe jugut, apo qendrës dhe periferisë. Megjithatë, ndërsa përpjekja për shfuqizimin e “Obamacare” vazhdoi, Tramp refuzoi të mos konsiderojë asnjë alternativë: ‘‘debati” mbi kujdesin shëndetësor u përshtat si një zgjedhje dyshe mes miratimit të një projektligji që nuk kënaqte askënd dhe ruajtjes së statuskuosë.
Duke mos ofruar asnjë “Plan B”, qasja e Trumpit ngjante me atë të kancelares gjermane, Angela Merkel, ndaj krizës në Eurozonë, kur ajo pati një qasje të ashpër që nuk lejonte asnjë alternativë për pozicionin gjerman. Së fundmi, ishte besimi i patundur i Trump se ai do të fitonte dhe se ligji që do të zëvendësonte “Obamacare”, do të miratohej. Pretendimi i Spajser se “Ne jemi duke e përfunduar këtë punë” i bën jehonë sloganit të famshëm të Merkelit në mbrojtje të politikës së saj për të mirëpritur refugjatët sirianë: Wir schaffen das (Ne mund ta bëjmë këtë).
Por, përtej këtyre ngjashmërive retorike, qasja e politikëbërjes evropiane është shumë e ndryshme nga ajo e administrates Trump. Dhe duhet thënë se, gjatë luftës së gjatë të Evropës, që nga fillimi i krizës financiare, është arritur të shmanget çdo lloj kolapsi spektakolar, me përjashtim të referendumit pro Brexit të Mbretërisë së Bashkuar.
Konfliktet e Evropës janë zgjidhur gjithmonë me një lloj kompromisi. Dhe ndonëse kritikët shpesh e përqeshin procesin e negociatave të brendshme të BE-së si tepër të gjatë dhe të lodhshëm, ai ka prodhuar padyshim rezultate pozitive.
Reformat që kanë përmirësuar koordinimin e energjive të politikave, apo ndihmuar në krijimin e një unioni bankar, kanë dëshmuar të jenë shumë më të fuqishme sesa mund të dukej në fillim. Multilateralizmi në stilin evropian varet nga përmirësimi i vazhdueshëm i marrëveshjeve ekzistuese, çka e bën të kundërt me stilin unilateral të Trumpit.
Ndërkohë, qeveria kushtetuese është e bazuar në një proces bisedimesh dhe rregullimesh. Në zemër të Kushtetutës amerikane – e cila u formësua nga përvoja e Etërve Themelues të SHBA-së me teprimet e perandorisë britanike – është besimi se shumë njerëz, duke punuar me konsensus, janë më të mençur se një person i vetëm.
Trump do të duhet të mësojë herët a vonë, se ndërtimi i konsensusit është natyrshëm frustrues, dhe se zgjidhjet e prodhuara nga bisedimet politike, janë zakonisht as të qarta dhe as të thjeshta. Nga ana e saj, Evropa e kuptoi këtë në vitet 1950, kur zbuloi se integrimi do të kërkonte një seri kompromisesh për të ruajtur hapësira të mëdha të autonomisë kombëtare të politikëbërjes.
Evropa nuk ka një udhëheqës të pakontestueshëm që t’iu imponojë gjithë të tjerëve preferencat politike. Por, në dallim nga Trump, udhëheqësit evropianë munden sot realisht të ofrojnë garanci të tilla, si: ‘‘Ne mund ta bëjmë këtë”, pikërisht pasi ata e kuptojnë se marrëveshjet janë të nevojshme dhe të pashmangshme.
Në vitin 2017, Evropa mund të mësojë dy leksionet më të rëndësishme. Së pari, dalja e një shteti anëtar nga BE-ja nuk duhet të jetë një hap shkatërrues në një lojë pulash, në rast se largimi i këtij vendi largon edhe tensionin, dhe ruan bazën për bisedime në të ardhmen. Dhe, së dyti, administrata jo funksionale e Trump është modeli se si nuk duhet qeverisur, dhe votuesit do të mund të ndëshkojnë politikanë, si udhëheqësja e Frontit Kombëtar Francez, Marin Lë Pen, të cilët vazhdojnë ta imitojnë atë.
Shënim: Harold James është profesor i historisë dhe çështjeve ndërkombëtare, në Universitetin e Prinstonit në SHBA dhe një bashkëpunëtor i Qendrës për Inovacionet e Qeverisjes Ndërkombëtare. Një specialist mbi historinë e ekonomisë gjermane dhe globalizmin, ai është bashkautor i librit të ri “Euro dhe beteja e ideve”.
Project-Syndicate
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
